Çince’de gelecek planlarını anlatırken 打算 (dǎsuàn), 要 (yào) ve 准备 (zhǔnbèi) yapılarını seçmek, niyetimizi ve planın hazırlık yönünü açıkça belirtmemizi sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Gelecek planlarını anlatmaya başlama
CEFR A2 düzeyinde bu konuyla ilgili temel hedefimiz, yakın gelecekte ne yapmak istediğimizi basit cümlelerle söyleyebilmektir. Örneğin hafta sonu, yarın veya gelecek ay için bir planımızı anlatabilir; bir arkadaşımıza onun planını sorabiliriz. Zaman ifadesi çoğu kez cümlenin başında ya da öznenin hemen arkasında bulunur.
Çince’de gelecek planından söz ederken fiilden önce kullanılan bazı yapılar anlamı değiştirir. 打算 (dǎsuàn) daha çok kişisel niyet veya düşünülmüş planı, 要 (yào) gelecek anlamını, bir kararı, beklentiyi veya gerekliliği, 准备 (zhǔnbèi) ise hazırlık yapma veya bir işe hazırlanma anlamını verir. Telaffuzda 打算 (dǎsuàn) sözcüğünde ilk hece üçüncü, ikinci hece dördüncü tondadır; 准备 (zhǔnbèi) sözcüğünde de iki hecede üçüncü ve dördüncü ton duyulur.
Örnek
我周末打算去图书馆。 (Wǒ zhōumò dǎsuàn qù túshūguǎn.) — Hafta sonu kütüphaneye gitmeyi planlıyorum. Bu cümlede 周末 (zhōumò) zaman, 打算 (dǎsuàn) niyet, 去图书馆 (qù túshūguǎn) ise yapılacak iştir.
2. 打算 (dǎsuàn) ile niyet ve kişisel plan
打算 (dǎsuàn), kişinin gelecekte yapmayı düşündüğü işi anlatır. Bu yapı, henüz kesinleşmemiş veya konuşma sırasında plan olarak ifade edilen durumlarda çok kullanışlıdır. Türkçedeki “-meyi planlamak” ya da “-meyi düşünmek” anlamlarına yakındır.
打算 (dǎsuàn) sonrasında genellikle bir fiil grubu gelir. Olumsuz biçimde 不打算 (bù dǎsuàn) kullanılır ve “yapmayı planlamamak” anlamı verir. Birine planını sormak için cümlenin sonuna 吗 (ma) getirilebilir veya 什么 (shénme) ile “ne” sorusu kurulabilir.
Örnek
你暑假打算做什么？ (Nǐ shǔjià dǎsuàn zuò shénme?) — Yaz tatilinde ne yapmayı planlıyorsun? 我打算和朋友一起旅行。 (Wǒ dǎsuàn hé péngyou yìqǐ lǚxíng.) — Arkadaşlarımla birlikte seyahat etmeyi planlıyorum. 我不打算每天玩电脑游戏。 (Wǒ bù dǎsuàn měitiān wán diànnǎo yóuxì.) — Her gün bilgisayar oyunu oynamayı planlamıyorum.
3. 要 (yào) ile güçlü niyet ve gelecek
要 (yào), gelecek zamanda yapılacak bir işi, konuşanın kararını, bir beklentiyi veya gerekliliği anlatabilir. Türkçeye bağlama göre “-ecek”, “-mek istiyor” ya da “-mesi gerekiyor” şeklinde çevrilebilir; bu nedenle yalnızca tek bir Türkçe karşılığa bağlanmamalıdır. A2 düzeyinde özellikle yakın gelecek ve belirgin kararlar için kullanılır.
要 (yào) ile cümle kurarken yapı genellikle özne + zaman + 要 (yào) + fiil biçimindedir. Örneğin bir öğrenci sınavdan önce “yarın çalışacağım” diyebilir. 要 (yào) bazen “istemek” anlamına da gelir; anlamı cümlenin bağlamından anlaşılır.
Örnek
我明天要去学校。 (Wǒ míngtiān yào qù xuéxiào.) — Yarın okula gideceğim. 今天我要学习汉语。 (Jīntiān wǒ yào xuéxí Hànyǔ.) — Bugün Çince çalışacağım. Kısa bir konuşmada şu örnek görülebilir: 你周末要做什么？ (Nǐ zhōumò yào zuò shénme?) — Hafta sonu ne yapacaksın? 我要看电影。 (Wǒ yào kàn diànyǐng.) — Film izleyeceğim.
4. 准备 (zhǔnbèi) ile hazırlık yapmak
准备 (zhǔnbèi) iki yakın anlamda kullanılır. Birincisi “hazırlamak” veya “hazırlık yapmak”tır: bir sınav, gezi ya da etkinlik için gerekli işleri yaparız. İkincisi, bir işi yapmaya niyetlenmek veya o işe hazır olmak anlamıdır. Bu nedenle 准备 (zhǔnbèi), gelecek planıyla birlikte kullanıldığında planın hazırlık yönünü öne çıkarır.
准备 (zhǔnbèi) sonrasında doğrudan bir isim veya fiil grubu gelebilir. Örneğin kitap, çanta veya bilet hazırlayabiliriz; ayrıca sınava girmeye ya da seyahate çıkmaya hazırlanabiliriz. Hazır olmadığımızı söylemek için 还没准备好 (hái méi zhǔnbèi hǎo) kalıbı kullanılabilir; burada 还没 (hái méi) “henüz ... değil” anlamı verir.
Örnek
我准备明天参加考试。 (Wǒ zhǔnbèi míngtiān cānjiā kǎoshì.) — Yarın sınava girmeyi planlıyorum veya sınava girmeye hazırlanıyorum. 我准备好了。 (Wǒ zhǔnbèi hǎo le.) — Hazırım. 她准备下个月去旅行。 (Tā zhǔnbèi xià ge yuè qù lǚxíng.) — O, gelecek ay seyahate çıkmayı planlıyor ve hazırlanıyor. Bu son cümlede yalnızca düşünce değil, hazırlık anlamı da vardır.
5. Üç yapıyı karşılaştırma
Aynı olay üç farklı yapı ile farklı bir vurgu kazanabilir. 我打算星期六去游泳。 (Wǒ dǎsuàn xīngqīliù qù yóuyǒng.) — Cumartesi yüzmeye gitmeyi planlıyorum; burada kişisel niyet öndedir. 我星期六要去游泳。 (Wǒ xīngqīliù yào qù yóuyǒng.) — Cumartesi yüzmeye gideceğim; burada karar veya beklenti vurgusu öne çıkar.
我准备星期六去游泳。 (Wǒ zhǔnbèi xīngqīliù qù yóuyǒng.) — Cumartesi yüzmeye gitmeye hazırlanıyorum; burada hazırlık vurgulanır. Günlük konuşmada bu ayrım her zaman kesin sınırlarla kullanılmaz, ancak başlangıç düzeyinde bu temel farkları korumak anlamı açık tutar. Önce zaman ifadesini, sonra uygun yapıyı, en son asıl fiili seçmek yararlı bir yöntemdir.
Örnek
Kısa diyalog: 你明天打算做什么？ (Nǐ míngtiān dǎsuàn zuò shénme?) — Yarın ne yapmayı planlıyorsun? 我准备上午学习，下午要去看朋友。 (Wǒ zhǔnbèi shàngwǔ xuéxí, xiàwǔ yào qù kàn péngyou.) — Sabah çalışmaya hazırlanıyorum; öğleden sonra arkadaşımı görmeye gideceğim. İlk bölümde hazırlık, ikinci bölümde daha belirgin gelecek kararı anlatılmıştır.
6. Günlük hayatta kullanma ve cümle kurma yöntemi
Bu yapıları okul programı, hafta sonu, doğum günü, gezi ve ders çalışma gibi konularda kullanabiliriz. Önce “Ne zaman?” sorusunun cevabını seçmek, sonra planın niteliğini düşünmek gerekir: yalnızca düşünceyse 打算 (dǎsuàn), karar, beklenti veya gereklilik vurgusu varsa 要 (yào), hazırlık aşaması varsa 准备 (zhǔnbèi) uygundur. Ardından temel fiil gelir: 去 (qù) gitmek, 学习 (xuéxí) çalışmak, 买 (mǎi) satın almak veya 看 (kàn) izlemek gibi.
Kendi planımızı anlatırken kısa ve doğru cümleler kurmak, uzun cümlelerden daha önemlidir. Örneğin önce “yarın”, sonra “Çince çalışmak” ve “planlamak” anlamlarını birleştiririz. Daha sonra aynı planı bir arkadaşımıza soru olarak yöneltebilir, cevabımıza bir yer veya kişi ekleyebiliriz.
Örnek
明天你准备做什么？ (Míngtiān nǐ zhǔnbèi zuò shénme?) — Yarın ne yapmaya hazırlanıyorsun? 我打算在家学习，晚上要和家人吃饭。 (Wǒ dǎsuàn zài jiā xuéxí, wǎnshang yào hé jiārén chīfàn.) — Evde çalışmayı planlıyorum, akşam ailemle yemek yiyeceğim. Bu örnekte iki plan art arda verilmiştir ve her plan için uygun yapı seçilmiştir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: 要 (yào) her zaman yalnızca “istemek” demektir. Doğrusu: 要 (yào) bağlama göre “istemek”, “-ecek” veya “gerekmek” anlamı verebilir. 我要喝水。 (Wǒ yào hē shuǐ.) — Su içmek istiyorum; 我明天要考试。 (Wǒ míngtiān yào kǎoshì.) — Yarın sınavım var veya yarın sınava gireceğim.
- Yanlış: 不要 (bú yào), gelecek zamanda “yapmayacağım” demektir. Doğrusu: 不要 (bú yào) çoğu kez emir veya uyarı olarak “yapma” anlamındadır. “Yapmayı planlamıyorum” demek için 我不打算去。 (Wǒ bù dǎsuàn qù.) — Gitmeyi planlamıyorum denir.
- Yanlış: 准备 (zhǔnbèi) yalnızca fiziksel bir eşya hazırlamak için kullanılır. Doğrusu: 准备 (zhǔnbèi) bir işe hazırlanma veya bir işi yapmaya niyetlenme anlamında da kullanılır. 我准备学习。 (Wǒ zhǔnbèi xuéxí.) — Çalışmaya hazırlanıyorum veya çalışmayı planlıyorum.
- Yanlış: 打算 (dǎsuàn), 要 (yào) ve 准备 (zhǔnbèi) her cümlede birlikte kullanılmalıdır. Doğrusu: Başlangıçta bir cümlede genellikle bunlardan biri yeterlidir. Özellikle Türkçeden aktarım yaparken 我打算要去。 (Wǒ dǎsuàn yào qù.) yerine anlamımıza göre 我打算去。 (Wǒ dǎsuàn qù.) veya 我要去。 (Wǒ yào qù.) demek daha açıktır.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu yapılar daha uzun zaman ifadeleri, neden bildiren cümleler ve kesinleşmiş programlarla birlikte kullanılabilir. Öğrenciler yalnızca kendi planlarını değil, başka kişilerin planlarını aktarmayı ve iki planı karşılaştırmayı öğrenebilir. Ayrıca 要 (yào) yapısının “gerekmek” anlamı ile gelecek anlamı arasındaki fark, bağlam ve konuşma örnekleriyle daha ayrıntılı ele alınabilir. Böylece kısa cümlelerden günlük program, gezi planı veya hedef listesi anlatan küçük metinlere geçilir.
Özet
打算 (dǎsuàn) kişisel niyeti ve düşünülen planı, 要 (yào) gelecek anlamını, kararı, beklentiyi veya gerekliliği, 准备 (zhǔnbèi) ise hazırlık yapmayı anlatır. Temel cümle düzeni zaman ifadesi + özne + uygun yapı + fiil biçiminde kurulabilir; ancak Çince’de zaman ifadesinin yeri bağlama göre değişebilir. Planın düşünce, karar veya hazırlık yönünü düşünerek doğru yapıyı seçmek, günlük iletişimde anlaşılır konuşmamızı sağlar.