Fransızcada geçmişi anlatırken passé composé tamamlanmış olayları, imparfait ise geçmişteki durumları, alışkanlıkları ve arka planı gösterir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
İki geçmiş zamanın temel görevi
Passé composé, geçmişte gerçekleşmiş ve tamamlanmış tek bir olayı ya da olaylar dizisini anlatır. Türkçedeki “-di”li geçmiş zamana çoğu zaman benzer: J'ai regardé un film. — Bir film izledim. Bu cümlede izleme eylemi tamamlanmıştır.
Imparfait ise geçmişte devam eden bir durumu, tekrarlanan bir alışkanlığı veya olayın arka planını anlatır. Genellikle “-yordu”, “-ardı” ve “-erdi” anlamları verir: Il faisait froid. — Hava soğuktu. Nous jouions souvent dans le parc. — Parkta sık sık oynardık. Bir hikâyede imparfait sahneyi hazırlar, passé composé ise sahnede gerçekleşen olayı anlatır.
Örnek
Il pleuvait quand je suis sorti. — Ben dışarı çıktığımda yağmur yağıyordu. Açıklama: pleuvait devam eden arka plan olduğu için imparfait, suis sorti tamamlanan olay olduğu için passé composé kullanılmıştır.
Passé composé nasıl kurulur?
Passé composé iki parçadan oluşur: yardımcı fiilin şimdiki zaman çekimi ve ana fiilin participe passé biçimi. Fiillerin çoğu avoir ile kullanılır: J'ai parlé. — Konuştum. Tu as fini. — Bitirdin. Nous avons vendu. — Sattık.
Düzenli -er fiillerinde -er genellikle -é, düzenli -ir fiillerinde -ir genellikle -i, bazı -re fiilleri ise -u biçimine dönüşür. Ancak bazı fiiller düzensizdir ve biçimleri ezberlenmelidir: faire → fait — yapmak, prendre → pris — almak, voir → vu — görmek. Hareket veya durum değişikliği bildiren bazı fiiller être ile kurulur: Elle est arrivée. — O geldi.
Örnek
Samedi, nous avons visité un musée, puis nous avons mangé dans un petit restaurant. — Cumartesi bir müzeyi gezdik, sonra küçük bir restoranda yemek yedik. Açıklama: İki eylem de belirli bir zamanda gerçekleşmiş ve tamamlanmıştır; bu nedenle iki kez passé composé kullanılmıştır.
Imparfait ile betimleme ve alışkanlık
Imparfait oluşturmak için genellikle fiilin şimdiki zamandaki nous biçiminden -ons çıkarılır ve şu ekler getirilir: -ais, -ais, -ait, -ions, -iez, -aient. Örneğin nous parlons fiilinden je parlais oluşur. Être fiili farklıdır: j'étais, tu étais, il était biçimleri kullanılır.
Bu zaman geçmişteki hava, yaş, görünüş, duygu, yer ve alışkanlıkları anlatır. Quand j'étais enfant, je lisais beaucoup. — Çocukken çok okurdum. Le parc était calme et les oiseaux chantaient. — Park sakindi ve kuşlar ötüyordu. Buradaki ifadeler tek bir anda biten olayları değil, ortamı veya tekrarlanan durumu gösterir.
Örnek
Quand j'étais petit, nous allions souvent à la campagne. La maison était grande et le jardin avait beaucoup de fleurs. — Küçükken sık sık kırsala giderdik. Ev büyüktü ve bahçede çok çiçek vardı. Açıklama: j'étais, allions, était ve avait geçmişteki durum veya alışkanlıkları anlattığı için imparfait biçimindedir.
İki zamanı aynı hikâyede kullanmak
Geçmiş bir olayı anlatırken önce imparfait ile ortamı ve devam eden durumu kurabilir, sonra passé composé ile önemli olayı söyleyebiliriz. Bu kullanım sinema sahnesine benzer: imparfait arka plandaki görüntüdür, passé composé ise olayın kendisidir.
Bir eylem sürerken başka bir olay olursa, sürmekte olan eylem çoğunlukla imparfait, araya giren kısa olay ise passé composé olur. Je lisais quand mon ami a téléphoné. — Arkadaşım telefon ettiğinde kitap okuyordum. Okuma devam ediyordu; telefon etme ise o anda gerçekleşen ve tamamlanan olaydı.
Örnek
Il faisait beau et les enfants jouaient près de la rivière. Tout à coup, un ballon est tombé dans l'eau. — Hava güzeldi ve çocuklar nehrin yanında oynuyordu. Birdenbire bir top suya düştü. Açıklama: İlk iki eylem arka plan ve devamlılık bildirdiği için imparfait, topun düşmesi ani ve tamamlanmış olduğu için passé composé kullanılmıştır.
Anı yazısı oluşturma ve kontrol etme
Bir anı yazarken önce olayın zamanı ve yeri belirtilir, sonra ortam betimlenir. Ardından olaylar gerçekleşme sırasına göre passé composé ile anlatılır. Örneğin L'été dernier, j'étais en vacances à İzmir. — Geçen yaz İzmir'de tatildeydim. Il faisait chaud et la mer était calme. — Hava sıcaktı ve deniz sakindi.
Yazıyı kontrol ederken her fiile şu soruları sorabiliriz: “Bu eylem tamamlandı mı?”, “Bu bir alışkanlık mı?”, “Bu cümle arka plan mı veriyor?” Tamamlanmış olaylarda yardımcı fiilin doğru kişiyle çekildiğini ve participe passé biçiminin doğru yazıldığını kontrol etmeliyiz. Être kullanılan fiillerde özneye göre uyuma da dikkat edilir: Elle est partie. — O gitti; kadın özne olduğu için partie yazılır.
Örnek
L'année dernière, je passais mes vacances au bord de la mer. Il faisait chaud et l'hôtel était confortable. Un matin, j'ai loué un vélo et j'ai découvert un petit village. J'ai beaucoup aimé cette journée. — Geçen yıl tatilimi deniz kenarında geçiriyordum. Hava sıcaktı ve otel rahattı. Bir sabah bisiklet kiraladım ve küçük bir köy keşfettim. Bu günü çok sevdim. Açıklama: İlk üç imparfait biçimi ortamı ve genel durumu verir; sonraki eylemler passé composé ile tamamlanmış olayları anlatır.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Geçmişteki bütün fiiller passé composé ile yazılır. Doğrusu: Doğrusu, geçmişteki alışkanlıklar, devam eden durumlar ve betimlemeler için imparfait kullanılır. Passé composé daha çok tamamlanmış ve belirli olayları anlatır.
- Yanlış: Imparfait yalnızca uzun süren eylemler için kullanılır. Doğrusu: Imparfait süre dışında alışkanlık, duygu, yaş, hava ve arka plan da anlatır. Örneğin J'aimais ce village. — Bu köyü severdim.
- Yanlış: Passé composé kurulurken her fiilde être kullanılır. Doğrusu: Fiillerin çoğu avoir ile kurulur: J'ai mangé. — Yemek yedim. Bazı hareket ve durum değişikliği fiilleri ile dönüşlü fiillerde être kullanılır.
- Yanlış: Quand kelimesinden sonra her zaman imparfait gelir. Doğrusu: Quand yalnızca “-dığında” anlamında bir bağlaçtır; zaman seçimi anlama bağlıdır. Quand je suis arrivé, il pleuvait. — Ben geldiğimde yağmur yağıyordu.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu ayrım daha uzun hikâyelerde, haberlerde ve dolaylı anlatımda kullanılacaktır. Ayrıca geçmişteki başka bir olaydan daha önce gerçekleşen olayları anlatmak için plus-que-parfait öğrenilir: J'avais déjà mangé. — Ben zaten yemek yemiştim. Zaman bağlaçları, olayların sırasını ve neden-sonuç ilişkisini daha ayrıntılı kurmaya yardım eder. Böylece yalnızca ne olduğunu değil, hangi olayın önce ve hangi olayın sonra olduğunu da açıkça anlatabilirsiniz.
Özet
Passé composé tamamlanmış olayları, imparfait ise geçmişteki durumları, alışkanlıkları ve arka planı anlatır. Hikâyelerde iki zaman çoğunlukla birlikte kullanılır: imparfait ortamı hazırlar, passé composé önemli olayları ilerletir. Doğru zamanı seçmek için her fiilin tamamlanmış bir olay mı, yoksa devam eden veya tekrarlanan bir durum mu olduğunu sorgulamak gerekir.