İtalyancada condizionale presente, bir isteği daha nazik, yumuşak ve uygun bir biçimde ifade etmemizi sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Kibar istek nedir ve ne zaman kullanılır?
Bir kişiden doğrudan bir şey istemek bazen sert duyulabilir. Örneğin Dammi il documento. cümlesi “Belgeyi bana ver.” anlamına gelir ve emir biçimindedir. Daha nazik bir istek için Mi daresti il documento, per favore? diyebiliriz. Bu cümle “Belgeyi bana verir misin, lütfen?” demektir.
Kibar isteklerde en sık kullanılan yapılardan biri vorrei sözcüğüdür. Vorrei, volere fiilinin condizionale presente biçimidir ve “isterdim” ya da bağlama göre “istiyorum” anlamında kullanılır. Vorrei un caffè, per favore. cümlesi “Bir kahve istiyorum, lütfen.” anlamına gelir. İstek cümlesinin sonuna per favore eklemek de nezaketi artırır.
Örnek
Vorrei parlare con il responsabile, per favore. — “Sorumluyla konuşmak istiyorum, lütfen.” Burada vorrei doğrudan emir vermek yerine kibar bir istek oluşturur.
2. Condizionale presente nasıl kurulur?
Düzenli fiillerde condizionale presente oluşturmak için fiilin mastar eki çıkarılır ve uygun ek getirilir. Ancak -are ile biten fiillerde kökün sonundaki a harfi e olur. Bu nedenle parlare fiilinin koşul kipi kökü parler- olur ve biçimler şöyle sıralanır: parlerei, parleresti, parlerebbe, parleremmo, parlereste, parlerebbero. Türkçeleri sırasıyla “konuşurdum”, “konuşurdun”, “konuşurdu”, “konuşurduk”, “konuşurdunuz” ve “konuşurlardı”dır.
Üç fiil grubunda condizionale presente ekleri aynıdır; ancak -are fiillerinde a harfi e'ye dönüşür. credere fiilinde crederei, crederesti ve crederebbe biçimleri kullanılır. partire fiilinde ise partirei, partiresti ve partirebbe biçimleri görülür. A2 düzeyinde önce özellikle birinci tekil kişi olan io biçimini öğrenmek çok yararlıdır; çünkü kibar isteklerde vorrei, potrei ve avrei sık kullanılır.
Örnek
potere fiilinin kibar istek biçimi potreidir. Potrei usare il computer? — “Bilgisayarı kullanabilir miyim?” Burada kişi izin istemektedir; cümle doğrudan Uso il computer? cümlesinden daha naziktir.
3. En önemli fiiller: volere, potere ve dovere
Kibar isteklerde üç yardımcı fiil özellikle önemlidir. Volere fiilinin birinci tekil kişi biçimi vorrei olur: Vorrei una penna. — “Bir kalem istiyorum.” Potere fiilinin biçimi potreidir: Potrei entrare? — “İçeri girebilir miyim?” Dovere fiilinin biçimi ise dovreidir; bu biçim çoğunlukla nazik öneri veya gereklilik anlatır: Dovrei parlare con la segretaria? — “Sekreterle konuşmalı mıyım?”
Bu fiillerin bazı biçimleri düzensizdir, bu yüzden yalnızca genel ek kuralına bakarak oluşturulamaz. volere fiilinde kök vorr-, potere fiilinde potr-, dovere fiilinde ise dovr- olur. Kibar bir soru oluştururken fiilden sonra genellikle kişi veya nesne gelir. Potrebbe aiutarmi? cümlesi resmî veya kibar bir biçimde “Bana yardım edebilir misiniz?” demektir.
Örnek
Vorrei informazioni sul corso. — “Kurs hakkında bilgi istiyorum.” Potrebbe ripetere, per favore? — “Tekrar edebilir misiniz, lütfen?” İlk cümlede istek, ikinci cümlede ise nazik bir rica vardır.
4. Samimi ve resmî kullanım
İtalyancada kibar istek biçimi konuştuğumuz kişiye göre değişebilir. Bir arkadaşımıza veya yaşıtımıza Potresti aiutarmi? diyebiliriz. Bu cümle “Bana yardım edebilir misin?” anlamına gelir. Bir öğretmene, kütüphaneciye veya tanımadığımız bir yetişkine ise Potrebbe aiutarmi? demek daha uygundur. Buradaki fark, samimi tu biçimi ile resmî Lei biçimidir.
Resmî sorularda üçüncü tekil kişi biçimi kullanılır. Bu nedenle potrebbe, vorrebbe ve dovrebbe biçimleri “siz” anlamındaki resmî hitapla kullanılabilir. Ancak her kibar istek mutlaka resmî olmak zorunda değildir. Vorresti un tè? bir arkadaşa “Çay ister misin?” demektir; Vorrebbe un tè? ise tanımadığımız bir kişiye veya müşteriye “Çay ister misiniz?” demektir.
Örnek
Scusi, potrebbe indicarmi la sala di lettura? — “Affedersiniz, okuma salonunun nerede olduğunu gösterebilir misiniz?” Scusi sözcüğü dikkat çekmek veya özür dilemek için kullanılan nazik bir ifadedir.
5. Okulda, iş yerinde ve kafede kısa diyaloglar
Kibar istekler farklı ortamlarda küçük değişikliklerle kullanılır. Sınıfta bir öğrenci öğretmene Potrei registrare la lezione? diyebilir. Bu cümle “Dersi kaydedebilir miyim?” anlamına gelir. Öğrenci daha da nazik olmak isterse Potrei registrare la lezione, per favore? diyebilir.
İş yerinde Potresti mandarmi il file? cümlesi “Dosyayı bana gönderebilir misin?” anlamına gelir. Kafede bir müşteri Potrebbe portarmi una sedia, per favore? diyebilir. Kısa bir diyalog şöyle olabilir: Buongiorno, potrebbe portarmi una sedia? — “Günaydın, bana bir sandalye getirebilir misiniz?” Certo, subito. — “Elbette, hemen.”
Örnek
A: Mi passeresti il dizionario, per favore? — “Sözlüğü bana uzatır mısın, lütfen?” B: Sì, certo. — “Evet, tabii.” Bu konuşmada passeresti samimi bir ricadır; iki kişi arasında tu hitabı kullanılmıştır.
6. Telaffuz, anlam farkları ve günlük kullanım
Telaffuzda vorrei yaklaşık olarak “vor-rey”, potrei “pot-rey”, potrebbe “pot-reb-be” ve vorrebbe “vor-reb-be” şeklinde okunur. Potrei içindeki r sesi belirgin söylenir. Potrebbe ve vorrebbe biçimlerinde çift b sesi biraz daha uzun duyulur. Bu telaffuzlar yalnızca Türkçe konuşan öğrenciler için yaklaşık ipuçlarıdır; dinleme çalışmasıyla desteklenmelidir.
Condizionale presente her zaman gerçek olmayan bir durumu anlatmaz. Kibar bir istek için kullanıldığında asıl amaç nezakettir. Vorrei un biglietto. cümlesi çoğu durumda “Bir bilet istiyorum.” demektir; konuşan kişi gerçekten bilet almak istemektedir. Buna karşılık Se avessi tempo, viaggerei. cümlesi “Vaktim olsaydı seyahat ederdim.” anlamına gelir ve gerçekleşmesi kesin olmayan bir durumu anlatır. A2 düzeyinde önce kibar istek kullanımını sağlamlaştırmak, daha sonra bu koşul anlamını öğrenmek uygundur.
Örnek
Scusi, vorrei un biglietto per Roma. Potrebbe aiutarmi? — “Affedersiniz, Roma için bir bilet istiyorum. Bana yardım edebilir misiniz?” Bu örnekte vorrei istek, potrebbe ise nazik yardım ricası bildirir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Vorei un caffè. yazmak veya söylemek doğrudur. Doğrusu: Doğru biçim Vorrei un caffè. şeklindedir. volere fiilinin bu biçiminde iki r bulunur: vorrei.
- Yanlış: Potresti ve potrebbe her durumda aynı kişiye söylenir. Doğrusu: Potresti samimi tu hitabıyla, potrebbe ise resmî Lei hitabıyla kullanılır. Arkadaşımıza Potresti aiutarmi?, öğretmenimize veya tanımadığımız bir kişiye Potrebbe aiutarmi? diyebiliriz.
- Yanlış: Her kibar istekte yalnızca vorrei kullanılabilir. Doğrusu: İstek türüne göre potrei veya potrebbe de kullanılır. Vorrei “isterdim” anlamı verirken potrei birinci tekil kişiyle “yapabilir miyim?” veya “yapabilirim” anlamına gelir.
- Yanlış: Potrei usare il computer? cümlesi kaba bir emirdir. Doğrusu: Bu bir emir değil, izin isteyen nazik bir sorudur. Türkçesi “Bilgisayarı kullanabilir miyim?” şeklindedir; cümlenin soru işareti ve ses tonu da önemlidir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta condizionale presente yalnızca kibar isteklerle sınırlı kalmayacak; dilek, öneri, tavsiye ve gerçekleşmesi kesin olmayan durumlar için de kullanılacaktır. Dovresti studiare di più. gibi tavsiye cümleleri ve Mi piacerebbe visitare Firenze. gibi dilek ifadeleri öğrenilebilir. Ayrıca se ile başlayan koşul cümlelerinde hangi zamanların kullanıldığı incelenir. Daha ileri aşamada condizionale passato ve resmî yazışmalardaki kibar ifadeler ele alınabilir.
Özet
Condizionale presente, İtalyancada kibar istek ve izin cümleleri kurmak için çok kullanışlıdır. Özellikle vorrei, potrei, potresti ve potrebbe biçimlerini doğru kişiyle eşleştirmek gerekir. Samimi veya resmî ortama uygun hitap seçip per favore ve scusi gibi ifadeler eklediğimizde daha doğal ve nazik konuşabiliriz.