Geçmişte tekrarlanan alışkanlıkları ve o dönemdeki durumları Fransızcada imparfait ile anlatırsın.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Geçmiş alışkanlıklar: imparfait ne işe yarar?
CEFR A2 can-do hedefi açıktır: geçmişteki rutinlerini, çocukluğunu ve o dönemde nasıl biri olduğunu kısa, anlaşılır cümlelerle anlatabilirsin. Fransızcada bitmiş tek bir olayı anlatmak başka, ‘o yıllarda hep böyle yapardım’ demek başkadır. İkincisi için l'imparfait kullanılır; telaffuz ipucu: lemperfe. Birçok ülkede bu zaman, şimdiki zamanın nous biçimi oturduktan sonra öğretilir çünkü gövde oradan alınır.
Günlük hayatta bu yapı aile sohbetinde, eski mahalleyi anlatırken ve ‘ben küçükken’ diye başlayan cümlede çıkar. Gazete okumak eskiden birçok evde sabah ritüeliydi. Tous les matins, mon grand-père lisait le journal. (Her sabah büyükbabam gazete okurdu.) Telaffuz: tu le mate(n), mo(n) granper lize lö jurnal. Türkçedeki -ardı/-erdi çoğu zaman bu zamana denk gelir.
Imparfait adı, olayı tamamlanmış bir nokta değil uzayan bir çizgi olarak görme fikrine dayanır. Bu yüzden ‘o sırada, o yıllarda, her pazar’ gibi çerçeveler bu zamana yakışır. A2’de işin bu çizgiyi kısa cümlelerle çizmektir; uzun edebi betimleme beklenmez.
Örnek
Quand j'étais enfant, je lisais le journal avec mon père. (Çocukken babamla gazete okurdum.) Telaffuz: kan jete anfan, jö lize lö jurnal avek mo(n) per. Burada hem durum (j'étais enfant) hem alışkanlık (je lisais) imparfait ile kurulmuştur.
Imparfait nasıl kurulur?
A2 kuralı sabittir: fiilin şimdiki zamanda nous biçimini al, -ons ekini çıkar, kalan gövdeye kişi eklerini getir. Ekler şunlardır: -ais, -ais, -ait, -ions, -iez, -aient. Telaffuz ipucu: -ais, -ait, -aient kulağa hemen hemen aynı, açık bir ‘e’ gibi gelir (parle). -ions iyo(n), -iez iye biçimindedir. parler örneği: nous parlons gövdesi parl- verir; çekim je parlais, tu parlais, il/elle parlait, nous parlions, vous parliez, ils/elles parlaient olur.
Üç sık fiil ezberlenir çünkü gövdeleri ilk bakışta özel görünür ama kural aynıdır. être: j'étais, tu étais, il/elle était, nous étions, vous étiez, ils/elles étaient (jete, tü ete, il ete, nuzetyo(n), vuzetye, ilzete). avoir: j'avais, tu avais, il avait, nous avions, vous aviez, ils avaient. faire: je faisais (jö föze). aller: j'allais (jale). Olumsuzda ne ile pas çekimli fiili sarar: je ne parlais pas.
Dünyada öğretmenler bu kuralı ‘nous eksi ons’ diye özetler. Sen de her yeni fiilde önce nous biçimini sor. Böylece gövde hatası azalır. Yazıda kişi ekini unutmamak gerekir çünkü je parlais ile il parlait kulağa yakın, kâğıtta farklıdır.
Örnek
Adım adım écouter: şimdiki zaman nous écoutons, gövde écout-. Cümle: Tous les soirs, nous écoutions la radio. (Her akşam radyo dinlerdik.) Telaffuz: tu le suar, nuz ekutyo(n) la radyo. Olumsuz: Je ne regardais pas la télé. (Televizyon izlemezdim.)
Akşamları tekrarlanan işler: örgü ve ev hayatı
Imparfait bir kez olup biten iş için değil, geçmişte uzayan veya sık tekrarlanan iş için seçilir. Örgü örmek birçok ailede kış akşamının sessiz ritüeliydi. Fiil tricoter (örgü örmek; trikote) A2 sahnesinde bu alışkanlığı adlandırır. Le soir, ma grand-mère tricotait près de la fenêtre. (Akşamları büyükannem pencerenin yanında örgü örerdi.) Telaffuz: lö suar, ma granmer trikote pre dö la fönetr. ‘Her akşam’ demesen bile bağlam süreklilik taşır.
Aynı sahneyi durum cümleleriyle zenginleştirirsin. Il faisait froid. Elle était heureuse. Elle tricotait un pull. (Hava soğuktu. O mutluydu. Bir kazak örüyordu.) Telaffuz: il föze frua. el ete öroz. el trikote e(n) pül. Hava, yaş, duygu ve dekor betimlemesi A2’de neredeyse her zaman imparfait alır. Bu, birçok müfredatta ‘geçmiş betimleme’ diye öğretilen kullanımdır.
Örnek
Kısa diyalog: — Que faisait ta grand-mère le soir ? — Elle tricotait et elle écoutait la radio. (— Büyükannen akşamları ne yapardı? — Örgü örer ve radyo dinlerdi.) Telaffuz: kö föze ta granmer lö suar? / el trikote e el ekute la radyo.
Parkta ve bahçede eski rutinler
Alışkanlık cümlelerinde sıklık sözcükleri A2 dağarcığındadır: toujours (her zaman, tujur), souvent (sık sık, suvan), tous les jours (her gün), chaque dimanche (her pazar, şak dimanş). Tous les dimanches, les habitants donnaient du pain aux oiseaux. (Her pazar mahalle sakinleri kuşlara ekmek verirdi.) Telaffuz: tu le dimanş, lez abitant done dü pe(n) o zuazo. donner gövdesi nous donnons üzerinden donn- olur.
Bu sahneler fotoğrafa bakarak anlatılır. Öğretmen ‘eskiden’ diye başlatır, sen imparfait ile devam edersin. Il y avait beaucoup d'oiseaux. Les enfants étaient contents. (Çok kuş vardı. Çocuklar mutluydu.) il y avait (ilyave) kalıbı ‘vardı’ anlamındadır ve ezberlenir. Türkçe kaynaklı bir eğilim, her ‘vardı’yı şimdiki zamanla karıştırmaktır; geçmiş dekor il y avait ister.
Örnek
Quand nous habitions près du parc, nous donnions du pain aux oiseaux. (Parkın yanında otururken kuşlara ekmek verirdik.) Telaffuz: kan nu abityo(n) pre dü park, nu donyo(n) dü pe(n) o zuazo. Gövde: habiter → nous habitons → habitions.
Her akşam radyo: tekrar ve süreklilik
Tekrarlanan akşam rutini, imparfait’nin net bir can-do örneğidir: geçmişte akşamları ne yaptığını söyleyebilirsin. Televizyon yokken veya azken radyo evin ortak sesiydi. Tous les soirs, la famille écoutait la radio dans le salon. (Her akşam aile salonda radyo dinlerdi.) Telaffuz: tu le suar, la famiy ekute la radyo dan lö salo(n). Sıklık öbeği tous les soirs cümleyi alışkanlık olarak kilitler.
Kişi eklerini karıştırmamak için sesli pratik şarttır. j'écoutais (jekute), tu écoutais (tü ekute), il/elle écoutait (il/el ekute) kulağa çok yakındır; yazıda kişi zamiri ayırır. nous écoutions ise iyo(n) diye biter. A2 soru kalıbı: Qu'est-ce que tu faisais le soir ? (Akşamları ne yapardın? ke skö tü föze lö suar). Cevapta fiili imparfait tutarsın.
Örnek
Olumlu ve olumsuz çift: Le soir, je n'écoutais pas la télé, j'écoutais la radio. (Akşamları televizyon izlemez, radyo dinlerdim.) Telaffuz: lö suar, jö nekute pa la tele, jekute la radyo. ne ile pas arasına çekimli fiil girer.
Mektup yazmak ve kısa bir sohbet
Mektup A2’de hem kelime hem kültür öğesidir: écrire une lettre (ekrir ün letr). Geçmiş alışkanlık: Chaque semaine, j'écrivais une lettre à ma cousine. (Her hafta kuzenime mektup yazardım.) Telaffuz: şak sömen, jekrive ün letr a ma kuzin. écrire gövdesi écriv- olur çünkü nous écrivons. répondre (cevaplamak) için nous répondons → ils répondaient.
Kısa diyalog hedef dilde ezberlenir, hemen ardından Türkçesi gelir; böylece kalıp ve telaffuz birlikte yerleşir. Imparfait dünyada sıkça ‘hikâyenin arka planı’ diye öğretilir: mektup yazma alışkanlığı arka plandır. Bir gün gelen tek bir cevap ise ileride öğreneceğin diğer geçmiş zamana aittir. Şimdilik sen yalnızca arka planı ve tekrarı kurarsın.
Örnek
— Tu écrivais souvent des lettres ? — Oui, j'écrivais à mes grands-parents tous les mois. — Et ils répondaient ? — Oui, ils répondaient toujours. (— Sık sık mektup yazar mıydın? — Evet, her ay büyükanne ve büyükbabama yazardım. — Peki onlar cevaplar mıydı? — Evet, her zaman cevaplarlardı.) Telaffuz: tü ekrive suvan de letr? / ui, jekrive a me granpara(n) tu le mua. / e il reponde? / ui, il reponde tujur.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Geçmişteki her işi tek bir ‘-dı’ geçmişi gibi kurmak ve alışkanlığı da o kalıba sokmak. Doğrusu: Türkçede -dı bitmiş iş, -ardı alışkanlık, -yordu süreklilik ayırır. Fransızcada alışkanlık ve betimleme imparfait ister; bitmiş tek olay başka zamandır.
- Yanlış: Gövdeyi rastgele je biçiminden uydurmak, örneğin aller için je vaisais demek. Doğrusu: Her zaman şimdiki zaman nous biçiminden git. aller: nous allons → all- → j'allais. être ayrı ezberdir: j'étais.
- Yanlış: je parlait veya il parlais yazmak; ses aynı diye ekleri karıştırmak. Doğrusu: Ben ve sen: -ais (je parlais, tu parlais). O: -ait (il/elle parlait). Onlar: -aient (ils parlaient). Ses yakın olsa da yazı farklıdır.
- Yanlış: Olumsuzu je ne pas écoutais diye kurmak. Doğrusu: ne + çekimli fiil + pas: je n'écoutais pas. Ünlüyle başlayan fiilde ne → n' olur.
- Yanlış: Quand j'étais petit, j'ai joué tous les jours gibi, tekrar bildiren cümlede yanlış geçmiş seçmek. Doğrusu: tous les jours, chaque soir, souvent varsa A2’de imparfait seç: je jouais tous les jours.
Bir adım ileri
Bir sonraki adımda aynı hikâyede iki geçmiş zaman yan yana gelir: arka plan ve alışkanlık imparfait kalır, bir kez olup biten olay diğer geçmiş zamana geçer. Daha ileride, bir olaydan da önce bitmiş iş için yeni bir geçmiş katman eklenir. Sıfat uyumu ve nesne zamirleri cümleyi uzatır ama imparfait çekimi değişmez. Şimdilik gövdeyi nous biçiminden çıkarma işini otomatikleştir.
Özet
Imparfait, geçmişteki alışkanlığı ve o anki durumu anlatır; gövde şimdiki zaman nous biçiminden gelir. Gazete, örgü, kuş, radyo ve mektup sahneleri bu zamanın günlük yerini gösterir. Türkçedeki -ardı ve -yordu çoğu kez bu çekime denk düşer; kişi ekini yazıda karıştırmamak gerekir.