Geçen hafta sonunu birkaç sade cümleyle anlatmak, A2 öğrencisinin gerçek hayatta kurduğu ilk doğal geçmiş zaman sohbetidir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Can-do hedefi: Geçen hafta sonunu anlatabilmek
Avrupa Dil Portfolyosu A2 can-do hedefine göre öğrenci, yakın geçmişteki kişisel olayları kısa cümlelerle anlatabilir ve aynı konuda soru sorabilir. Dünyada bu konu, iletişimsel ders kitaplarının neredeyse hepsinde ilk kişisel geçmiş anlatı görevi olarak yer alır; çünkü geçen hafta sonu herkesin yaşadığı, somut ve taze bir zamandır. Öğretmen resmi tahtaya yansıtır ve sorar: What did you do last weekend? (Geçen hafta sonu ne yaptın?). Telaffuz ipucu: vat did yu du last vikend. Cevabın uzun bir kompozisyon olması gerekmez; üç net sahne yeter.
Günlük hayatta bu konuşma ders ziliyle sınırlı değildir. Serviste arkadaş, akşam yemeğinde ebeveyn, telefonda dede aynı kapıyı açar. Türkiye'de cumartesi kahvaltısı, sahil yürüyüşü, maç izlemek, dizi maratonu, ev işi veya köye gitmek pazartesi diline düşer. Amaç her fiili ezberlemek değil, dinleyenin zihninde kısa bir film bırakmaktır. Örnek sahne: I stayed at home on Saturday. (Cumartesi evde kaldım.) I visited my grandparents on Sunday. (Pazar günü büyükanne ve büyükbabamı ziyaret ettim.)
Örnek
Teacher: What did you do last weekend? (Öğretmen: Geçen hafta sonu ne yaptın?) Eda: I stayed at home on Saturday. I visited my aunt on Sunday. (Eda: Cumartesi evde kaldım. Pazar teyzemi ziyaret ettim.) Teacher: Was it a good weekend? (Öğretmen: İyi bir hafta sonu muydu?) Bu son soru A2 sınırını zorlamadan sohbeti kapatır; öğrenci Yes, it was. (Evet, öyleydi.) diyebilir.
Düzenli fiillerle dünü resmetmek
Bitmiş bir işi anlatırken İngilizce fiilin geçmiş hâlini ister. Düzenli fiillerde bu hâl sona -ed eklenerek yapılır. I watched a film. (Bir film izledim.) I played basketball. (Basketbol oynadım.) I visited a museum. (Bir müzeyi ziyaret ettim.) I cooked pasta. (Makarna yaptım.) I stayed in bed until ten. (Yatağa ona kadar kaldım.) Olumsuz cümlede asıl fiil yalın kalır: I did not watch TV. (Televizyon izlemedim.) Konuşmada kısaltma didn't (didınt) çok yaygındır.
Türkçe konuşanların en sık takıldığı yer -ed sesidir. Üç kural vardır. Fiil p, k, s, ç, f gibi sert bir sesle bitiyorsa ek t gibi okunur: watched voçt, cooked kukt, asked askt. Fiil t veya d ile bitiyorsa ek id olur: visited vizitid, wanted vantid. Diğer birçok fiilde ek d gibi okunur: played pleyd, stayed steyd. Sınıfta resmi işaret ederek zincir kurun: bir öğrenci I played football. (Futbol oynadım.) der, sonraki I cooked dinner. (Akşam yemeği yaptım.) diye devam eder.
Örnek
Olumlu, olumsuz ve soru yan yana: I played tennis last Saturday. (Geçen cumartesi tenis oynadım.) I didn't play tennis last Sunday. (Geçen pazar tenis oynamadım.) Did you play tennis last weekend? (Geçen hafta sonu tenis oynadın mı?) Cevap: Yes, I did. / No, I didn't. (Evet, oynadım. / Hayır, oynamadım.)
Düzensiz fiiller: gitti, gördü, yedi, yaptı
Birçok günlük fiil düzensizdir ve kural değil, kısa bir liste ister. A2 için yeterli çekirdek şudur: go gider, geçmişi went (vent); see görür, saw (so); eat yer, ate (eyt); have vardır veya yer, had (hed); do yapar, did (did); meet buluşur, met (met); buy alır, bought (bot); get up kalkar, got up (got ap); make yapar, made (meyd); come gelir, came (keym); take alır götürür, took (tuk); swim yüzer, swam (svem); drink içer, drank (drenk); read okur, geçmişi yazılışı aynı, okunuşu red. Bu liste ezber kartıyla değil, kendi hafta sonunuzla öğrenilir.
Olumsuz ve soruda yine yalın kök kullanılır; geçmiş şekil yalnızca olumlu cümlede durur. I went to the cinema. (Sinemaya gittim.) ama I didn't go to the cinema. (Sinemaya gitmedim.) ve Did you go to the cinema? (Sinemaya gittin mi?). Türkçe kaynaklı klasik tuzak şudur: Did you went? diye sormak. Bu yanlıştır, çünkü did zaten geçmişi taşır. Resme bakarak anı paylaşın: I met my cousins. We ate pizza. Then we saw a film. (Kuzenlerimle buluştum. Pizza yedik. Sonra bir film izledik.)
Örnek
Kısa zincir: I got up late on Sunday. I had breakfast at eleven. Then I went to the park and I met my friends. (Pazar geç kalktım. On birde kahvaltı ettim. Sonra parka gittim ve arkadaşlarımla buluştum.) Her cümlede bir fiil, bir yer, bir zaman yeter.
Zaman ifadeleri ve soru kalıpları
Zaman ifadesi cümleyi takvime bağlar. A2 için çekirdek liste şudur: last weekend (last vikend) geçen hafta sonu; last Saturday geçen cumartesi; last Sunday geçen pazar; yesterday (yestırdey) dün; yesterday morning dün sabah; on Saturday cumartesi günü; on Sunday afternoon pazar öğleden sonra; two days ago (tu deyz ıgo) iki gün önce; in the evening akşam. at the weekend İngiliz İngilizcesinde yaygındır; Amerikan İngilizcesinde on the weekend duyulur. A2'de ikisini de tanımak yeter; birini tutarlı kullanmak daha iyidir. Zaman ifadesi cümlenin sonunda durursa hem kulağa doğal gelir hem de Türkçe söz diziminin tuzağına düşmezsiniz.
Soru kalıpları az ve nettir. What did you do last weekend? (Geçen hafta sonu ne yaptın?) Where did you go? (Nereye gittin?) Who did you meet? (Kiminle buluştun?) Did you stay at home? (Evde mi kaldın?) Evet-hayır sorusunda cevap Yes, I did. (Evet.) veya No, I didn't. (Hayır.) olur. Aile sohbetinde bu kalıplar fotoğraf veya anı açıldığında da işe yarar: Did you go to the beach last weekend? (Geçen hafta sonu plaja gittiniz mi?) Karşılıklı sormak sohbeti tek taraflı rapor olmaktan çıkarır: siz anlattıktan sonra What about you? (Peki ya sen?) deyin.
Örnek
Aile masası: Mother: What did you do on Saturday? (Anne: Cumartesi ne yaptın?) Can: I played football in the morning. I stayed at home in the evening. (Can: Sabah futbol oynadım. Akşam evde kaldım.) Mother: Did you do your homework? (Anne: Ödevini yaptın mı?) Can: Yes, I did. I did it on Sunday. (Can: Evet, yaptım. Pazarı yaptım.)
Günlük diyalog: Geçmişte yapılanları anlatmak
Doğal bir hafta sonu diyaloğu dört parçadan oluşur: selam, açılış sorusu, iki üç sahnelik anlatı, karşılık sorusu. Anlatı bir film jeneriği gibi ilerler: sabah, öğleden sonra, akşam. Bağlayıcı olarak A2'de then (den) sonra ve after that (aftır det) ondan sonra yeter; daha ağır bağlaçlara gerek yoktur. Albüme bakmak bu yapıyı kolaylaştırır çünkü her fotoğraf bir cümledir. This was last Sunday. We went to the sea. We swam and we ate fish. (Bu geçen pazardı. Denize gittik. Yüzdük ve balık yedik.)
Dinleyen yalnızca baş sallamaz; kısa bir tepki ve bir takip sorusu verir. Oh, nice! (Oh, ne güzel!) Who did you go with? (Kiminle gittin?) What time did you come home? (Saat kaçta eve geldin?) Anlatan da abartmaz: bilmediği fiili zorla kullanmaz, bildiği üç fiille sahneyi kurar. Yanlış anlaşılma sık buradadır; öğrenciler hikâyeyi uzatınca zamanlar karışır. Kısa tutmak hem dilbilgisini hem de dinlemeyi korur. Konuşma bitince topu karşıya atın: And you? What did you do? (Ya sen? Sen ne yaptın?)
Örnek
Mert: Hi, Elif! What did you do last weekend? (Mert: Merhaba Elif! Geçen hafta sonu ne yaptın?) Elif: Hi! On Saturday I stayed at home and I watched a film. On Sunday I went to my grandparents. We had lunch and we looked at old photos. (Elif: Merhaba! Cumartesi evde kaldım ve bir film izledim. Pazar büyükanne ve büyükbabama gittim. Öğle yemeği yedik ve eski fotoğraflara baktık.) Mert: Oh, nice! Did you go out on Saturday evening? (Mert: Oh, ne güzel! Cumartesi akşamı dışarı çıktın mı?) Elif: No, I didn't. I cooked dinner with my mother. What about you? (Elif: Hayır. Annemle akşam yemeği yaptım. Peki ya sen?) Mert: I met my friends in the park. We played football. Then I came home and I did my homework. (Mert: Arkadaşlarımla parkta buluştum. Futbol oynadık. Sonra eve geldim ve ödevimi yaptım.)
Telaffuz ve Türkçe kaynaklı tuzaklar
Hafta sonu sohbetini bozan şey çoğu zaman kelime eksikliği değil, kulağa yapışan Türkçe alışkanlıklardır. did did, didn't didınt, went vent, watched voçt, asked askt, played pleyd diye ayrı çalışılmalıdır. Türkçe her eki hece gibi okur; İngilizce -ed çoğu zaman ayrı bir hece değildir. Soru kalıbı What did you do? tek nefeste vat-did-yu-du gibi akar. Yavaş ve hece hece söylemek anlaşılırlığı artırmaz, aksine yabancı bir ritim verir. Sınıfta önce koro, sonra ikili tekrar işe yarar.
Söz dizimi ikinci büyük tuzaktır. Türkçe Geçen hafta sonu parka gittim sırasını İngilizceye Last weekend I to park went diye taşımak cümleyi kırar. Doğrusu özne, fiil, yer, zaman: I went to the park last weekend. (Geçen hafta sonu parka gittim.) Parkın önünde the unutulursa da cümle A2 kulağına eksik gelir: I went to the park beklenir. Bir başka tuzak, geçmişi was ile her fiile yapıştırmaktır: I was go veya I was play İngilizcede bu anlamda kullanılmaz. Bitmiş iş için asıl fiilin geçmişi yeter: I went, I played.
Örnek
Yanlış ve doğru yan yana: Yanlış: Dün sinemaya giderim mantığıyla I go to the cinema yesterday. Doğru: I went to the cinema yesterday. (Dün sinemaya gittim.) Yanlış: Did you went home? Doğru: Did you go home? (Eve gittin mi?) Yanlış: I was play football. Doğru: I played football. (Futbol oynadım.)
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Soru sorarken hem did hem de fiilin geçmişini kullanmak: Did you went? / Did you played? Doğrusu: did zaten geçmişi taşır; ardından fiil yalın kalır. Doğrusu: Did you go? (Gittin mi?) Did you play? (Oynadın mı?)
- Yanlış: Türkçe şimdiki veya geniş zamanı İngilizceye taşıyıp zaman ifadesi eklemek: I go to the cinema yesterday. Doğrusu: Bitmiş işte fiil geçmiş olmalıdır. Doğrusu: I went to the cinema yesterday. (Dün sinemaya gittim.)
- Yanlış: -ed ekinin her zaman ayrı bir ed hecesi gibi okunması: watched sözünü voç-ed diye bölmek. Doğrusu: Çoğu fiilde ek t veya d sesidir, ayrı hece değildir: watched voçt, played pleyd. Yalnızca t veya d ile bitenlerde id duyulur: visited vizitid.
- Yanlış: Her geçmiş cümleye was eklemek: I was go, I was play football last weekend. Doğrusu: Bitmiş bir eylem için asıl fiilin geçmişi yeter. Doğrusu: I went, I played football last weekend. (Geçen hafta sonu futbol oynadım.)
- Yanlış: Türkçe söz sırasını kopyalamak ve article unutmak: Last weekend I went to park. veya Weekend I stayed home. Doğrusu: Doğal sıra özne, fiil, yer, zamandır ve birçok yer adının önünde the vardır: I went to the park last weekend. (Geçen hafta sonu parka gittim.) I stayed at home last weekend. (Geçen hafta sonu evde kaldım.)
Bir adım ileri
Bir üst basamakta aynı hafta sonu hikâyesi uzar ve sahnenin arkasına ikinci bir zaman girer: o sırada yağmur yağıyordu, ben film izliyordum gibi arka plan. B1'de bitmiş zamanlı hikâye ile hâlâ etkisi süren deneyim ayrılır; geçen pazar gittim ile hiç deniz görmedim aynı kalıpla anlatılmaz. Bağlaçlar da çoğalır: sonra yetmez, önce, o sırada, çünkü devreye girer. Şimdilik üç net sahne, doğru fiil ve bir karşılık sorusu yeter; uzun hikâyeyi o temel taşır.
Özet
A2'de geçen hafta sonunu anlatmak, birkaç düzenli ve düzensiz fiille kısa sahneler kurmak demektir. Soru did ile gelir, olumlu cümle geçmiş fiille gider, zaman ifadesi cümleyi takvime bağlar. Kısa tutun, telaffuzu abartmayın ve topu karşıya atın; gerçek sohbet tam orada başlar.