Aktarılan konuşma, birinin sözlerini kendi cümlemizle başkasına iletme yoludur ve B1 İngilizcesinde haber, okul ve günlük sohbetin temelidir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Aktarılan konuşmayı tanıyalım
İngilizcede birinin sözünü iki yolla veririz. Doğrudan konuşmada cümle tırnak içinde kalır ve zaman değişmez. Aktarılan konuşmada ise o sözler bizim cümlemizin parçası olur; buna reported speech (ri-por-tıd spiç) denir. B1 öğrencisi kısa bir haberi veya günlük bir cümleyi dinleyip başkasına aktarabilir.
İki fiili ayırt etmek ilk adımdır. say (sey) fiilinden sonra kişi gelmez: She said she was tired. (Şi sed şi voz tayırd) O, yorgun olduğunu söyledi. tell (tel) fiilinden sonra mutlaka dinleyen gelir: She told me she was tired. (Şi told mi şi voz tayırd) Bana yorgun olduğunu söyledi. Türkçede her ikisine de söylemek dediğimiz için bu ayrım sık karışır.
Kısa bir sınıf diyaloğu şöyledir. Lina: The exam is on Monday. (Dı igzem iz on mandey) Sınav pazartesi. Omar: What did Lina say? (Vot did Lina sey) Lina ne dedi? Mert: She said the exam was on Monday. (Şi sed dı igzem voz on mandey) Sınavın pazartesi olduğunu söyledi.
Örnek
Doğrudan cümle: I am reading the newspaper. (Ay em ri-ding dı niuz-pey-pır) Gazete okuyorum. Aktarılan cümle: She said that she was reading the newspaper. (Şi sed det şi voz ri-ding dı niuz-pey-pır) Gazete okuduğunu söyledi. that (det) sözcüğü B1'de isteğe bağlıdır ama haberde netlik için sık kullanılır.
Zaman kayması ve zamirler
Aktarma fiili geçmişteyse, yani said (sed) veya told (told) ise, cümlenin zamanı bir adım geri gider. Buna zaman kayması denir. am / is (em / iz) olur was (voz); are (ar) olur were (vör); have / has (hev / hez) olur had (hed); will (vil) olur would (vud); can (ken) olur could (kud); must (mast) çoğu zaman had to (hed tu) olur. Geçmiş zaman da bir adım gider: went (vent) olur had gone (hed gon).
Zamirler konuşanın yerine göre değişir. I (ay) çoğu kez he (hi) veya she (şi) olur; we (vi) olur they (dey); my (may) olur his (hiz) veya her (hör). Somut olay: Gazeteci Ali, bakanın sözünü aktarır. Bakan demiştir: We will open the new school next week. (Vi vil oupın dı niu skul nekst vik) Gelecek hafta yeni okulu açacağız. Ali yazar: The minister said they would open the new school the following week. (Dı ministır sed dey vud oupın dı niu skul dı foloving vik) Bakan, ertesi hafta yeni okulu açacaklarını söyledi.
Örnek
Doğrudan: I have finished my homework. (Ay hev finišt may houm-vörk) Ödevimi bitirdim. Aktarılan: Eda told us she had finished her homework. (Eda told as şi hed finišt hör houm-vörk) Eda bize ödevini bitirdiğini söyledi. Üç değişiklik birden: my oldu her, have finished oldu had finished, dinleyen belli olduğu için told us kullanıldı.
Haberlerde aktarılan konuşma
Dünyada B1 İngilizce derslerinde aktarılan konuşma çoğu zaman kısa haber metinleriyle öğretilir. Çünkü gazete ve internet haberi, birinin iddiasını okura taşımak zorundadır. Spiker şöyle der: The mayor said the roads were safe. (Dı me-yır sed dı roudz vör seyf) Belediye başkanı yolların güvenli olduğunu söyledi. Okur, sözün kime ait olduğunu ve zamanın kaydığını bu kalıptan anlar.
Haberde B1'de sık görülen fiiller şunlardır: say (sey), tell (tel), ask (ask), add (ed), explain (iks-pleyn), announce (e-nauns). Kısa haber: The doctor announced that the hospital needed more nurses. (Dı doktır e-naunst det dı hospitıl nidıd mor nörsız) Doktor, hastanenin daha fazla hemşireye ihtiyaç duyduğunu açıkladı. Başka bir cümle: A parent asked if the school would close. (E perınt askt if dı skul vud klouz) Bir veli, okulun kapanıp kapanmayacağını sordu.
Günlük hayatta aynı kalıp çalışır. Arkadaşınız der: The teacher said we had a test tomorrow. (Dı tiçır sed vi hed e test tu-mo-rov) Öğretmen yarın sınavımız olduğunu söyledi. Siz eve aktarırsınız: Deniz told me the teacher had said we had a test the next day. (Deniz told mi dı tiçır hed sed vi hed e test dı nekst dey) Deniz, öğretmenin ertesi gün sınavımız olduğunu söylediğini anlattı.
Örnek
Doğrudan söz: We are planning a new sports centre. (Vi ar plenning e niu sports sentır) Yeni bir spor merkezi planlıyoruz. Haber cümlesi: The mayor said they were planning a new sports centre. (Dı me-yır sed dey vör plenning e niu sports sentır) Belediye başkanı yeni bir spor merkezi planladıklarını söyledi.
Soru, emir ve ricayı aktarmak
Evet-hayır sorularında ask if (ask if) veya ask whether (ask ve-dır) kullanırız. Soru sırası düz cümle sırasına döner; yardımcı fiil başa gelmez. Doğrudan: Are you watching the news? (Ar yu voçing dı niuz) Haberi izliyor musun? Aktarılan: She asked me if I was watching the news. (Şi askt mi if ay voz voçing dı niuz) Bana haberi izleyip izlemediğimi sordu. Soru sözcüklü cümlede sözcük kalır: He asked where the studio was. (Hi askt ver dı stud-yo voz) Stüdyonun nerede olduğunu sordu.
Emir ve ricada tell someone to (tel samvan tu) ve ask someone to (ask samvan tu) gelir. Olumsuzda not to (not tu) kullanılır. Doğrudan: Close the door. (Klouz dı dor) Kapıyı kapat. Aktarılan: The teacher told us to close the door. (Dı tiçır told as tu klouz dı dor) Öğretmen kapıyı kapatmamızı söyledi. Rica: Please wait here. (Pliz veyt hiyır) Lütfen burada bekleyin. Aktarılan: She asked them to wait there. (Şi askt dem tu veyt deyr) Orada beklemelerini rica etti.
Kısa rol oyunu: muhabir ve sporcu. Reporter: Did you win the match? (Did yu vin dı meç) Maçı kazandınız mı? Player: Yes, we did. Train harder tomorrow. (Yes, vi did. Treyn hardır tu-mo-rov) Evet, kazandık. Yarın daha çok çalışın. Arkadaş aktarır: The reporter asked if they had won the match. The player said they had and told the team to train harder the next day. (Dı riportır askt if dey hed van dı meç. Dı pleyır sed dey hed end told dı tim tu treyn hardır dı nekst dey) Muhabir maçı kazanıp kazanmadıklarını sordu; sporcu kazandıklarını söyledi ve takıma ertesi gün daha çok çalışmaları gerektiğini söyledi.
Örnek
Doğrudan soru: Why are you late? (Vay ar yu leyt) Neden geç kaldın? Aktarılan: Mum asked why I was late. (Mam askt vay ay voz leyt) Annem neden geç kaldığımı sordu. Dikkat: are you sırası I was oldu ve soru işareti kalktı.
Zaman-yer sözcükleri ve Türkçe kaynaklı hatalar
Zaman ve yer sözcükleri de kayar. today (tı-dey) olur that day (det dey); tomorrow (tu-mo-rov) olur the next day (dı nekst dey) veya the following day (dı foloving dey); yesterday (yestırdey) olur the day before (dı dey bifor); now (nau) olur then (den); here (hiyır) olur there (deyr); this (dis) olur that (det); ago (e-gou) olur before (bifor). Haber örneği: We will meet here tomorrow. (Vi vil mit hiyır tu-mo-rov) Yarın burada buluşacağız. Aktarım: They said they would meet there the next day. (Dey sed dey vud mit deyr dı nekst dey) Ertesi gün orada buluşacaklarını söylediler.
Türkçe konuşan öğrencilerin en sık hatası, dedi ki yapısını kelime kelime taşımaktır. Türkçede zamanı değiştirmeseniz de cümle doğru durabilir; İngilizcede aktarma fiili geçmişteyse B1'de kayma beklenir. İkinci hata: He said me demek. Doğrusu He told me (Hi told mi) veya He said to me (Hi sed tu mi) dir. Üçüncü hata: soru aktarırken Türkçe sıra kullanmak, yani He asked what was the time demek. Doğrusu He asked what the time was. (Hi askt vot dı taym voz) Saatin kaç olduğunu sordu.
Dördüncü nokta, hâlâ doğru olan bir gerçeği gereksiz yere geçmişe almaktır. Bilimsel bir gerçek aktarılırken şimdiki zaman bazen korunur: The teacher said water boils at 100 degrees. (Dı tiçır sed votır boylz et vun handrıd digriz) Öğretmen suyun 100 derecede kaynadığını söyledi. Sınavda aktarma fiili geçmişse kaymayı uygulamak yine de daha güvenlidir. Telaffuz ipucu: said yazıldığı gibi sey-id okunmaz; sed denir.
Örnek
Yanlış kalıp: She said me she will come tomorrow. Doğru kalıp: She told me she would come the next day. (Şi told mi şi vud kam dı nekst dey) Bana ertesi gün geleceğini söyledi. Üç düzeltme birden vardır: told me, would ve the next day.
Dünyada nasıl öğretilir ve günlük hayattaki yeri
Avrupa dil öğretiminde aktarılan konuşma uzun süre Latin dilbilgisi geleneğindeki dolaylı anlatım alıştırmalarıyla öğretildi: öğrenciler listeden cümle dönüştürürdü. 1970'lerden sonra iletişimsel yaklaşım aynı yapıyı haber özeti, hikâye anlatma ve bilgi iletme gibi gerçek işlere bağladı. Bugün birçok B1 kitabında sıra şöyledir: önce say ve tell, sonra soru ve emir, en sonda kısa bir haber projesi. Siz de bir sınıf haberi yazıp arkadaşınızın sözünü aktararak aynı yolu izleyebilirsiniz.
Günlük hayatta bu yapı yalnızca sınav konusu değildir. Bir mesajı iletirken, öğretmenin ödevini eve anlatırken, kısa bir yayında uzmanın görüşünü özetlerken kullanırsınız. Yanlış aktarım güveni zedeler; doğru aktarım sizi güvenilir bir konuşmacı yapar. Bir sonraki adımda daha çok fiil ve daha esnek zaman seçimi gelecektir; şimdilik B1'de net kayma, doğru fiil ve düz cümle sırası yeterlidir.
Örnek
Sınıf projesi notu: The head teacher said, 'We can use the library after lunch.' (Dı hed tiçır sed, vi ken yuz dı laybreri aftır lanç) Müdür, öğle yemeğinden sonra kütüphaneyi kullanabileceğimizi söyledi. Habere dönüş: The head teacher said students could use the library after lunch. (Dı hed tiçır sed studentz kud yuz dı laybreri aftır lanç) Müdür, öğrencilerin öğle yemeğinden sonra kütüphaneyi kullanabileceğini söyledi.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Aktarma fiili geçmişte olsa bile zaman hiç değişmez, çünkü Türkçede çoğu zaman değiştirmeyiz. Doğrusu: İngilizcede said veya told geçmişse B1'de zaman bir adım geri gider: is olur was, will olur would.
- Yanlış: He said me the news. demek doğru sanılır. Doğrusu: say den sonra kişi gelmez. Doğrusu He told me the news. (Hi told mi dı niuz) veya He said the news. dir.
- Yanlış: Soru aktarırken yardımcı fiili başta bırakmak: She asked where was the station. Doğrusu: Aktarılan soruda düz sıra vardır: She asked where the station was. (Şi askt ver dı steyşın voz)
- Yanlış: tomorrow, here ve I olduğu gibi kalır. Doğrusu: Zamir ile zaman-yer sözcükleri yeni konuşmacıya göre değişir: I olur he / she, tomorrow olur the next day, here olur there.
- Yanlış: Emri that ile aktarmak: He told that I close the window. Doğrusu: Emirde tell + kişi + to + fiil kullanılır: He told me to close the window. (Hi told mi tu klouz dı vindou)
Bir adım ileri
B2 düzeyinde aktarma fiilleri çoğalır: admit (ed-mit), deny (di-nay), suggest (sö-cest), warn (vorn), promise (promis) gibi fiiller farklı kalıplar ister. Hâlâ geçerli olan gerçeklerde zamanı kaydırmama seçeneği bilinçli öğretilir. Karışık sorular ve haber yorumlarındaki ince fark B2 ve sonrasına kalır. Şimdilik B1'de say, tell, ask ve düzenli kayma sağlam temeli oluşturur.
Özet
Aktarılan konuşma, birinin sözünü say, tell ve ask ile kendi cümlemize taşır. Zaman, zamir ve yer-zaman sözcükleri B1'de genellikle bir adım geri gider; sorularda sıra düzelir, emirlerde to gelir. Haber, okul ve günlük sohbette bu kalıbı doğru kullanmak sizi anlaşılır ve güvenilir kılar.