İspanyolcada düzenli -ar, -er ve -ir fiilleri, kök korunarak kişiye göre değişen düzenli eklerle geniş zamanda çekimlenir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Geniş zaman ve düzenli fiil nedir?
İspanyolcada geniş zaman, şimdiki zamanda yapılan işleri, alışkanlıkları ve genel doğruları anlatır. Türkçedeki geniş zamanla her zaman aynı görevde olmasa da günlük rutinleri anlatırken sıkça kullanılır. Örneğin her gün okula gittiğimizi veya akşamları kitap okuduğumuzu söylemek için bu zaman uygundur.
Düzenli fiillerde fiilin kökü değişmez; yalnızca kişi ve sayıya göre fiil sonu değişir. Önce mastar sonundaki -ar, -er veya -ir bölümünü ayırırız. Geriye kalan bölüm köktür. Örneğin hablar fiilinde kök habl-, mastar sonu ise -ar bölümüdür.
Örnek
Örnek: hablar konuşmak demektir. habl- kökünü koruyup kişi ekini değiştiririz: Yo hablo. Türkçesi: Ben konuşuyorum veya Ben konuşurum. Nosotros hablamos. Türkçesi: Biz konuşuyoruz veya Biz konuşuruz.
2. -ar fiillerinin çekimi
-ar ile biten düzenli fiillerde kişi ekleri şöyledir: yo için -o, tú için -as, él ve ella için -a, nosotros için -amos, vosotros için -áis, ellos ve ellas için -an. İspanyolcada kişi zamiri çoğu zaman söylenmez; fiilin sonu kimin yaptığını gösterir.
Günlük rutinlerde trabajar çalışmak, estudiar ders çalışmak, escuchar dinlemek ve mirar bakmak veya izlemek gibi düzenli -ar fiilleri kullanılır. Yo estudio. cümlesi Ben ders çalışıyorum anlamına gelir. Ella escucha música. cümlesi ise O müzik dinliyor demektir.
Örnek
Çözümlü örnek: hablar fiilini nosotros ile çekelim. Birinci adım: -ar sonunu çıkarırız: habl-. İkinci adım: nosotros eki olan -amos bölümünü ekleriz. Sonuç: Nosotros hablamos español. Türkçesi: Biz İspanyolca konuşuyoruz.
3. -er ve -ir fiillerinin çekimi
-er fiillerinde kişi ekleri şöyledir: yo -o, tú -es, él veya ella -e, nosotros -emos, vosotros -éis, ellos veya ellas -en. Örneğin comer yemek yemek demektir: Yo como. Ben yemek yiyorum. Ellos comen. Onlar yemek yiyorlar.
-ir fiillerinde ilk üç kişi için -er fiillerine benzer ekler kullanılır: yo -o, tú -es, él veya ella -e. Fark özellikle çoğul kişilerde görülür: nosotros -imos, vosotros -ís, ellos veya ellas -en. Vivir yaşamak demektir; Yo vivo en Ankara. Ben Ankara'da yaşıyorum.
Örnek
Karşılaştırmalı örnek: comer için tú comes, nosotros comemos; vivir için tú vives, nosotros vivimos. Her iki fiilde de kök korunur, ancak nosotros ekleri farklıdır: -emos ve -imos.
4. Günlük rutin cümleleri kurma
Günlük rutin anlatırken zaman bildiren ifadeler cümlenin başında veya sonunda bulunabilir. Por la mañana sabahleyin, por la tarde öğleden sonra veya akşamüstü, por la noche geceleyin ve todos los días her gün demektir. Bu ifadeler cümlenin zamanını daha açık hâle getirir.
Olumsuz cümle kurmak için çekimli fiilden önce no kullanılır. Soru sormak için ses tonunu yükseltebilir veya cümleyi soru işaretleriyle yazabiliriz. Örneğin ¿Estudias español? İspanyolca çalışıyor musun? demektir. Kısa cevap olarak Sí, estudio. veya No, no estudio. denebilir.
Örnek
Kısa günlük rutin: Por la mañana, desayuno y estudio. Türkçesi: Sabah kahvaltı yaparım ve ders çalışırım. Por la tarde, trabajo. Türkçesi: Öğleden sonra çalışırım. Por la noche, no estudio; escucho música. Türkçesi: Geceleyin ders çalışmam; müzik dinlerim.
5. Kişi zamirleri ve telaffuz ipuçları
Kişi zamirleri şunlardır: yo ben, tú sen, él o erkek, ella o kadın, nosotros biz, vosotros siz, ellos onlar erkekler veya karışık grup, ellas onlar kadınlar. İspanya'da vosotros günlük konuşmada kullanılır; Latin Amerika'nın birçok yerinde çoğul siz için ustedes tercih edilir. Başlangıç düzeyinde her iki kullanımı tanımak yeterlidir.
Telaffuzda h harfi genellikle okunmaz: hablo yaklaşık olarak ablo diye söylenir. j harfi çoğunlukla Türkçedeki h sesine yakın okunur: trabajo yaklaşık trabaho şeklindedir. ll birçok bölgede y sesine yakın söylenir: llamo yaklaşık yamo olabilir. Bölgelere göre küçük telaffuz farkları bulunabilir.
Örnek
Kısa diyalog: —¿Qué haces todos los días? Türkçesi: Her gün ne yaparsın? —Estudio, trabajo y vivo con mi familia. Türkçesi: Ders çalışırım, çalışırım ve ailemle yaşarım. —¿Hablas español? Türkçesi: İspanyolca konuşuyor musun? —Sí, hablo un poco. Türkçesi: Evet, biraz konuşuyorum.
6. Uygulama: bir günü anlatma
Bir günü anlatırken önce zaman sırasını belirleyebiliriz: sabah, öğleden sonra ve gece. Sonra her bölüm için düzenli fiillerden birini seçeriz. Örneğin desayunar kahvaltı yapmak, estudiar ders çalışmak, comer yemek yemek ve vivir yaşamak fiillerinden yararlanabiliriz.
Cümle kurarken özne, fiil ve tamamlayıcı bilgiyi düzenlemek yeterlidir. İspanyolcada özne bazen atlanabilir; ancak başlangıçta zamirleri kullanmak çekimi görmeyi kolaylaştırır. Birden fazla işi bağlamak için y kullanılır. Fiilin sonunu kontrol ederek özneyle uyumlu olup olmadığına bakmalıyız.
Örnek
Çözümlü metin: Yo desayuno por la mañana. Después, estudio español. Al mediodía, como con mi familia. Por la tarde, trabajo y por la noche, escucho música. Türkçesi: Sabah kahvaltı yaparım. Sonra İspanyolca çalışırım. Öğle vakti ailemle yemek yerim. Öğleden sonra çalışırım ve gece müzik dinlerim. Burada desayuno, estudio, como, trabajo ve escucho fiilleri özne olan yo ile uyumludur.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: İspanyolcada her cümlede kişi zamiri mutlaka yazılmalıdır. Doğrusu: Kişi zamiri çoğu zaman yazılmayabilir; fiilin sonu kişiyi gösterir. Hablo español. cümlesi, Yo hablo español. ile aynı temel anlama gelir.
- Yanlış: -er ve -ir fiilleri bütün kişilerde aynı ekleri alır. Doğrusu: İlk üç tekil kişide benzerlik vardır; ancak nosotros için comemos ve vivimos farklıdır. Vosotros ekleri de -éis ve -ís biçiminde ayrılır.
- Yanlış: Fiilin mastar sonu, çekimli biçimde de aynen korunur. Doğrusu: Çekim yaparken mastarın -ar, -er veya -ir sonunu çıkarır, uygun kişi ekini ekleriz. Bu nedenle hablar fiilinin yo biçimi hablo olur.
- Yanlış: Türkçedeki her geniş zaman cümlesi İspanyolcada aynı biçimde çevrilir. Doğrusu: İspanyolca geniş zaman, alışkanlıkların yanında şu anda gerçekleşen bazı işleri de anlatabilir. Bağlama göre Estudio. hem Ders çalışırım hem de Ders çalışıyorum anlamına gelebilir.
Bir adım ileri
Bir sonraki düzeyde düzenli fiiller, düzensiz fiillerle karşılaştırılacaktır. Özellikle ser, estar, tener ve ir gibi sık kullanılan fiillerin kök veya ek değişiklikleri öğrenilecektir. Günlük rutin konusu ayrıca dönüşlü fiillerle genişleyecek; örneğin levantarse kalkmak ve ducharse duş almak gibi yapılar kullanılacaktır. Daha sonra sıklık zarfları ve geçmiş zamanla bir günün farklı zamanlarda anlatılması çalışılabilir.
Özet
Düzenli fiillerde önce -ar, -er veya -ir mastar sonunu çıkarır, sonra özneye uygun eki ekleriz. -ar fiillerinde hablo, hablas, habla; -er fiillerinde como, comes, come; -ir fiillerinde vivo, vives, vive gibi biçimler kullanılır. Bu yapı sayesinde günlük rutinimizi, alışkanlıklarımızı ve temel etkinliklerimizi İspanyolca anlatabiliriz.