A2 düzeyinde şehir ve çevre hakkında konuşurken wenn ile koşul veya tekrarlanan zamanı, als ile geçmişteki tek bir anı bağlayarak basit yan cümleler kurabilirsin.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Ne yapabilirsin? A2 can-do ve yan cümle fikri
Bu ünitede şehir ve çevre konusunda iki bağlacı güvenle kullanmayı öğrenirsin: wenn ve als. Telaffuz ipucu: wenn Türkçe harflerle ven gibi, als als gibi okunur. CEFR A2 can-do şöyledir: Basit günlük koşulu ifade edebilirsin ve geçmişte bir kez olan bir olayı kısa cümleyle anlatabilirsin. Yan cümlede fiil en sona gider; ana cümlede fiil ikinci sıradadır. Bu kural A2’nin en önemli sözdizimi adımlarından biridir.
Dünyada Almanca yabancı dil olarak öğretilirken wenn ve als neredeyse her A2 kitabında yan yana gelir çünkü birçok anadilde tek bir sözcük hem eğer hem de ne zaman anlamını karşılar. Günlük hayatta trafik, hava, park ve şehir gezisi bu bağlaçların doğal sahnesidir. A2 kelime dağarcığı yeter: Stadt ştat, Park park, Ampel ampel, Regen reygen, Sonne zonne, Fluss flus, Turm turm. Bir sonraki sınıfta daha uzun yan cümleler gelecek; şimdi kısa ve net kal.
Örnek
Can-do mini diyalog: Was machst du, wenn die Ampel grün ist? Vas mahst du, ven di ampel grün ist? Işık yeşil olunca ne yaparsın? Wenn die Ampel grün ist, gehe ich über die Straße. Ven di ampel grün ist, geğe ih übe di ştrase. Işık yeşil olunca caddeden geçerim.
Koşul cümleleri: wenn ile eğer ve her seferinde
wenn A2’de iki işe yarar: koşul (eğer) ve tekrarlanan zaman (her ... olduğunda). Şehirde en somut örnek trafik ışığıdır. Wenn die Ampel rot ist, warte ich. Ven di ampel rot ist, varte ih. Işık kırmızıysa beklerim. Burada koşul şimdiki zamandadır ve sonuç da şimdiki zamandadır. Fiil yan cümlede sondadır: ist en sonda durur. Ana cümle yan cümleden sonra gelirse fiil hemen başa yakın durur: warte ich.
Aynı bağlaç alışkanlık için de kullanılır. Wenn ich in die Stadt gehe, kaufe ich Brot. Ven ih in di ştat geğe, kaufe ih brot. Şehre gittiğimde ekmek alırım. Bu cümle her seferinde olan bir rutini anlatır, tek bir geçmiş günü değil. Türkçe kaynaklı tuzak şudur: Türkçede eğer ile ne zaman bazen aynı kalıba girer; Almancada şimdiki ve gelecek rutin için wenn yeter, soru sözcüğü wann van ise ayrıdır. Kısa diyalog: Kommst du mit, wenn wir in den Park gehen? Komst du mit, ven vir in den park geğen? Parka gidersek gelir misin? Ja, wenn ich Zeit habe. Ya, ven ih tsayt habe. Evet, zamanım olursa.
Örnek
Çözümlü örnek: Işık kırmızıysa dururum, yeşilse geçerim. Wenn die Ampel rot ist, bleibe ich stehen. Wenn die Ampel grün ist, gehe ich über den Zebrastreifen. Ven di ampel rot ist, blaybe ih şteen. Ven di ampel grün ist, geğe ih übe den tsebrastreifen. Yan cümle + virgül + ana cümle; fiiller doğru yerde.
wenn mi als mi? Hava ve zaman farkı
Zaman cümlesinde asıl ayrım şudur: wenn şimdi, gelecek ve tekrarlanan geçmiş içindir; als yalnızca geçmişte bir kez olan bir an içindir. Hava bunu çok net gösterir. Wenn es regnet, nehme ich einen Schirm. Ven es reyğnet, neyme ih ainen şirm. Yağmur yağınca şemsiye alırım (her seferinde). Buna karşılık: Als es gestern geregnet hat, war ich im Park. Als es gestörn gereyğnet hat, var ih im park. Dün yağmur yağdığında parkta idim (tek bir dün). als ile yan cümlede geçmiş zaman kullanılır: A2’de hat geregnet veya war yeter.
Dünyada bu ayrım İngilizce when, Fransızca quand, Türkçe -ince / -diğinde ile karıştığı için derslerin klasik zor noktasıdır. Telaffuz: gestern gestörn, hat hat, war var. Soru wann van ile bağlaç wenn ven karıştırılmaz: Wann regnet es? Ne zaman yağmur yağar? Cevap bağlaçlı olur. Kısa diyalog: Was machst du, wenn die Sonne scheint? Vas mahst du, ven di zonne şaynt? Güneş açınca ne yaparsın? Wenn die Sonne scheint, gehe ich an den Fluss. Ven di zonne şaynt, geğe ih an den flus. Güneş açınca nehre giderim. Tek bir anı için: Als die Sonne gestern geschienen hat, war der Park voll. Als di zonne gestörn geşiinen hat, var der park fol. Dün güneş açtığında park doluydu.
Örnek
Karşılaştırma: Her kış / o kış. Wenn es kalt ist, trage ich eine Jacke. Ven es kalt ist, trağe ih aine yacke. Hava soğuksa ceket giyerim. Als es letzten Winter sehr kalt war, war der Fluss zugefroren. Als es letsten vinter zeer kalt var, var der flus tsuğefroren. Geçen kış çok soğuk olduğunda nehir donmuştu.
Şehir haritasında yerler: wenn ve als ile tarif
Şehir haritası A2’de somut sahne sunar: okul, park, köprü, durak, nehir. Yol tarifi çoğu zaman koşuldur. Wenn du geradeaus gehst, siehst du den Park. Ven du ğeradeaus geest, ziist du den park. Düz gidersen parkı görürsün. Wenn du links abbiegest, kommst du zum Fluss. Ven du links apbiigest, komst du tsum flus. Sola saparsan nehre varırsın. Bu cümleler şimdi ve gelecek içindir; haritaya bakarak arkadaşını yönlendirirsin. Kelimeler A2’dir: geradeaus ğeradeaus, links links, rechts rehts, Brücke brüke.
Geçmişteki tek bir gezi için als devreye girer. Als ich zum ersten Mal in dieser Stadt war, habe ich den Turm gesehen. Als ih tsum ersten mal in diizer ştat var, habe ih den turm gezeen. Bu şehirde ilk kez olduğumda kuleyi gördüm. Haritada bir noktayı işaretlemek hatırayı bağlar. Türkçe kaynaklı hata: Türkçede -ince hem rutin hem tek an olabilir; Almancada tek geçmiş an als ister. Diyalog: Wie komme ich zum Park, wenn ich am Bahnhof bin? Vi komme ih tsum park, ven ih am baanhof bin? İstasyondaysam parka nasıl giderim? Wenn du die große Straße nimmst, siehst du den Park rechts. Ven du di groze ştrase nimst, ziist du den park rehts. Ana caddeyi alırsan parkı sağda görürsün.
Örnek
Harita cümlesi: Wenn du an der Ampel rechts abbiegest, bist du in fünf Minuten am Fluss. Ven du an der ampel rehts apbiigest, bist du in fünf minuten am flus. Işıkta sağa saparsan beş dakikada nehirdesin. Geçmiş: Als wir an der Brücke waren, haben wir Fotos gemacht. Als vir an der brüke vaaren, haben vir fotos gemaht. Köprüdeyken fotoğraf çektik.
Nehir, köprü ve tek bir an: als ile geçmiş anlatı
Nehir ve köprü hem koşul hem hatıra üretir. Tek bir geçmiş anı als ister. Als ich klein war, habe ich oft am Fluss gespielt. Als ih klain var, habe ih oft am flus geşpiilt. Küçükken sık sık nehir kenarında oynadım. Dikkat: oft olsa bile çerçeve çocukluğumdaki o dönemdir ve A2’de öğretmenler bu tür cümleyi als ile kabul eder; asıl tekrar şimdiki alışkanlıkta wenn kalır. Als wir gestern über die Brücke gegangen sind, war das Wetter schön. Als vir gestörn übe di brüke gegangen zint, var das veter şöön. Dün köprüden geçtiğimizde hava güzeldi.
Koşul tarafı ayrı durur: Wenn das Wetter schön ist, gehen wir an den Fluss. Ven das veter şöön ist, geğen vir an den flus. Hava güzelse nehre gideriz. Bu cümle yarın da, her hafta sonu da geçerlidir. A2’de yan cümle kısa tutulur; iki yan cümleyi üst üste yığma. Telaffuz: gespielt geşpiilt, gegangen gegangen, schön şöön. Somut olay: Sınıf geçen ay nehir kenarına gitti. Öğrenci anlatır: Als wir am Fluss waren, haben wir Enten gesehen. Als vir am flus vaaren, haben vir enten gezeen. Nehirdeyken ördek gördük. Rutin ise: Wenn ich am Wochenende Zeit habe, gehe ich an den Fluss. Ven ih am vohenende tsayt habe, geğe ih an den flus. Hafta sonu zamanım olursa nehre giderim.
Örnek
Kısa metin: Als ich letztes Jahr in der Stadt war, habe ich den Fluss fotografiert. Wenn ich wieder Zeit habe, gehe ich noch einmal hin. Als ih letstes yaar in der ştat var, habe ih den flus fotografirt. Ven ih viider tsayt habe, geğe ih noh ainal hin. Geçen yıl şehirdeyken nehri fotoğrafladım. Yine zamanım olursa bir daha giderim.
Park, saat kulesi ve günlük birleştirme
Park ve saat kulesi A2 sözcükleriyle hem rutin hem hatıra üretir. Wenn die Uhr zwölf schlägt, gehe ich in den Park. Ven di uur tsvölf şleeğt, geğe ih in den park. Saat on ikeyi vurunca parka giderim. Bu her gün olabilen bir koşul-zaman karışımıdır ve wenn doğrudur. Als die Uhr gestern zwölf geschlagen hat, war der Park voll. Als di uur gestörn tsvölf geşlaagen hat, var der park fol. Dün saat on ikiyi vurduğunda park doluydu. Tek bir dün, bu yüzden als. Saat kulesi Uhrturm uur-turm, park Park, bank Bank bank A2 için yeter.
Günlük hayatta bu iki cümle yan yana gelir: plan wenn ile, anı als ile. Diyalog: Treffen wir uns im Park, wenn du fertig bist? Trefen vir uns im park, ven du fertih bist? İşin bitince parkta buluşalım mı? Ja. Als wir uns letztes Mal getroffen haben, war es sehr schön. Ya. Als vir uns letstes mal getroffen haben, var es zeer şöön. Evet. Geçen sefer buluştuğumuzda çok güzeldi. Virgül kuralı: yan cümle önde veya arkada olsun, bağlaçtan sonra virgül gelir. Fiili sonda unutma. Bu üniteyi bitirdiğinde şehir, hava, trafik ve kısa gezi anılarını A2 cümleleriyle bağlayabilirsin.
Örnek
Birleştirilmiş mini metin: Wenn ich frei habe, gehe ich in den Park. Als ich gestern dort war, habe ich den Uhrturm gesehen. Wenn die Sonne scheint, sitze ich auf einer Bank. Ven ih fray habe, geğe ih in den park. Als ih gestörn dort var, habe ih den uur-turm gezeen. Ven di zonne şaynt, zitse ih auf ainer bank. Boş zamanım olunca parka giderim. Dün oradayken saat kulesini gördüm. Güneş açınca bir banka otururum.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: als i şimdiki zaman veya gelecekteki koşul için kullanmak (Türkçe -ince / eğer karışımı). Doğrusu: Şimdi, gelecek ve tekrarlayan durum için wenn kullanılır. als yalnızca geçmişteki tek (veya o döneme bağlı) bir an içindir.
- Yanlış: Yan cümlede fiili Türkçe gibi ortaya koymak: Wenn ich habe Zeit demek. Doğrusu: Yan cümlede çekimli fiil en sondadır: Wenn ich Zeit habe. Ana cümle sonra gelirse fiil öne yaklaşır.
- Yanlış: Soru sözcüğü wann ile bağlaç wenn i aynı sanmak. Doğrusu: wann van sorudur (ne zaman?). Bağlaç wenn ven eğer / ...ınca anlamındadır ve yan cümle açar.
- Yanlış: Geçmişte bir kez olan geziyi wenn ile anlatmak: Wenn ich gestern im Park war. Doğrusu: Dün, geçen yaz, ilk kez gibi tek anlar als ister: Als ich gestern im Park war.
- Yanlış: Virgülü unutup iki cümleyi bitişik yazmak. Doğrusu: Bağlaçlı yan cümle ana cümleden virgülle ayrılır: Wenn es regnet, bleibe ich zu Hause.
Bir adım ileri
Bir üst basamakta (A2 sonu ve B1 başı) aynı şehir konusunda nachdem, bevor ve obwohl gibi başka yan cümle bağlaçları gelir. Koşul cümlesi gerçek dışı hayallere açılır: Wenn ich mehr Zeit hätte gibi B1 yapıları henüz bu ünitenin işi değildir. Zaman anlatısı da seit ve bis ile uzar. Şimdilik A2 kuralını sağlam tut: wenn rutin ve koşul, als tek geçmiş an, fiil sonda.
Özet
wenn şehirde koşul ve tekrarlanan zamanı, als geçmişteki tek bir anı bağlar; ikisi de A2 yan cümlesinde fiili sona gönderir. Trafik ışığı, yağmur, park, nehir ve saat kulesi bu iki bağlacın doğal sahnesidir. Türkçe -ince / eğer alışkanlığını ayır, wann ile karıştırma, virgülü ve fiil yerini unutma.