Dünkü olayları açık ve anlaşılır biçimde anlatmak için zamanı belirten ve olayları sıraya koyan sözcükleri doğru yerde kullanırız.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Zamanı belirtmek: dün
Çince’de “dün” demek için 昨天 (zuótiān) sözcüğü kullanılır. Bu sözcük bir zaman ifadesidir ve çoğu zaman cümlenin başında bulunur. Böylece dinleyen kişi olayın ne zaman olduğunu hemen anlar.
Basit bir cümlede yaygın sıra şöyledir: özne + zaman + yer veya eylem. Örneğin “Ben dün evdeydim” derken zaman ifadesi özneden sonra gelebilir. Çince’de zaman ifadesi cümlenin başına da alınabilir; bu durumda vurgu özellikle “dün” üzerindedir.
Örnek
昨天我在学校。 (Zuótiān wǒ zài xuéxiào.) — Dün okuldaydım. 我昨天在学校。 (Wǒ zuótiān zài xuéxiào.) — Dün okuldaydım. Her iki cümlede de olayın dün olduğu anlatılır.
2. Olayları sıraya koymak: sonra
Bir olaydan sonra gerçekleşen başka bir olayı anlatmak için 然后 (ránhòu) kullanılır. Türkçedeki “sonra”, “ardından” veya “daha sonra” sözcüklerine benzer. Genellikle ilk eylemden sonra gelir ve iki eylemi birbirine bağlar.
Bu sözcük çoğu zaman 然后 + eylem biçiminde kullanılır. İlk eylem söylendikten sonra kısa bir duraklama yapılabilir. Çince’de her iki eylemin öznesi aynıysa özneyi ikinci bölümde tekrar etmek zorunlu değildir; ancak öğrenme aşamasında özneyi tekrar etmek anlamı açıklaştırabilir.
Örnek
我昨天做作业，然后看电视。 (Wǒ zuótiān zuò zuòyè, ránhòu kàn diànshì.) — Dün ödev yaptım, sonra televizyon izledim. Olayların sırası şöyledir: önce ödev yapma, ardından televizyon izleme.
3. Daha sonra gerçekleşen olay: 后来
Çince’de 后来 (hòulái) sözcüğü “daha sonra”, “sonradan” veya “ilerleyen zamanda” anlamlarına gelir. Bu sözcük, anlatımda daha sonraki bir gelişmeye geçerken kullanılır. Olaylar arasında biraz zaman geçmiş olabilir; bu nedenle 后来 (hòulái) her zaman hemen gerçekleşen ikinci eylemi anlatmak zorunda değildir.
然后 (ránhòu) ile 后来 (hòulái) arasında önemli bir fark vardır. 然后 (ránhòu) genellikle açık ve yakın bir sırayı gösterir: önce bir iş, sonra başka bir iş. 后来 (hòulái) ise anlatının ilerleyen bölümüne geçiş yapar ve “sonradan ne oldu?” sorusuna cevap verir.
Örnek
我昨天去了商店，然后回家。后来，我的朋友来了。 (Wǒ zuótiān qù le shāngdiàn, ránhòu huí jiā. Hòulái, wǒ de péngyou lái le.) — Dün mağazaya gittim, sonra eve döndüm. Daha sonra arkadaşım geldi. Burada eve dönme, mağazaya gitmenin hemen ardından gelen olaydır; arkadaşın gelmesi ise anlatımın daha sonraki bölümüdür.
4. Üç sözcüğü aynı anlatımda kullanmak
Bu üç sözcük kısa bir günlük anlatımında birlikte kullanılabilir. Önce 昨天 (zuótiān) ile olayın zamanını belirtiriz. Ardından olayları sıraya koymak için 然后 (ránhòu) kullanır, anlatının daha sonraki bölümüne geçerken 后来 (hòulái) diyebiliriz.
Bir anlatımı kurarken önce olayları Türkçe olarak sıraya dizmek yararlıdır: dün okula gittim, sonra derse girdim, daha sonra eve döndüm. Daha sonra her eylemi basit Çince cümlelerle söyleyebiliriz. A2 düzeyinde kısa cümleler kurmak, çok uzun ve karmaşık cümleler kurmaktan daha anlaşılırdır.
Örnek
昨天我去学校，然后上课。后来，我和朋友一起回家。 (Zuótiān wǒ qù xuéxiào, ránhòu shàngkè. Hòulái, wǒ hé péngyou yìqǐ huí jiā.) — Dün okula gittim, sonra derse girdim. Daha sonra arkadaşımla birlikte eve döndüm. Sıra: okula gitmek, derse girmek, eve dönmek.
5. Kısa diyalog ve telaffuz çalışması
Bu sözcükleri öğrenirken tonlara dikkat etmek gerekir. 昨天 (zuótiān) ifadesinde ilk hece ikinci tondadır; ses yükselir. 然后 (ránhòu) ifadesinde ilk hece ikinci, ikinci hece dördüncü tondadır; ikinci hecede ses belirgin biçimde düşer. 后来 (hòulái) ifadesinde ilk hece dördüncü, ikinci hece ikinci tondadır.
Türkçe konuşan öğrenciler bazen tonları önemsemez veya pinyin harflerini Türkçe okur. Yaklaşık telaffuz ipucu olarak 昨天 (zuótiān) için “dzwo-tyen”, 然后 (ránhòu) için “ran-hou” ve 后来 (hòulái) için “hou-lay” denebilir; ancak bu yazımlar yalnızca başlangıç desteğidir. Asıl hedef, ton işaretlerini izlemek ve kelimeleri dinleyerek tekrar etmektir.
Örnek
你昨天做什么？ (Nǐ zuótiān zuò shénme?) — Dün ne yaptın? 我昨天看书，然后吃饭。后来，我睡觉了。 (Wǒ zuótiān kàn shū, ránhòu chī fàn. Hòulái, wǒ shuìjiào le.) — Dün kitap okudum, sonra yemek yedim. Daha sonra uyudum. Bu kısa diyalogda önce zaman sorulur, sonra olaylar sırayla anlatılır.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: 然后 (ránhòu) ve 后来 (hòulái) her cümlede tamamen aynı anlamdadır. Doğrusu: İkisi de sonraki bir zamanı gösterebilir; ancak 然后 (ránhòu) genellikle doğrudan sonraki adımı, 后来 (hòulái) ise anlatının daha ilerleyen bölümündeki gelişmeyi gösterir.
- Yanlış: “Dün” anlamındaki 昨天 (zuótiān) yalnızca cümlenin sonunda kullanılabilir. Doğrusu: 昨天 (zuótiān) cümlenin başında veya özne ile eylem arasında kullanılabilir. Önemli olan, zaman ifadesinin hangi olayla ilgili olduğunun anlaşılmasıdır.
- Yanlış: Türkçedeki “sonra”yı her durumda 后来 (hòulái) ile çevirmek gerekir. Doğrusu: Olaylar doğrudan ve sırayla ilerliyorsa çoğu zaman 然后 (ránhòu) daha uygundur. Anlatıda daha sonraki bir gelişmeye geçiliyorsa 后来 (hòulái) kullanılabilir.
- Yanlış: Pinyin’de ton işareti olmasa da kelime aynı şekilde söylenebilir. Doğrusu: Çince’de ton, kelimenin anlamını etkileyebilir. Bu yüzden 昨天 (zuótiān), 然后 (ránhòu) ve 后来 (hòulái) söylenirken ton işaretlerine ve dinleme örneklerine dikkat edilmelidir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, yalnızca üç zaman sözcüğünü kullanmaktan çıkıp daha uzun geçmiş zaman anlatılarına ilerler. Olayları bağlamak için “önce”, “ondan sonra”, “en sonunda” gibi başka sıralama ifadeleri ve daha fazla geçmiş zaman yapısı öğrenilir. Öğrenciler bir günü birkaç cümleyle anlatmanın yanında kısa günlük, e-posta veya anı metni yazabilir. Ayrıca olayların sırasını dinleyerek belirleme ve anlatımda hangi olayın daha önce gerçekleştiğini açıklama çalışmaları yapılır.
Özet
“Dün” demek için 昨天 (zuótiān), doğrudan sonraki adımı anlatmak için 然后 (ránhòu), anlatının daha sonraki bölümüne geçmek için 后来 (hòulái) kullanılır. Olayları önce Türkçe olarak sıraya dizip sonra kısa Çince cümlelere dönüştürmek anlatımı kolaylaştırır. Tonlara dikkat etmek ve 然后 (ránhòu) ile 后来 (hòulái) arasındaki farkı korumak doğru iletişim için önemlidir.