Dünkü olayları anlatırken zamanı, olayların sırasını ve tamamlanmış işleri doğru kelime ve cümle yapılarıyla aktarabiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Dün ve zaman ifadeleri
Dünü anlatmaya önce zaman ifadesiyle başlarız. Çince 昨天 (zuótiān) dün, 今天 (jīntiān) bugün, 明天 (míngtiān) yarın demektir. 昨天 (zuótiān) sözcüğü cümlenin başında kullanıldığında dinleyici olayın geçmişte olduğunu hemen anlar.
Çince cümlede zaman ifadesi çoğunlukla öznenin önünde bulunur. Örneğin 昨天我在家学习。 (Zuótiān wǒ zài jiā xuéxí.) Dün evde ders çalıştım. Burada 我 (wǒ) ben, 在家 (zài jiā) evde, 学习 (xuéxí) ders çalışmak anlamındadır. 昨天 (zuótiān) sözcüğündeki z sesi Türkçedeki “c” sesinden farklı olarak “ts”ye yakın bir sesle başlar; tiān ise yaklaşık olarak “tyen” diye söylenir. Tonları düz okumamaya dikkat et.
Örnek
Örnek: 昨天我去学校。 (Zuótiān wǒ qù xuéxiào.) Dün okula gittim. 昨天我在家。 (Zuótiān wǒ zài jiā.) Dün evdeydim. İlk cümlede hareket, ikinci cümlede bulunma durumu anlatılır.
2. Saat söyleme ve dünkü etkinlikler
Dünkü olayları daha açık anlatmak için saat ve bölüm adlarını kullanabiliriz. 早上 (zǎoshang) sabah, 中午 (zhōngwǔ) öğle, 下午 (xiàwǔ) öğleden sonra, 晚上 (wǎnshang) akşam demektir. Saat söylerken 八点 (bā diǎn) saat sekiz, 三点半 (sān diǎn bàn) saat üç buçuk anlamına gelir.
Çince dersi anlatırken 昨天上午九点，我上了汉语课。 (Zuótiān shàngwǔ jiǔ diǎn, wǒ shàng le Hànyǔ kè.) Dün sabah saat dokuzda Çince dersi gördüm diyebiliriz. Burada 上课 (shàng kè) derse girmek veya ders yapmak anlamındadır. 了 (le) eylemin gerçekleştiğini ya da tamamlanmış olarak görüldüğünü gösterebilir; tek başına Türkçedeki belirli bir geçmiş zaman eki gibi her cümlede kullanılmaz.
Örnek
Somut örnek: 昨天晚上七点，我吃了晚饭。 (Zuótiān wǎnshang qī diǎn, wǒ chī le wǎnfàn.) Dün akşam saat yedide akşam yemeği yedim. 吃 (chī) yemek yemek, 晚饭 (wǎnfàn) akşam yemeğidir. Saat ifadesi olayın ne zaman olduğunu, 了 (le) ise yeme eyleminin gerçekleştiğini belirtir.
3. 了, 没有 ve tamamlanmış işler
Geçmişte gerçekleşmiş olumlu eylemleri anlatırken fiilden sonra çoğu zaman 了 (le) kullanılır: 我看了书。 (Wǒ kàn le shū.) Kitap okudum. 我做了作业。 (Wǒ zuò le zuòyè.) Ödev yaptım. Buradaki 了 (le) hafif ve kısa bir “le” sesiyle söylenir.
Olumsuz geçmiş cümlelerde genellikle 没有 (méiyǒu) veya kısa biçimi 没 (méi) kullanılır. 我没有看电视。 (Wǒ méiyǒu kàn diànshì.) Televizyon izlemedim. 我没去公园。 (Wǒ méi qù gōngyuán.) Parka gitmedim. Bu tür cümlelerde fiilden sonra olumlu 了 (le) koymak başlangıç düzeyinde yapılan yaygın bir hatadır.
Örnek
Çözümlü örnek: Türkçe “Dün ödev yapmadım.” cümlesinde olay yapılmamıştır. Bu yüzden yapı 昨天 + 我 + 没有 + fiil olur: 昨天我没有做作业。 (Zuótiān wǒ méiyǒu zuò zuòyè.) Dün ödev yapmadım. “Dün ödev yaptım.” demek içinse 昨天我做了作业。 (Zuótiān wǒ zuò le zuòyè.) denir.
4. Olayları sıraya koyma
Dünü anlatırken olayları karışık söylemek yerine zaman sırasını göstermek gerekir. Bunun için 先 (xiān) önce, 然后 (ránhòu) sonra, 最后 (zuìhòu) en sonunda sözcüklerinden yararlanabiliriz. Bu sözcükler kısa bir anlatımı düzenler ve dinleyicinin bizi izlemesini kolaylaştırır.
Örneğin 我先吃早饭，然后去学校，最后回家。 (Wǒ xiān chī zǎofàn, ránhòu qù xuéxiào, zuìhòu huí jiā.) Önce kahvaltı yaptım, sonra okula gittim, en sonunda eve döndüm. Çince cümlede özne ilk cümlede verildikten sonra aynı kişi devam ediyorsa her cümlede tekrar edilmeyebilir. Ancak A2 düzeyinde özneyi tekrar etmek de anlaşılır ve güvenli bir yoldur.
Örnek
Zaman çizelgesi örneği: 昨天我先上课，然后吃午饭，下午去公园，晚上看书。 (Zuótiān wǒ xiān shàng kè, ránhòu chī wǔfàn, xiàwǔ qù gōngyuán, wǎnshang kàn shū.) Dün önce ders yaptım, sonra öğle yemeği yedim; öğleden sonra parka gittim, akşam kitap okudum. Bu cümlede olaylar verilen sıraya göre ilerler.
5. Bir günü kısa metinle anlatma
Bir günü anlatırken yalnızca fiilleri art arda sıralamak yerine yer ve etkinlik bilgisi de ekleyebiliriz. 在公园 (zài gōngyuán) parkta, 散步 (sànbù) yürüyüş yapmak, 拍照 (pāizhào) fotoğraf çekmek demektir. 昨天我在公园散了步。 (Zuótiān wǒ zài gōngyuán sàn le bù.) Dün parkta yürüyüş yaptım.
Kısa bir anlatımda her cümlede yeni ve gerekli bir bilgi vermek önemlidir. Önce zaman, sonra etkinlik, ardından yer veya kişi bilgisi eklenebilir. Anlatımın sonunda 很开心 (hěn kāixīn) çok mutlu veya 很累 (hěn lèi) çok yorgun diyerek duygu ve sonucu belirtebiliriz. 很 (hěn) sözcüğü burada sıfatı cümlede doğal biçimde kullanmaya yardımcı olur.
Örnek
Kısa metin: 昨天上午我上了汉语课。下午我和朋友去了公园。我们散步了，也拍了照片。晚上我回了家，很累，但是很开心。 (Zuótiān shàngwǔ wǒ shàng le Hànyǔ kè. Xiàwǔ wǒ hé péngyou qù le gōngyuán. Wǒmen sànbù le, yě pāi le zhàopiān. Wǎnshang wǒ huí le jiā, hěn lèi, dànshì hěn kāixīn.) Dün sabah Çince dersi gördüm. Öğleden sonra arkadaşımla parka gittim. Yürüyüş yaptık ve fotoğraf çektik. Akşam eve döndüm; çok yorgundum ama çok mutluydum.
6. Tekrar ve konuşma görevi
Bu konunun CEFR A2 düzeyindeki hedefi, dün yaptığın birkaç etkinliği basit cümlelerle anlatabilmendir. Zaman ifadelerini kullanmalı, tamamlanmış olumlu eylemlerde 了 (le) yapısını doğru yerde kullanmalı ve yapmadığın bir iş için 没有 (méiyǒu) demelisin. Ayrıca olayları 先 (xiān), 然后 (ránhòu) ve 最后 (zuìhòu) ile sıralayabilmelisin.
Konuşma çalışmasında önce üç anahtar kelime seç: zaman, yer ve etkinlik. Sonra en az dört cümle kur ve bir arkadaşının sorusuna cevap ver. Örneğin arkadaşın 你昨天做了什么？ (Nǐ zuótiān zuò le shénme?) Dün ne yaptın? diye sorabilir. Sen 昨天我先上课，然后和朋友去公园。 (Zuótiān wǒ xiān shàng kè, ránhòu hé péngyou qù gōngyuán.) Dün önce ders yaptım, sonra arkadaşımla parka gittim diyebilirsin.
Örnek
Tekrar diyaloğu: 你昨天去公园了吗？ (Nǐ zuótiān qù gōngyuán le ma?) Dün parka gittin mi? 去了。我下午去了公园，还拍了照片。 (Qù le. Wǒ xiàwǔ qù le gōngyuán, hái pāi le zhàopiàn.) Gittim. Öğleden sonra parka gittim ve fotoğraf da çektim. 你晚上做了什么？ (Nǐ wǎnshang zuò le shénme?) Akşam ne yaptın? 我晚上看了书。 (Wǒ wǎnshang kàn le shū.) Akşam kitap okudum.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Dün anlatılan her olumlu cümlede 了 (le) mutlaka cümlenin sonunda bulunur. Doğrusu: Geçmişte gerçekleşmiş olumlu eylemleri anlatırken 了 (le) çoğunlukla fiilden sonra gelir: 我吃了饭。 (Wǒ chī le fàn.) Yemek yedim. Cümle sonundaki 了 (le) ise çoğu zaman yeni bir durumu veya değişikliği belirtir; bu nedenle fiilden sonra gelen 了 (le) ile aynı görevde değildir.
- Yanlış: Geçmişteki olumsuz cümlelerde 不 (bù) kullanılır. Doğrusu: Dün yapılmamış bir eylemi anlatırken genellikle 没有 (méiyǒu) veya 没 (méi) kullanılır: 我没有去学校。 (Wǒ méiyǒu qù xuéxiào.) Okula gitmedim.
- Yanlış: 昨天 (zuótiān) sözcüğü cümlenin sonunda olmak zorundadır. Doğrusu: Zaman ifadesi çoğunlukla cümlenin başında kullanılır: 昨天我看了书。 (Zuótiān wǒ kàn le shū.) Dün kitap okudum. Başka konumlar mümkün olsa da başlangıçta cümlenin başı daha açıktır.
- Yanlış: Çince cümlede Türkçedeki gibi fiil her zaman en sonda bulunur. Doğrusu: Çince temel cümle düzeni çoğunlukla özne + fiil + nesnedir: 我看书。 (Wǒ kàn shū.) Kitap okuyorum veya okudum. Zaman ifadesi ise genellikle öznenin önüne gelir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta geçmiş deneyimleri daha ayrıntılı anlatmaya ve olayların süresini belirtmeye geçebilirsin. 过 (guo) yapısıyla bir şeyi daha önce yapıp yapmadığını, 的时候 (de shíhou) ile bir olay olurken ne yaptığını söyleyebilirsin. Ayrıca kısa bir gezi, hafta sonu veya tatil anlatısını daha uzun paragraflar hâlinde yazman beklenebilir.
Özet
Dünkü olayları anlatırken 昨天 (zuótiān) ile zamanı belirt, fiil ve etkinlikleri doğru sıraya koy. Tamamlanmış olumlu eylemlerde çoğunlukla 了 (le), yapılmamış eylemlerde 没有 (méiyǒu) kullan. Anlatımını 先 (xiān), 然后 (ránhòu) ve 最后 (zuìhòu) ile düzenleyerek kısa, açık ve anlaşılır bir metin oluştur.