Fransızcada hava durumunu kişisiz il öznesiyle, sıfat için il fait ve somut varlık için il y a kalıplarıyla anlatırız.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Hava durumunu sormak: Quel temps fait-il ?
Fransızcada hava durumunu sormanın en temel ve A1’e uygun yolu Quel temps fait-il ? kalıbıdır. Telaffuzu Türkçe harflerle yaklaşık «kel tan fe-til»dir. Quel «hangi», temps burada «hava», fait-il ise kişisiz soru parçasıdır. Cümle tam olarak «Hava nasıl?» anlamına gelir. Bu yapıda gerçek bir kişi özne değildir; il buradaki «o» değil, dilbilgisel bir yer tutucudur. Sessiz harflere dikkat: temps sözcüğünde p ve s okunmaz, «tan» denir.
Dünyada başlangıç Fransızcasında bu soru neredeyse evrenseldir. Sınıfın penceresine bakmak, bir hava resmi göstermek veya sabah rutini yapmak yeter. Birçok ders kitabı selamlaşma ve tanışmadan hemen sonra havaya geçer; çünkü konu görseldir, şimdiki zaman yeterlidir ve her öğrencinin günlük deneyimine bağlanır. CEFR A1 can-do hedefi şudur: Basit ve ezberlenmiş kalıplarla hava durumunu sorabilir ve tek cümleyle cevaplayabilirim. Uzun gerekçe, karşılaştırma veya gelecek zaman beklenmez.
Cevap her zaman kısa olabilir. Karşınızdaki kişi meteoroloji uzmanı gibi konuşmanızı beklemez. Il fait beau. veya Il pleut. yeterlidir. Türkçedeki «Hava nasıl bugün?» sorusunun günlük karşılığı budur. Aujourd'hui «bugün» sözcüğünü eklemek A1’dir: Quel temps fait-il aujourd'hui ? Telaffuz: «kel tan fe-til ozurdui». Öğretmen güneşi gösteriyorsa beklenen ilk cevap Il fait beau. olur; telaffuzu «il fe bo»dur.
Örnek
Kısa diyalog: — Quel temps fait-il aujourd'hui ? (Bugün hava nasıl?) — Il fait beau. (Hava güzel.) Telaffuz: «kel tan fe-til ozurdui» / «il fe bo». Öğrenci penceredeki güneşe bakarak aynı cümleyi tekrar eder.
Il fait + sıfat: hava nasıl?
Il fait kalıbından sonra sıfat gelir. Anlamı kabaca «hava … oluyor / hava …» şeklindedir. A1’de en sık dört sıfat yeter: beau (güzel hava), chaud (sıcak), froid (soğuk), mauvais (kötü hava). Telaffuz ipuçları: il fait beau «il fe bo»; il fait chaud «il fe şo»; il fait froid «il fe frua»; il fait mauvais «il fe move». Fait «fe» okunur, Türkçedeki «fayt» diye okunmaz. Froid içindeki oi «ua» sesidir.
Beau burada erkek sıfatıdır çünkü kişisiz il ile uyumludur; belle demeyiz. Türkçede «hava» sözcüğü dilbilgisel olarak dişi çağrışımı yapmaz ama öğrenciler bazen «güzel»i dişi sandığı için il fait belle üretir. Bu yanlıştır. Aynı şekilde «Hava güzeldir» diye düşünüp Le temps est beau. veya Il est beau. demek A1’de doğal değildir. Il est beau bir kişiyi tarif eder, havayı değil. Standart ve sınıfça beklenen kalıp Il fait beau. kalıbıdır.
Sıcaklık konuşurken basit sayı da eklenebilir. Termometre 2 dereceyi gösteriyorsa Il fait deux degrés. denir. Telaffuz: «il fe dö degre». Ardından değerlendirme gelir: Il fait froid. Sıfırın altı, eksi dereceler ve karmaşık ölçüler bu düzeyin zorunlu parçası değildir. Pekiştirme için A1 sözcüğü très «tre» yeter: Il fait très froid. (Hava çok soğuk.) Il fait très chaud. (Hava çok sıcak.) Bu iki cümle yaz ve kış karşıtlığını sınıfta hemen oynatır.
Örnek
Sınıf örneği: Öğretmen termometreyi gösterir. — Il fait deux degrés. Il fait froid. (İki derece. Hava soğuk.) Öğrenci: — Oui, il fait très froid. (Evet, hava çok soğuk.) Telaffuz: «il fe dö degre» / «il fe tre frua».
Il y a + isim: dışarıda ne var?
Il y a «var» demektir. Telaffuzu «il i ya»dır. Hava durumunda somut şeyler için kullanılır: il y a du soleil (güneş var), il y a du vent (rüzgar var), il y a des nuages (bulutlar var), il y a de la pluie (yağmur var), il y a de la neige (kar var). Telaffuz ipuçları: soleil «soley»; vent «van»; nuages «nüaj»; pluie «plüi»; neige «neş». Bu cümleler pencereden bakınca gördüğünüz şeyi adlandırır.
Dikkat: Fransızcada bu isimlerin cinsiyeti partitif artikeli belirler. le soleil ve le vent erkek olduğu için du; la pluie ve la neige dişi olduğu için de la; les nuages çoğul olduğu için des alır. A1’de kuralı uzun uzun çözmek yerine ezber cümle olarak öğrenmek daha işe yarar. Il y a soleil artikelsiz söylenmez. Türkçe «güneş var» kalıbı artikelsiz olduğu için bu hata çok sık görülür.
Il fait froid bir duyum ve genel değerlendirmedir; il y a de la neige ise dışarıda gördüğünüz somut şeydir. Karlı bir kış gününde ikisini birlikte söylemek doğaldır: Il fait froid et il y a de la neige. (Hava soğuk ve kar var.) Telaffuz: «il fe frua e il i ya dö la neş». Bu birleştirme, tek kalıba sıkışmamayı öğretir. Öğrenciler resmi görünce hem soğuğu hem karı adlandırabilir.
Örnek
Pencereden bakış: — Il y a de la neige. (Kar var.) — Oui, il fait froid. (Evet, hava soğuk.) Birleşik cümle: Il fait froid et il y a de la neige. Telaffuz: «il i ya dö la neş» / «il fe frua».
Yağmur ve kar: il pleut, il neige
Il pleut «yağmur yağıyor» demektir; telaffuzu «il plö»dür. Il neige «kar yağıyor» demektir; «il neş». Bunlar fiildir ve yine kişisiz özne il ile kullanılır. A1’de yalnızca şimdiki zaman yeter: başka kişi, başka zaman çekimi gerekmez. Pleut içindeki ses Türkçedeki ö’ye yakındır; «plut» veya «plevt» diye okunmaz. Bu iki fiil, hava ünitesinin en sık duyulan canlı cümleleridir.
Il pleut ile il y a de la pluie yakın anlamlıdır. Konuşmada il pleut daha kısa ve daha sık duyulur. Aynı şekilde kar için il neige çoğu zaman il y a de la neige’den daha canlıdır. İkisini de tanımak dinleme için faydalıdır; üretimde önce kısa fiilli kalıbı ezberlemek yeter. Yağmurlu bir resmi görünce ilk refleks Il pleut. olmalıdır. İsterseniz ikinci cümle olarak Il y a de la pluie. eklenir.
Türkçe «yağmur yağıyor» kalıbı özne olarak yağmuru öne çıkarır. Fransızcada özne yine kişisiz il’dir. La pluie pleut demek yanlıştır. Bu, Türkçe kaynaklı en sık hatalardan biridir. Aynı mantıkla La neige neige de yanlıştır. Doğrusu her zaman Il pleut. ve Il neige. şeklindedir. Şemsiye sözcüğü bu tabloya doğal bağlanır: un parapluie «en paraplüi».
Örnek
Kısa diyalog: — Quel temps fait-il ? — Il pleut. — Il y a un parapluie ? (Şemsiye var mı?) — Oui. Telaffuz: «il plö» / «il i ya en paraplüi». İkinci seçenek: Il y a de la pluie. (Yağmur var.)
Günlük hayatta kullanmak ve giysiye bağlamak
Hava durumu cümleleri giysi seçimine bağlanınca gerçek hayata oturur. Yağmur varsa un parapluie (şemsiye) alırız. Soğuksa un manteau (mont) veya un pull (kazak) giyeriz. Sıcak ve güneşliyse un t-shirt yeter. A1’de amaç uzun gerekçe kurmak değil, bir hava cümlesi ile basit bir giysi adını yan yana getirmektir. Telaffuz: manteau «manto»; pull «pül»; t-shirt «tişört»e yakındır. Je prends «jö pran» (alıyorum) bu düzeyde işe yarayan bir fiildir.
Örnek düşünce zinciri şudur: Pencereden bakıyorum, yağmur yağıyor, o zaman mont ve şemsiye. Fransızcası: Il pleut. Je prends un manteau et un parapluie. Güneşli sıcakta ise Il fait beau. Il fait chaud. Je prends un t-shirt. Karlı soğukta Il fait froid. Il y a de la neige. Je prends un manteau. Bu üç tablo, ünitenin tamamını günlük bir karara bağlar. Okul bahçesi, servis durağındaki bekleyiş veya piknik planı aynı kalıplarla konuşulur.
Sınıfta pencereye bakma etkinliği dünyada çok yaygındır. Öğretmen sorar, öğrenci bakar ve tek cümle söyler. Bu, ezberi gerçek gözleme bağlar. Evde her sabah bir cümle kurmak alışkanlık yapar: bugün il fait beau mu, il pleut mu? CEFR A1 can-do burada somutlaşır: Bugünün havasını basit sözcüklerle tarif edebilirim ve buna uygun çok temel bir giysi adı söyleyebilirim. Bir sonraki adım gerekçe cümlesidir; şimdilik iki kısa cümle yeter.
Örnek
Diyalog: — Quel temps fait-il ? — Il pleut. — Tu prends un parapluie ? (Şemsiye alıyor musun?) — Oui, et un manteau. (Evet, bir de mont.) Telaffuz: «tü pran en paraplüi» / «üi e en manto».
Türkçe konuşanların sık yaptığı hatalar
Birinci büyük hata, Türkçedeki «hava güzel / hava soğuk» kalıbını kelime kelime aktarmaktır. Öğrenci Il est beau., Il est froid. veya Le temps est beau. üretir. Doğrusu sıfatlı değerlendirme için Il fait beau. ve Il fait froid. kalıbıdır. Il est beau bir insanı över. İkinci hata iki çekmeceyi karıştırmaktır: Il fait de la neige veya Il y a froid denmez. Sıfat varsa il fait, isim varsa il y a, yağış fiili varsa il pleut / il neige kullanılır.
Üçüncü hata cinsiyet ve artikeldedir. Türkçede isimlerin dilbilgisel cinsiyeti olmadığı için il fait belle, il y a soleil, il y a neige gibi eksik veya yanlış biçimler çıkar. Doğrusu il fait beau, il y a du soleil, il y a de la neige şeklindedir. Dördüncü hata telaffuzdadır: fait «fe», temps «tan», froid «frua», pleut «plö», beau «bo» okunur. Sessiz harfleri Türkçe gibi okumak cümleyi anlaşılmaz kılar.
Bu hataların ortak kaynağı, Türkçenin havayı çoğu zaman isim + sıfat veya «yağmur yağıyor» öznesiyle kurmasıdır. Fransızca ise kişisiz il ile üç ayrı çekmece açar. Çekmeceleri ayırmak A1’in asıl işidir: 1) Il fait + sıfat. 2) Il y a + du / de la / des + isim. 3) Il pleut / Il neige. Bu resmi aklınızda tutarsanız hem üretim hem dinleme kolaylaşır. Sınıfta her yeni resmi önce çekmeceye koyun, sonra cümleyi söyleyin.
Örnek
Yanlış-doğru seti: Yanlış Il est froid. / Doğru Il fait froid. Yanlış Il y a froid. / Doğru Il fait froid. Yanlış Il fait de la pluie. / Doğru Il pleut. veya Il y a de la pluie. Yanlış Il fait belle. / Doğru Il fait beau.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: «Hava güzel» için Il est beau. veya Le temps est beau. demek. Doğrusu: A1’de doğal ve beklenen kalıp Il fait beau. kalıbıdır. Il est beau bir kişiyi tarif eder.
- Yanlış: Il y a froid veya Il fait de la neige gibi kalıpları karıştırmak. Doğrusu: Sıfat için il fait froid; kar ismi için il y a de la neige; kar yağışı fiili için il neige kullanılır.
- Yanlış: Türkçedeki «hava» çağrışımıyla il fait belle demek. Doğrusu: Kişisiz il erkek kabul edilir; doğrusu her zaman Il fait beau. şeklindedir.
- Yanlış: La pluie pleut diye yağmuru özne yapmak. Doğrusu: Yağışta da özne kişisizdir: Il pleut. Aynı kural kar için Il neige. der.
- Yanlış: Il y a soleil gibi artikelsiz cümle kurmak. Doğrusu: Partitif artikeli unutulmaz: il y a du soleil, il y a de la pluie, il y a des nuages.
Bir adım ileri
Bir üst basamakta hava, şimdiki zamanın dışına çıkar. Il fera beau demain. ve Il va pleuvoir. ile yakın gelecek ve gelecek zaman gelir. Mevsimler, yönler ve kısa gerekçe (parce que il pleut değil, doğru bağlaçlı neden cümlesi) giysi seçimine bağlanır. Dinlemede basit hava durumu metinleri ve tatil planı diyalogları beklenir. A1’deki üç çekmece unutulmaz; üzerine zaman ve gerekçe eklenir.
Özet
Hava sorusu Quel temps fait-il ? ile sorulur ve cevap kişisiz il ile gelir. Sıfat için il fait, somut varlık için il y a, yağış için il pleut / il neige kullanılır. Bu kısa kalıplar hem günlük sohbette hem giysi seçiminde hemen işe yarar.