Hava durumu, mevsimler, renkler ve giysiler

Bu ünitede neler yapabileceksin?

A1 sonunda şunları yapabilirsin: basit hava cümlelerini anlamak ve kullanmak, dört mevsimi adlandırmak, temel renk ve giysileri söylemek, havaya göre ne giydiğini tek cümleyle anlatmak. Dünya genelinde yabancı dil derslerinde hava konusu ilk yılın başında gelir; çünkü somuttur, resimle öğretilir ve herkesin sabah deneyimine bağlanır. Klasik soru şudur: Quel temps fait-il ? (kel tan fe til? — Hava nasıl?). Cevap kısa tutulur: Il fait beau. (il fe bo. — Hava güzel.).

Dil sınıflarında bu konu uzun süredir pencereye bakma, resim kartı ve koro tekrarıyla işlenir; amaç ezber liste değil, bakınca söyleme alışkanlığıdır. Resimdeki okul koridoru tam da bunu gösterir: mevsim, renk ve giysi aynı posterde yan yanadır. Sen de defterine dört mevsim kutusu aç; her kutuya bir hava cümlesi, bir renk ve bir giysi yaz. Böylece sözcükler dağınık kalmaz, günlük bir sahneye oturur.

Dört mevsim: ad, artikel, kısa cümle

Dört mevsim şunlardır: le printemps (lö prentan — ilkbahar), l'été (lete — yaz), l'automne (lotom — sonbahar), l'hiver (liver — kış). été, automne ve hiver sözcüklerinde artikel l' olur. Söyleme kalıbı: C'est le printemps. (se lö prentan. — İlkbahar.), C'est l'été. (se lete. — Yaz.), C'est l'automne. (se lotom. — Sonbahar.), C'est l'hiver. (se liver. — Kış.). Soru: Quelle saison est-ce ? (kel sezon es? — Hangi mevsim?).

Resimdeki çocuklar sonbahardadır. Hava serinler, yapraklar renk değiştirir; bu yüzden un manteau (en manto — bir mont) ve une écharpe (ün eşarp — bir atkı) giyilir. Türkiye'de sonbahar sık yağmurlu ve serindir; Fransızcada bu tablo çoğu zaman Il fait frais. (il fe fre. — Hava serin.) ile karşılanır. Mevsim adını artikel ile birlikte ezberle, yoksa sonraki cümlede takılırsın.

Sınıfta yıl çarkı çizmek yaygın bir yoldur: dört dilim, dört ad, dört giysi. Bir sonraki adımda her dilime bir renk de ekleyeceksin. Şimdilik hedef şudur: mevsimi duyunca adını ve bir hava cümlesini söylemek.

Hava nasıl? İl fait ve il pleut ayrımı

Fransızcada hava anlatmanın iki ana yolu vardır. Birincisi Il fait (il fe — hava …) artı sıfattır: Il fait beau. (il fe bo. — Hava güzel.), Il fait chaud. (il fe şo. — Hava sıcak.), Il fait froid. (il fe frua. — Hava soğuk.), Il fait frais. (il fe fre. — Hava serin.), Il fait mauvais. (il fe move. — Hava kötü.). İkincisi tekil fiildir: Il pleut. (il plö. — Yağmur yağıyor.), Il neige. (il nej. — Kar yağıyor.). Ayrıca Il y a du soleil. (il ya dü solei. — Güneş var.), Il y a du vent. (il ya dü van. — Rüzgâr var.), Il y a des nuages. (il ya de nüaj. — Bulutlar var.).

Resimde şiddetli yağmur vardır. Doğru cümle Il pleut. olur, Il fait pluie olmaz. Yağmurda giysi: un imperméable (en empermeabl — bir yağmurluk) ve des bottes (de bot — çizmeler). Soru yine aynıdır: Quel temps fait-il ? Cevap tek kalıp yeter. Türkçedeki hava sıcak kalıbı seni être fiiline çekmesin; havada asıl yıldız faire ve pleuvoir fiilleridir.

Somut bir sabah: pencereye bakarsın, yağmur görürsün, çantanı kapatıp yağmurluğu alırsın. Sınıfta arkadaşın sorar, sen Il pleut. Je porte un imperméable. (il plö. jö port en empermeabl. — Yağmur yağıyor. Yağmurluk giyiyorum.) dersin. Bu iki cümle A1 için yeterlidir.

Renkler: isimden sonra, bazen cinsiyetle

A1 renkleri şunlardır: rouge (ruj — kırmızı), bleu (blö — mavi), vert (ver — yeşil), jaune (jon — sarı), blanc (blan — beyaz), noir (nuar — siyah), orange (oranj — turuncu), rose (roz — pembe), gris (gri — gri), marron (maron — kahverengi), violet (viyole — mor). Türkçenin tersine renk çoğu zaman isimden sonra gelir: un manteau rouge (en manto ruj — kırmızı bir mont), une écharpe bleue (ün eşarp blö — mavi bir atkı). Soru: De quelle couleur est le manteau ? (dö kel kulör e lö manto? — Mont ne renk?).

Cinsiyet ve çoğul A1'de yavaş yavaş görünür. Dişilde sık duyacağın biçimler: bleue, verte, blanche, noire, grise. Çoğulda çoğu renge -s gelir: des bottes rouges (de bot ruj — kırmızı çizmeler). orange ve marron genellikle değişmez. Hepsini bir günde ezberlemek zorunda değilsin; önce sıra kuralını öğren: önce giysi, sonra renk. Yanlış sıra (rouge manteau) Türkçe kaynaklı en sık hatadır.

Alışverişte bu kural işine yarar. Tezgahta un bonnet rouge (en bone ruj — kırmızı bir bere) istersin. Posterlerde mevsim renkleri de bu sırayla yazılır: yaz sarı ve açık, kış kırmızı ve koyu, sonbahar turuncu ve kahverengi.

Giysiler: un, une, des ve yaz sahnesi

Temel giysiler artikel ile öğrenilir. Eril: un manteau (mont), un pull (en pül — bir kazak), un pantalon (en pantalon — bir pantolon), un t-shirt (en tişört), un short (en şort), un chapeau (en şapo — bir şapka), un bonnet (en bone — bir bere), un imperméable (yağmurluk). Dişil: une écharpe (atkı), une jupe (ün jüp — bir etek), une veste (ün vest — bir ceket, A1'de duyabilirsin). Çoğul: des bottes (çizmeler), des chaussures (de şosür — ayakkabılar), des lunettes de soleil (de lünet dö solei — güneş gözlüğü). Fiil: je porte (jö port — giyiyorum), tu portes (tü port — giyiyorsun).

Resim yazdır: plaj, açık renk, güneş. Tipik cümleler: C'est l'été. Il fait chaud. Il y a du soleil. Anne ve çocuk un t-shirt, un short, un chapeau ve des lunettes de soleil giyer. Açık renkler sık geçer: blanc, jaune, bleu. Sıcak havada vücut hissi ayrıdır: J'ai chaud. (je şo. — Sıcaklıyorum.). Bu, Il fait chaud. ile karışmasın; biri hava, biri vücut.

Günlük olay: valiz hazırlığı. Annen ne koyacağını sorar. Sen listelersin: un t-shirt blanc, un short bleu, un chapeau et des lunettes de soleil. (en tişört blan, en şort blö, en şapo e de lünet dö solei.). A1'de uzun betimleme beklenmez; üç giysi artı bir hava cümlesi yeter.

Havaya göre giyinmek: kış sahnesi ve diyalog

Şimdi dört parçayı birleştir: mevsim + hava + giysi + renk. Kış resmi bunu tek karede gösterir. Cümle dizisi şöyledir: C'est l'hiver. Il fait froid. Il neige. (se liver. il fe frua. il nej. — Kış. Hava soğuk. Kar yağıyor.) Je porte un manteau rouge, une écharpe et un bonnet. (jö port en manto ruj, ün eşarp e en bone. — Kırmızı mont, atkı ve bere giyiyorum.). Vücut hissi: J'ai froid. (je frua. — Üşüyorum.). Okul kapısında bu dört cümle seni idare eder.

Kısa bir olay: servis bekliyorsun, kar yağıyor, kırmızı montun fermuarı kapalı, bere kulaklarını örtüyor. Yanındaki arkadaş Quel temps fait-il ? der. Sen Il neige. Il fait froid. dersin. O De quelle couleur est ton manteau ? (dö kel kulör e ton manto? — Montun ne renk?) diye ekler. Cevap: Il est rouge. (il e ruj. — Kırmızı.). Burada il montu tutar, havayı değil; hava için yine Il fait kullanılır.

Dünyada bu birleştirme sıkça giyinme oyunuyla yapılır: öğretmen hava kartı gösterir, öğrenci dolaptan giysi seçer ve cümle kurar. Sen evde dolabına bakarak aynı oyunu oynayabilirsin. Hedef uzun metin değil, doğru sıra ve doğru fiildir.