Hastalık öyküsünü zaman sırası, semptom ve süre kalıplarıyla anlatmak, B1 düzeyinde doktorla anlaşmayı ve kendi sağlığını izlemeyi mümkün kılar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
İlk muayene: şikayeti açmak
CEFR B1 can-do hedefi şudur: Basit bir muayenede semptomunu, vücut bölgesini ve başlangıç zamanını anlatabilirsin. Almanya’da aile hekimi önce Was fehlt Ihnen? (vas felst i:nen) veya daha samimi Was ist los? (vas ist los) diye sorar. İlk cümlede kim olduğunu uzun uzun anlatma; asıl şikayeti söyle. Temel kalıp: Ich habe seit drei Tagen starke Kopfschmerzen. (ih ha:be zayt dray ta:gen ştarke kopf-şmertsen) — Üç gündür şiddetli baş ağrım var.
Klinik görüşmede öykü alma, yani die Anamnese (di a-nam-ne:ze), tıp eğitiminin temelidir; dil dersinde amaç ise tıp öğrenmek değil, anlaşılır bir sıra vermektir. Günlük hayatta aynı sıra eczanede de işe yarar: Ich brauche etwas gegen Husten. (ih brau-he etvas ge:gen hu:sten) — Öksürüğe karşı bir şey lazım. Sıra şudur: semptom, süre, şiddet. Es ist sehr schlimm. (es ist ze:r şlim) — Çok kötü. Es geht so. (es ge:t zo) — İdare eder.
Örnek
Doktor: Guten Tag. Was fehlt Ihnen? (gu:ten ta:k. vas felst i:nen) — Merhaba. Size ne oluyor? Hasta: Ich habe Fieber und Halsschmerzen. (ih ha:be fi:ber und hals-şmertsen) — Ateşim ve boğaz ağrım var. Doktor: Seit wann? (zayt van) — Ne zamandan beri? Hasta: Seit Montag. Gestern war es schlimmer. (zayt montak. ges-tern va:r es şlimer) — Pazartesiden beri. Dün daha kötüydü.
Zaman çizelgesi: ne zaman başladı, ne kadar sürdü
B1’de hastalık öyküsü çoğu zaman geçmişte başlar ve bugün de sürer. Bunun için üç zaman aracı yeter: seit (zayt) — den beri, hâlâ devam ediyor; vor (fo:r) — önce, başlangıç noktası; für (fü:r) — boyunca, bitmiş süre. Örnek: Vor einer Woche habe ich Fieber bekommen. (fo:r ayner vohe ha:be ih fi:ber be-komen) — Bir hafta önce ateşlendim. Seit einer Woche habe ich Fieber. (zayt ayner vohe) — Bir haftadır ateşim var. Ich war drei Tage krank. (ih va:r dray ta:ge krank) — Üç gün hasta oldum, bitti.
Dünyadaki ders kitapları bu ayrımı çizelge ve takvimle öğretir, çünkü Türkçede ‘üç gündür’ ile ‘üç gün önce’ tek ekle karışabilir. Kontrol cümlesi: şikayet durduysa vor veya bitmiş süre; durmadıysa seit ve şimdiki zaman veya Perfekt (perfekt). İkinci ziyarette kalıp: Die Tabletten haben nicht geholfen. (di tab-le-ten ha:ben niht ge-holfen) — Haplar işe yaramadı. Die Beschwerden sind noch da. (di be-şve:rden zint noh da:) — Şikayetler hâlâ duruyor.
Örnek
Hasta: Vor zehn Tagen war ich hier. Sie haben mir ein Rezept gegeben. (fo:r tse:n ta:gen va:r ih hi:r. zi: ha:ben mi:r ayn re-tsept ge-ge:ben) — On gün önce buradaydım. Bana reçete verdiniz. Ich nehme die Medizin, aber der Husten ist noch stark. (ih ne:me di medi-tsi:n, a:ber der hu:sten ist noh ştark) — İlacı alıyorum ama öksürük hâlâ şiddetli. Doktor: Seit wann nehmen Sie die Tabletten? (zayt van ne:men zi: di tab-le-ten) — Hapları ne zamandan beri alıyorsunuz?
Semptomları sırayla anlatmak ve sağlık günlüğü
Can-do: Kendi semptomlarını kısa bir listeden bakarak zaman sırasıyla aktarabilirsin. Sıralayıcılar B1’de yeter: zuerst (tsu:erst) — önce, dann (dan) — sonra, danach (da-na:h) — ondan sonra, schließlich (şli:s-lih) — sonunda. Vücut ve şikayet sözcükleri bu düzeyde kalır: der Kopf (der kopf), der Hals (der hals), der Magen (der ma:gen), der Husten, das Fieber, die Müdigkeit (di mü:dik-kayt) — yorgunluk, kein Appetit (kayn ape-ti:t) — iştahsızlık.
Sağlık günlüğü, sınıfta ve evde aynı işe yarar: tarih, semptom, şiddet (hafif / orta / şiddetli), uyku ve ilaç. Cümle kalıbı: Am Montag hatte ich nur Halsschmerzen. Am Dienstag kam Fieber dazu. (am montak hate ih nu:r hals-şmertsen. am di:nstak ka:m fi:ber da-tsu:) — Pazartesi sadece boğaz ağrım vardı. Salı ateş de eklendi. Ich habe schlecht geschlafen. (ih ha:be şleht ge-şla:fen) — Kötü uyudum. Bu kayıt ikinci muayenede ezberi değil, gerçeği konuşturur.
Örnek
Günlük notundan anlatım: Zuerst hatte ich am Freitag Kopfschmerzen. (tsu:erst hate ih am fraytak kopf-şmertsen) — Önce cuma günü başım ağrıdı. Dann bekam ich Fieber. (dan be-ka:m ih fi:ber) — Sonra ateşlendim. Danach konnte ich nicht gut essen. (da-na:h kon-te ih niht gu:t esen) — Ondan sonra iyi yiyemedim. Schließlich bin ich zum Arzt gegangen. (şli:s-lih bin ih tsum artst ge-gangen) — Sonunda doktora gittim.
Diyalog tekrarı: sınıfta yüksek sesle pratik
Can-do: Hazır bir doktor-hasta diyaloğunu anlaşılır telaffuzla tekrar edebilir, sonra kendi bilgilerinle küçük değişiklik yapabilirsin. Dünyada bu yöntem ‘dialogue drill’ diye bilinir: önce model, sonra koro, sonra ikili. Amaç ezber şiir değil, stresi düşürmektir. Rol değiştir: bir tur hasta, bir tur doktor ol. Doktor soruları kısa kalsın: Wo tut es weh? (vo: tu:t es ve:) — Nereniz ağrıyor? Haben Sie Allergien? (ha:ben zi: aler-gi:en) — Alerjiniz var mı? Nehmen Sie Medikamente? (ne:men zi: medi-ka-mente) — İlaç alıyor musunuz?
Tekrarda üç kural vardır. Bir: cümleyi bölmeden oku, nefesini seit drei Tagen gibi gruplarda al. İki: sayı ve gün adlarını yutma; Donnerstag (doners-tak) ile Dienstag (di:nstak) karışmasın. Üç: kendi gerçeğini yerleştir, kopya metni olduğu gibi bırakma. Ich habe keine Allergien. (ih ha:be kayne aler-gi:en) — Alerjim yok. Ich nehme nur Vitamin C. (ih ne:me nu:r vita-mi:n tse:) — Sadece C vitamini alıyorum.
Örnek
Sınıf tekrarı. A: Guten Morgen. Was ist los? (gu:ten morgen. vas ist los) — Günaydın. Ne var? B: Ich habe seit Dienstag Magenschmerzen. (ih ha:be zayt di:nstak ma:gen-şmertsen) — Salıdan beri mide ağrım var. A: Ist der Schmerz stark? (ist der şmerts ştark) — Ağrı şiddetli mi? B: Ja, besonders nach dem Essen. (ya, be-zonders nah de:m esen) — Evet, özellikle yemekten sonra. A: Bitte setzen Sie sich. Ich schaue mir das an. (bite zet-sen zi: zih. ih şaue mi:r das an) — Lütfen oturun. Bir bakayım.
Sağlık geçmişi formu: yazılı ve sözlü köprü
Can-do: Basit bir sağlık formundaki başlıkları anlayıp kısa cevap yazabilir ve aynı bilgiyi sözlü tekrar edebilirsin. Formlar dünyada benzerdir: ad, doğum tarihi, Allergien, Medikamente, Voroperationen (fo:r-opera-tsiyo:nen) — önceki ameliyatlar, chronische Krankheiten (kro:nişe krank-hayten) — süreğen hastalıklar. B1’de uzun tıp cümlesi beklenmez. Ich habe Asthma. (ih ha:be ast-ma) — Astımım var. Ich hatte als Kind eine Operation. (ih hate als kint ayne opera-tsiyo:n) — Çocukken bir ameliyat oldum. Ich rauche nicht. (ih rau-he niht) — Sigara içmem.
Formu doldurmak ezber değil, konuşmanın iskeletidir. Doktor kâğıda bakıp sorar, sen aynı bilgiyi cümleye çevirirsin. Olumsuz cevap da tam cümle olsun: Ich habe keine Vorerkrankungen. (ih ha:be kayne fo:r-er-krankungen) — Önceden bir hastalığım yok. Tarih yazarken Alman sırasını kullan: gün.ay.yıl. Sözlüde ise am dritten März (am driten merts) — 3 Mart’ta, yeter. Formdaki kutuyu işaretlemek ile konuşmak aynı içeriğin iki yüzüdür.
Örnek
Form satırı ve sözlü karşılığı. Yazılı: Allergien — Pollen (polen). Sözlü: Ich bin allergisch gegen Pollen. (ih bin aler-giş ge:gen polen) — Polen alerjim var. Yazılı: Medikamente — nein. Sözlü: Ich nehme im Moment keine Medikamente. (ih ne:me im moment kayne medi-ka-mente) — Şu anda ilaç almıyorum. Yazılı: letzte Untersuchung — vor zwei Monaten. Sözlü: Ich war vor zwei Monaten beim Arzt. (ih va:r fo:r tsvay mo-na:ten baym artst) — İki ay önce doktordaydım.
Türkçe kaynaklı sık hatalar
Türkçeden bire bir çeviri, Almanca hastalık öyküsünü bozar. Bir: süre devam ediyorsa seit kullanılır, für değil. Yanlış: Ich bin krank für drei Tage. Doğrusu devam ediyorsa Ich bin seit drei Tagen krank. (ih bin zayt dray ta:gen krank). İki: zaman ifadesi fiilden hemen sonra gelir, cümlenin sonuna yığılmaz. Yanlış söz dizimi: Ich habe Kopfschmerzen seit drei Tagen. Doğrusu: Ich habe seit drei Tagen Kopfschmerzen. Üç: bitmiş olayda Perfekt veya sık fiillerde war / hatte gerekir; şimdiki zaman ‘dün’ ile bağdaşmaz.
Dört: weh tun (ve: tu:n) kalıbında özne ağrıyan yerdir: Der Kopf tut weh. (der kopf tu:t ve:) veya Mir tut der Kopf weh. (mi:r tu:t der kopf ve:). Ich tue Kopf weh yoktur. Beş: Perfekt yardımcı fiili çoğu semptomda haben, hareket ve değişimde sein alır: Ich bin zum Arzt gegangen. (ih bin tsum artst ge-gangen), Ich habe Fieber gehabt. (ih ha:be fi:ber ge-hapt). Altı: nezakette Sie (zi:) ve fiil çekimi unutulmasın; yaşıt arkadaşta du olabilir ama muayene modelinde önce Sie çalış.
Örnek
Düzeltme çifti. Yanlış mantık: ‘üç gündür’ diye für seçmek. Doğru: Seit drei Tagen huste ich. (zayt dray ta:gen hus-te ih) — Üç gündür öksürüyorum. Yanlış: Ich bin gegangen zum Arzt gestern. Doğru: Ich bin gestern zum Arzt gegangen. (ih bin ges-tern tsum artst ge-gangen) — Dün doktora gittim. Yanlış: Mein Hals ist weh. Doğru: Mir tut der Hals weh. (mi:r tu:t der hals ve:) — Boğazım ağrıyor.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: seit ile vor aynıdır, ikisi de ‘önce / -dir’ demektir. Doğrusu: seit hâlâ süren zamanı, vor geçmişteki başlangıç noktasını gösterir. Seit Freitag devam eder; vor drei Tagen o anda başlamıştır.
- Yanlış: Hastalık öyküsünde her cümle şimdiki zamandır çünkü ağrı şimdi vardır. Doğrusu: Başlangıç ve bitmiş adımlar geçmiş ister: Ich habe Fieber bekommen. Devam eden durum ise Ich habe seit ... Fieber.
- Yanlış: Ich habe Kopfschmerzen seit einer Woche söz dizimi Türkçeye benzediği için doğrudur. Doğrusu: Zaman grubu fiilden sonra, nesneden önce gelir: Ich habe seit einer Woche Kopfschmerzen.
- Yanlış: weh tun Türkçedeki ‘ağrıtmak’ gibi kişi öznesiyle çekilir. Doğrusu: Ağrıyan organ öznedir veya Mir tut ... weh denir. Ich tue weh hastalık öyküsünde kullanılmaz.
- Yanlış: Formdaki kısa notlar konuşmada da tek sözcük olarak kalmalıdır. Doğrusu: Yazılı nein sözlüde tam cümleye çevrilir: Ich habe keine Allergien.
Bir adım ileri
Bir sonraki basamakta, B2 civarında öykü daha uzun neden-sonuç zinciri ve varsayım alır: ‘hapları almasaydım’ gibi ihtimal cümleleri, pasif anlatım ve daha zengin beden sözcüğü. Rapor, sevk yazısı ve sigorta formu gibi resmi metinler okunur; telefonla randevu ve şikayet mektubu yazılır. Semptom yerine hastalık adı ve süreğen tablo daha sık geçer. Şimdilik B1 hedefi net sıra, doğru zaman sözcüğü ve tekrarı yapılmış kısa diyalogdur; karmaşık tıp dilini ertele.
Özet
Hastalık öyküsü B1’de semptom, süre ve sıra üçlüsüyle anlatılır; seit, vor ve Perfekt bu üçlüyü taşır. İlk muayene, ikinci kontrol, sağlık günlüğü ve form aynı içeriğin farklı yüzleridir. Sınıfta diyalog tekrarı ve Türkçeden gelen seit/vor ile weh tun hatalarını düzeltmek, gerçek muayenede anlaşılmanı sağlar.