Japoncada はなす (hanasu), およぐ (oyogu) ve うたう (utau) fiilleriyle becerilerimizi anlatabilir, 〜ことができます (〜koto ga dekimasu) kalıbıyla neleri yapabildiğimizi söyleyebiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Üç temel beceri fiili
Japoncada はなす (hanasu) “konuşmak”, およぐ (oyogu) “yüzmek” ve うたう (utau) “şarkı söylemek” anlamına gelir. Bunlar sözlük biçiminde, yani fiilin temel hâlinde verilmiştir. Sözlük biçimi özellikle kelime öğrenirken ve fiilleri karşılaştırırken kullanılır.
Kibar konuşmalarda bu fiillerin ます (masu) biçimi sık kullanılır: はなします (hanashimasu), およぎます (oyogimasu) ve うたいます (utaimasu). Türkçe yaklaşık söyleyişle bunlar sırasıyla “hanaşimas(u)”, “oyogimas(u)” ve “utaimas(u)” gibi duyulabilir; sondaki “u” sesi Japoncada çoğu zaman çok kısa veya belirsiz duyulur.
Örnek
わたしは はなします。 (Watashi wa hanashimasu.) — Konuşurum. わたしは およぎます。 (Watashi wa oyogimasu.) — Yüzerim. わたしは うたいます。 (Watashi wa utaimasu.) — Şarkı söylerim.
Fiilleri cümlede kullanma
Bir beceriyi veya alışkanlığı basitçe söylemek için kişi ya da konu, ardından fiilin kibar biçimi kullanılabilir. Özne çoğu zaman cümlenin başındadır; ancak Japoncada bağlam açıksa özne söylenmeyebilir. わたしは (watashi wa) “ben”, ともだちは (tomodachi wa) ise bağlama göre “arkadaşım” veya “arkadaşım ise” anlamında kullanılabilir.
Olumsuz cümlede ます (masu) yerine ません (masen) gelir. Böylece はなしません (hanashimasen) “konuşmam”, およぎません (oyogimasen) “yüzmem” ve うたいません (utaimasen) “şarkı söylemem” demektir. Buradaki olumsuzluk, kişinin o anda yapmadığını veya genel olarak yapmadığını bağlama göre gösterebilir.
Örnek
Somut örnek: Bir öğrenci yüzme bilmediğini söylemek istiyor. わたしは およぎません。 (Watashi wa oyogimasen.) cümlesi “Yüzmem” anlamına gelir; fakat “yüzemem” anlamını açıkça söylemek için beceri kalıbı daha uygundur: およぐことが できません。 (Oyogu koto ga dekimasen.) — Yüzemem.
“Yapabilmek” kalıbı: 〜ことができます
Bir işi yapabildiğimizi söylemek için fiilin sözlük biçiminden sonra ことができます (koto ga dekimasu) kalıbı gelir. こと (koto) burada fiili bir “iş” veya “eylem” gibi düşünmemize yardım eder; できます (dekimasu) ise “yapabilmek” anlamındadır. Bu kalıpta fiil, ます (masu) biçimine çevrilmez.
Örneğin はなすことが できます。 (Hanasu koto ga dekimasu.) “Konuşabilirim”, およぐことが できます。 (Oyogu koto ga dekimasu.) “Yüzebilirim” ve うたうことが できます。 (Utau koto ga dekimasu.) “Şarkı söyleyebilirim” demektir. Olumsuz biçimde できません (dekimasen) kullanılır: うたうことが できません。 (Utau koto ga dekimasen.) — Şarkı söyleyemem.
Örnek
Çözümlü örnek: “Ben Japonca konuşabilirim” demek için önce “konuşmak” fiilinin sözlük biçimi seçilir: はなす (hanasu). Sonra kalıp eklenir: わたしは にほんごを はなすことが できます。 (Watashi wa nihongo o hanasu koto ga dekimasu.) — Japonca konuşabilirim. Burada にほんご (nihongo) “Japonca”, を (o) ise konuşulan dili gösterir.
Soru sorma ve kısa diyalog
Birinin becerisini sormak için cümlenin sonuna soru anlamı veren か (ka) getirilir. Örneğin およぐことが できますか。 (Oyogu koto ga dekimasu ka.) “Yüzebilir misin?” demektir. Olumlu cevapta はい、できます。 (Hai, dekimasu.) “Evet, yapabilirim”; olumsuz cevapta いいえ、できません。 (Iie, dekimasen.) “Hayır, yapamam” denebilir.
Kısa cevaplarda bütün fiili tekrar etmek zorunlu değildir. Önceki cümlede hangi beceriden söz edildiği belliyse yalnızca できます (dekimasu) veya できません (dekimasen) yeterlidir. Bir beceriyi az da olsa yapabildiğimizi anlatmak için A2 düzeyinde すこし (sukoshi) “biraz” sözcüğü kullanılabilir.
Örnek
Diyalog: A: うたうことが できますか。 (A: Utau koto ga dekimasu ka.) — Şarkı söyleyebilir misin? B: はい、すこし できます。 (B: Hai, sukoshi dekimasu.) — Evet, biraz söyleyebilirim. A: およぐことが できますか。 (A: Oyogu koto ga dekimasu ka.) — Yüzebilir misin? B: いいえ、できません。 (B: Iie, dekimasen.) — Hayır, yüzemem.
Becerileri gerçek durumlarda anlatma
Bu fiiller yalnızca tek tek cümlelerde değil, kendimizi tanıtırken de kullanılır. Bir öğrenci hobilerinden söz ederken わたしは うたうことが できます。 (Watashi wa utau koto ga dekimasu.) diyebilir. Bir yüzme kulübüne başvururken およぐことが できます。 (Oyogu koto ga dekimasu.) demek, ilgili beceriyi açıkça bildirir.
Birden fazla beceriyi sıralamak için そして (soshite) “ayrıca” anlamında kullanılabilir. Örneğin わたしは はなすことが できます。そして、うたうことも できます。 (Watashi wa hanasu koto ga dekimasu. Soshite, utau koto mo dekimasu.) — Konuşabilirim. Ayrıca şarkı da söyleyebilirim. も (mo) burada “de/da” anlamıyla ikinci beceriyi ekler.
Örnek
Somut olay: Okulda yetenek kulüpleri tanıtılıyor. Öğretmen bir öğrenciye “Şarkı söyleyebilir misin?” diye soruyor: うたうことが できますか。 (Utau koto ga dekimasu ka.) Öğrenci, “Evet, biraz söyleyebilirim; ama yüzemem” diye cevap veriyor: はい、すこし できます。でも、およぐことが できません。 (Hai, sukoshi dekimasu. Demo, oyogu koto ga dekimasen.) Burada でも (demo) “ama” anlamındadır.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: “Yüzebilirim” demek için およぎます (oyogimasu) kullanılır. Doğrusu: およぎます (oyogimasu) “yüzerim/yüzüyorum” anlamındadır. Yetenek belirtmek için およぐことが できます。 (Oyogu koto ga dekimasu.) denir.
- Yanlış: Beceri kalıbında fiil ます (masu) biçiminde olmalıdır: およぎますことが できます. Doğrusu: Bu yapıda fiilin sözlük biçimi kullanılır: およぐことが できます。 (Oyogu koto ga dekimasu.) およぎます (oyogimasu) biçimi bu kalıptan önce gelmez.
- Yanlış: はなす (hanasu) yalnızca bir dil konuşmak anlamına gelir. Doğrusu: はなす (hanasu) genel olarak “konuşmak”tır. Dil belirtmek için にほんごを はなす (nihongo o hanasu) “Japonca konuşmak” gibi kullanılır; kişiyle konuşmak da bağlama göre bu fiille anlatılabilir.
- Yanlış: Soru cümlesinde Türkçedeki gibi ayrı bir “mi” sözcüğü gerekir. Doğrusu: Kibar Japonca soru cümlesinde çoğunlukla cümlenin sonuna か (ka) gelir: うたうことが できますか。 (Utau koto ga dekimasu ka.)
Bir adım ileri
Bir üst düzeyde bu fiillerin geçmiş zaman biçimleriyle daha önce hangi becerilere sahip olduğumuzu anlatabilirsiniz. Ayrıca Japoncada doğrudan “yapabilmek” anlamı veren potansiyel biçimlerle karşılaşabilirsiniz; örneğin はなせます (hanasemasu) “konuşabilirim” anlamında kullanılabilir. Bu biçimler, ことが できます (koto ga dekimasu) kalıbına göre daha kısa olsa da fiil çekimi açısından daha dikkat ister. Sonraki çalışmalarda becerileri nedenleriyle, zaman ifadeleriyle ve günlük planlarla birleştirmek yararlı olacaktır.
Özet
Temel fiiller はなす (hanasu), およぐ (oyogu) ve うたう (utau) sırasıyla konuşmak, yüzmek ve şarkı söylemek demektir. Yapabildiğimizi anlatmak için sözlük biçimi + ことが できます (koto ga dekimasu), yapamadığımızı anlatmak için ことが できません (koto ga dekimasen) kullanılır. Soru sormak için cümlenin sonuna か (ka) getirir ve becerilerimizi gerçek yaşamda kısa diyaloglarla ifade ederiz.