A1 Almancasında aileyi tanıtmak, birkaç somut kelime ve iki temel kalıpla kim olduğumuzu ve yakın çevremizi karşı tarafın hemen anlayacağı biçimde anlatabilmektir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Can-do hedefi: Ailemi basitçe tanıtabilirim
CEFR A1 can-do hedefi şudur: Aile fotoğrafına bakıp üyeleri tek tek adlandırabilir, kaç kardeşin olduğunu söyleyebilir ve Wer ist das? sorusuna kısa cümleyle cevap verebilirsin. Bu seviyede uzun öykü, neden-sonuç cümlesi veya geçmişteki bir aile olayı beklenmez. Karşı taraf fotoğrafa bakınca anladım diyebilmelidir. Hedef dilde her parça küçük ve net tutulur.
Dünyadaki A1 kitaplarında aile konusu neredeyse her zaman selamlaşma, sayılar ve sein fiilinin hemen ardından gelir. Çünkü kelimeler somuttur, fotoğrafla gösterilir ve her öğrencinin söyleyecek bir cümlesi vardır. Almanya, Avusturya ve İsviçre kaynaklı başlangıç kitaplarında aile ağacı ve vesikalık fotoğraf alıştırması klasik bir yoldur. Sınıfta ağaç çizmek, gerçek hayatta telefon galerisinden fotoğraf göstermekle aynı işe yarar.
Günlük sahnede iş şöyle yürür. Yeni arkadaşın bir fotoğraf uzatır. Sen Wer ist das? dersin. O da Das ist meine Schwester. der. Ders ile hayat burada birebir örtüşür. Bu ünitenin sonunda sen de kendi fotoğrafın için aynı kısa zinciri kurabilmelisin.
Örnek
Can-do örneği. Öğretmen aile fotoğrafını gösterir, sen sırayla söylersin: Das ist meine Familie. Bu benim ailem. Das ist mein Vater. Bu benim babam. Das ist meine Mutter. Bu benim annem. Ich habe einen Bruder. Bir erkek kardeşim var. Telaffuz ipucu: Familie fa-Mİ-li-ye, Vater FA-te, Mutter MU-te.
Aile üyeleri: kelimeler, artikel ve telaffuz
Almancada aile kelimesi artikelle birlikte ezberlenir. Türkçede cinsiyet olmadığı için bu adım baştan alışkanlık olmalıdır. Temel liste şudur: die Familie aile, der Vater baba, die Mutter anne, der Papa samimi baba, die Mama samimi anne, der Bruder erkek kardeş, die Schwester kız kardeş, der Sohn oğul, die Tochter kız evlat, die Eltern anne baba, die Großmutter veya die Oma büyükanne, der Großvater veya der Opa büyükbaba, die Geschwister kardeşler, das Kind çocuk, die Kinder çocuklar.
Telaffuzu Türkçe harflerle yaklaştırarak oku. Familie fa-Mİ-li-ye, Vater FA-te, Mutter MU-te, Bruder BRU-de, Schwester ŞVES-te, Sohn zoon, Tochter TOH-te, Eltern EL-tern, Großmutter GROS-mu-te, Oma O-ma, Großvater GROS-fa-te, Opa O-pa, Geschwister ge-ŞVİS-te, Kind kint, Kinder KİN-de. Almanca r çoğu kez boğazda kalır; A1’de FA-te demek yeter, r’yi zorlamana gerek yoktur.
Artikel ipucu pratiktir. der erkek üyelerde, die kadın üyelerde ve çoğullarda, das ise Kind gibi nötr kelimede durur. die Eltern ve die Geschwister her zaman çoğul gibi kullanılır. Çoğulda sık görülen iki biçim A1’dedir: zwei Brüder iki erkek kardeş, zwei Schwestern iki kız kardeş. Brüder sözcüğündeki ü sesi unutulmamalıdır.
Örnek
Tahtadaki ağaca bakarak yüksek sesle oku. Das ist der Vater. Bu baba. Das ist die Mutter. Bu anne. Das sind die Eltern. Bunlar anne baba. Das ist der Bruder. Bu erkek kardeş. Das ist die Schwester. Bu kız kardeş. Das sind die Kinder. Bunlar çocuklar. Das ist die Oma. Bu büyükanne. Das ist der Opa. Bu büyükbaba.
Aileyi tanıtan iki temel kalıp
A1’de neredeyse tüm aile tanıtımı iki kalıba sığar. Birincisi işaret kalıbıdır: Das ist mein Vater. Bu benim babam. Das ist meine Mutter. Bu benim annem. Das ist mein Bruder. Bu benim erkek kardeşim. Das ist meine Schwester. Bu benim kız kardeşim. mein erkek ve nötr tekilde, meine dişil tekilde ve çoğulda gelir. Bu yüzden meine Familie ve meine Eltern doğru, mein Familie yanlıştır.
İkincisi sahip olma kalıbıdır. Türkçedeki var cümlesi Almancada haben ile kurulur. Ich habe einen Bruder. Bir erkek kardeşim var. Ich habe eine Schwester. Bir kız kardeşim var. Ich habe zwei Schwestern. İki kız kardeşim var. Ich habe keine Geschwister. Kardeşim yok. haben den sonra einen erkek, eine dişil tekil için kullanılır. Soru biçimleri de kısadır: Hast du Geschwister? Kardeşin var mı? Wer ist das? Bu kim? Wie heißt er? Onun adı ne? Wie heißt sie? Onun adı ne? Wie alt ist er? O kaç yaşında? Wie alt ist sie? O kaç yaşında?
Ad ve yaş cümleleri de A1’dir. Er heißt Ali. Er ist 42 Jahre alt. Onun adı Ali. O 42 yaşında. Sie heißt Ayşe. Sie ist 40 Jahre alt. Onun adı Ayşe. O 40 yaşında. er erkek için, sie kadın için kullanılır. Türkçedeki o her iki cinsiyeti de karşılar; Almancada bu ayrım cümlenin başından net olmalıdır. Sıra da Alman cümle sırasıdır: kişi, fiil, bilgi.
Örnek
İki öğrenci sırayla konuşur. A: Hast du Geschwister? Kardeşin var mı? B: Ja, ich habe einen Bruder und eine Schwester. Evet, bir erkek kardeşim ve bir kız kardeşim var. A: Wie heißt dein Bruder? Erkek kardeşinin adı ne? B: Er heißt Emre. Er ist 14 Jahre alt. Onun adı Emre. O 14 yaşında. Telaffuz: heißt hayst, Jahre YA-re, einen AY-nen.
Örnek diyalog: Fotoğrafla aileyi tanıtma
En doğal sahne evde veya sınıfta bir fotoğrafa bakmaktır. Konuşma üç adımdan oluşur. Önce fotoğrafı gösterip Das ist meine Familie. dersin. Sonra parmakla işaret edip Das ist ... kalıbını tekrarlarsın. En sonda karşı taraf Wer ist das?, Wie heißt er? veya Hast du Geschwister? diye sorar. Cümleler kısa tutulur; her cümlede tek bilgi vardır. Bu, A1’in altın kuralıdır.
Diyalog ezber metin değil, değiştirilebilir bir iskelettir. Baba adı, anne adı, kardeş sayısı ve yaşlar senin gerçek bilgine göre değişir. Kardeşin yoksa Ich habe keine Geschwister. demen yeter. Tek çocuk için bazı kitaplar Ich bin Einzelkind. kalıbını da verir; anlamı tek çocuğum. İskeleti bir kez oturtunca sınıfta partnerinle onlarca kez yeniden kurabilirsin. Aşağıdaki metin tam da bu iskeletin somut halidir.
Örnek
Ayşe fotoğrafı gösterir. Ayşe: Hallo, Mehmet! Das ist meine Familie. Merhaba Mehmet! Bu benim ailem. Mehmet: Oh, schön! Wer ist das? O, güzel! Bu kim? Ayşe: Das ist mein Vater. Er heißt Hasan. Er ist 45 Jahre alt. Bu benim babam. Onun adı Hasan. O 45 yaşında. Mehmet: Und das? Ya bu? Ayşe: Das ist meine Mutter. Sie heißt Elif. Bu benim annem. Onun adı Elif. Mehmet: Hast du Geschwister? Kardeşin var mı? Ayşe: Ja. Ich habe einen Bruder. Er heißt Can. Er ist 10 Jahre alt. Evet. Bir erkek kardeşim var. Onun adı Can. O 10 yaşında. Mehmet: Hast du eine Schwester? Kız kardeşin var mı? Ayşe: Nein, ich habe keine Schwester. Hayır, kız kardeşim yok.
Günlük hayatta kısa aile konuşması
Aile tanıtımı yalnız sınıf diyaloğu değildir. Markette, otobüste veya kapı önünde biri çocuğu işaret edip sorabilir. Kalıp yine aynıdır. Ist das dein Sohn? Bu senin oğlun mu? Ja, das ist mein Sohn. Er heißt Can. Evet, bu benim oğlum. Onun adı Can. Ist das deine Mutter? Bu senin annen mi? Ja, das ist meine Mutter. Evet, bu benim annem. dein ve deine senin demektir; cinsiyet kuralı mein ve meine ile aynıdır.
Bu kısa soru-cevap, A1 öğrencisinin gerçek hayatta en çok duyacağı biçimdir. Uzun cümle kurmana gerek yoktur. Adı söyle, yakınlık bağını söyle, istersen yaşı söyle, dur. Karşı taraf anladıysa iletişim tamamdır. Sınıfta bunu hareketle de çalışabilirsin: bir öğrenci ayakta durur, diğeri Ist das dein Bruder? diye sorar, kısa cevap gelir. Market sahnesi de ev sahnesi de aynı iskeleti kullanır. Böylece kelimeler ezber listesi olmaktan çıkar, ağızda hazır cevap haline gelir.
Örnek
Market kapısında kısa konuşma. Komşu: Hallo! Ist das dein Sohn? Merhaba! Bu senin oğlun mu? Anne: Ja, das ist mein Sohn. Er heißt Can. Er ist 10 Jahre alt. Evet, bu benim oğlum. Onun adı Can. O 10 yaşında. Komşu: Und hast du eine Tochter? Ya bir kızın var mı? Anne: Nein, ich habe keine Tochter. Ich habe nur einen Sohn. Hayır, kızım yok. Sadece bir oğlum var. nur sadece demektir ve A1’de bu tür sınırlı cümlelerde yeterlidir.
Türkçe kaynaklı sık hatalar ve düzeltmeleri
En sık hata, Türkçedeki var cümlesini sein ile kurmaktır. Ich bin zwei Schwester. demek yanlıştır. Doğrusu Ich habe zwei Schwestern. Almancada kardeş, çocuk ve aile üyesi sayısı haben fiiline bağlanır. İkinci sık hata cinsiyeti yok saymaktır. mein Mutter ve meine Vater karışır. Baba ve erkek kardeş için mein Vater, mein Bruder; anne, kız kardeş ve aile için meine Mutter, meine Schwester, meine Familie denir.
Üçüncü hata, Türkçedeki o zamirini hep er yapmaktır. Anne için Er heißt Elif. yanlıştır. Kadın üye sie ister: Sie heißt Elif. Dördüncü hata çoğul ektir. zwei Bruder ve zwei Schwester eksik kalır. Doğrusu zwei Brüder ve zwei Schwestern biçimidir. Beşinci hata kelime sırasıdır. Mein Vater 45 Jahre alt ist. Türkçe sırayı taşır. Almancada fiil ikinci sıradadır: Mein Vater ist 45 Jahre alt.
Düzeltme yolu ezber değil, çiftli tekrardır. Her yeni aile kelimesini artikeliyle, iyelik sıfatıyla ve bir tam cümleyle üç kez söyle. die Mutter, meine Mutter, Das ist meine Mutter. Bu üçlü, Türkçenin cinsiyetsiz ve var kalıplı düşüncesini yavaşça geriye iter. Sınıfta partnerin yanlışını düzeltirken önce doğru cümleyi yüksek sesle ver; kuralı uzun uzun anlatmak A1’de cümleden daha az işe yarar.
Örnek
Yanlış ve doğru yan yana. Yanlış: ben iki kız kardeş. Doğru cümle: Ich habe zwei Schwestern. Yanlış: bu benim baba. Doğru cümle: Das ist mein Vater. Yanlış: o Elif, erkek zamirle. Doğru cümle: Sie heißt Elif. Sie ist meine Mutter. Yanlış sıra: benim annem 40 yaşında. Doğru sıra: Meine Mutter ist 40 Jahre alt.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçedeki var kalıbını Ich bin zwei Schwester diye taşımak. Doğrusu: Kardeş ve çocuk sayısı haben ile söylenir. Doğrusu Ich habe zwei Schwestern. Çoğul eki de unutulmaz.
- Yanlış: mein ve meine farkını yok sayıp mein Mutter veya meine Vater demek. Doğrusu: Erkek tekil mein Vater, mein Bruder; dişil ve çoğul meine Mutter, meine Familie, meine Eltern ister.
- Yanlış: Türkçedeki o zamirini her zaman er yapmak. Doğrusu: Erkek üye er, kadın üye sie alır. Sie heißt Ayşe. Sie ist meine Schwester.
- Yanlış: Almanca cümleye Türkçe sıra vermek: Mein Vater 42 Jahre alt ist. Doğrusu: Fiil ikinci sıradadır. Doğrusu Mein Vater ist 42 Jahre alt.
Bir adım ileri
Bir sonraki basamakta aile çevresi genişler. der Onkel, die Tante, der Cousin gibi akrabalar ve meslek cümleleri eklenir. İyelik sıfatları sein, ihr, unser ile üçüncü kişiye taşınır. A2 civarında weil ile kısa neden cümlesi ve aile rutinleri daha uzun anlatılır. Şimdilik görevin bu uzun cümlelere geçmek değil; A1 kalıplarını hatasız ve hızlı kurmaktır. Temel sağlamsa sonraki adım doğal gelir.
Özet
A1’de aileyi tanıtmak Das ist mein/meine ... ve Ich habe ... kalıplarına dayanır. Artikel, mein/meine ve er/sie ayrımı Türkçe konuşan öğrencinin asıl işidir. Fotoğraf, aile ağacı ve kısa soru-cevap bu işi sınıfta ve günlük hayatta aynı biçimde çalıştırır.