Almancada her isim bir artikel ile gelir; aile ve yakın çevreyi anlatırken belirli artikeller der, die, das, belirsiz artikeller ein, eine ve çoğul die A1 düzeyinde doğru seçilince dinleyen kimden söz edildiğini hemen anlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Artikel nedir ve aile konusunda neden ilk sıradadır?
Almanca isimler yalnız başına durmaz; önlerinde küçük ama zorunlu bir sözcük vardır. Bu sözcüğe artikel denir. Belirli artikeller üç tanedir: eril için der (okunuşu dehr), dişil için die (dii), nötr için das (das). Belirsiz artikeller ise eril ve nötrde ein (ayn), dişilde eine (ay-ne) biçimindedir. Türkçede bir sözcüğü artikel olmadan söylemek doğaldır; Almancada ise yalın hâlde isim çoğu zaman artikel ile gelir. A1 öğrencisi önce bu küçük sesleri kulağa yerleştirmelidir.
Dünyada A1 Almanca dersleri artikelı genellikle renk ve resimle öğretir: mavi kart der, kırmızı kart die, yeşil kart das. Aile konusu bu iş için idealdir çünkü herkesin bildiği kişiler somut fotoğrafla gösterilebilir. Artikeller tarihsel olarak şu ve bu anlamındaki işaret sözcüklerinden gelişmiştir; bugün hem gramer cinsiyetini hem de kişi biliniyor mu bilinmiyor mu bilgisini taşırlar. CEFR A1 can-do hedefi açıktır: öğrenci aile üyelerini doğru artikel ile adlandırabilir ve Das ist ... kalıbıyla tanıtabilir.
Sınıfta öğretmen masaya kart koyduğunda belirli ve belirsiz farkını hemen duyarsınız. Das ist der Vater. dendiğinde kişi tanınıyor demektir; Das ist ein Vater. dendiğinde ise bir baba figürü anlamı öne çıkar. Telaffuzu abartarak tekrar etmek yeterlidir: dehr, dii, das, ayn, ay-ne. Her yeni sözcüğü deftere artikel ile birlikte yazmak, sonra yüksek sesle okumak A1 için en sağlam yoldur.
Örnek
Das ist der Vater. Bu, baba. Telaffuz: das ist dehr faa-te. Das ist ein Kind. Bu bir çocuk. Telaffuz: das ist ayn kint. Kalıp: Das ist der/die/das ... tanıdık kişi; Das ist ein/eine ... henüz genel olan kişi.
Belirli artikellerle aile üyeleri: der, die, das
Belirli artikel, karşınızdakinin bildiği veya gördüğü kişiyi gösterir. Aile albümüne bakarken parmağınızı bir fotoğrafa koyup Das ist der Vater. (das ist dehr faa-te) dersiniz. Temel A1 sözcükleri şunlardır: der Vater baba, die Mutter anne, der Bruder erkek kardeş, die Schwester kız kardeş, der Sohn oğul, die Tochter kız evlat, der Großvater dede, die Großmutter nine, das Kind çocuk, die Familie aile, der Onkel amca veya dayı, die Tante teyze veya hala. Hepsi artikel ile birlikte ezberlenir.
Gramer cinsiyeti kişi cinsiyetiyle her zaman aynı değildir. das Kind nötrdür; çocuk kız olsa da erkek olsa da artikel das kalır. die Familie dişil bir sözcüktür; ailenin içinde erkekler olsa da die kullanılır. Soru kalıbı A1 de sabittir: Wer ist das? (veer ist das) Bu kim? Cevap: Das ist die Mutter. (das ist dii mut-te) Bu anne. Das ist der Bruder. Bu erkek kardeş. Fotoğrafa bakarak soru-cevap yapmak, dünyadaki birçok A1 kitabının ilk ünitelerinde yer alır.
Somut bir sınıf olayı düşünün. Öğrenci evden aile fotoğrafı getirir. Arkadaşı tek tek işaret eder, öğrenci artikelı düşürmeden cevaplar. Yanlış artikel duyulursa öğretmen sözcüğü değil artikelı tekrar ettirir çünkü anlam büyük ölçüde orada gizlidir. Can-do: öğrenci gördüğü yakınlarını Das ist der/die/das ... ile tanıtabilir.
Örnek
A: Wer ist das? Bu kim? B: Das ist der Vater. Bu baba. A: Und das? Ya bu? B: Das ist die Schwester. Bu kız kardeş. A: Und das Kind? Ya bu çocuk? B: Das ist der Sohn. Bu oğul. Telaffuz: veer ist das; unt das; das kint; dehr zoon.
Belirsiz artikeller: ein ve eine
Belirsiz artikel bir anlamı verir veya kişiyi ilk kez ortaya koyar. Das ist ein Bruder. (das ist ayn bru-de) Bu bir erkek kardeş. Das ist eine Schwester. (das ist ay-ne şves-te) Bu bir kız kardeş. Das ist ein Kind. Bu bir çocuk. Das ist eine Familie. Bu bir aile. Dişil sözcüklerde eine, eril ve nötr sözcüklerde ein gelir. A1 de yalın hâlde bu iki biçim yeterlidir.
Gerçek hayatta fark nettir. Tanışırken henüz kimsenin yüzünü bilmeyen biri Das ist eine Mutter. diyebilir; albümdeki tanıdık yüz için ise Das ist die Mutter. denir. ein ile Türkçedeki bir her zaman eşleşmez: Almancada bu küçük sözcük aynı zamanda cinsiyet taşır, Türkçede taşımaz. Bu yüzden ein Vater yalnızca bir baba değil, eril bir sözcüktür. Öğrenci belirsiz artikeli yeni bilgi, belirli artikeli ortak bilgi olarak düşünebilir.
Kısa bir diyalog sınıf kapısında geçebilir. Öğrenci arkadaşının ailesini henüz tanımaz; ilk cümleler belirsiz artikel ile başlar, fotoğraf gösterilince belirli artikellere geçilir. Bu geçiş A1 in temel can-do hedefidir: öğrenci bir aile üyesi ile şu aile üyesini ayırt edebilir. Telaffuz ipucu: ein ayn, eine ay-ne, habe haa-be. Kalıp: Ich habe eine Schwester. Bir kız kardeşim var. Dişil nesnede biçim yalın hâldeki eine ile aynı göründüğü için A1 de bu cümle erken kullanılır.
Örnek
Olay: Ali yeni komşusunu tanır. Ali: Das ist eine Familie. Bu bir aile. Komşu: Ja. Das ist der Vater. Das ist die Mutter. Evet. Bu baba. Bu anne. Ali: Hast du eine Schwester? Bir kız kardeşin var mı? Komşu: Ja, ich habe eine Schwester. Evet, bir kız kardeşim var. Belirsizden belirliye geçiş fotoğraf gösterilince olur.
Çoğulda artikel: her zaman die
Çoğulda belirli artikel tek bir biçime iner: die (dii). Cinsiyet farkı çoğulda görünmez. die Eltern (dii el-te-ren) anne ve baba birlikte; bu sözcük her zaman çoğuldur. die Kinder (dii kin-de) çocuklar, die Geschwister (dii ge-şvis-te) kardeşler, die Großeltern (dii groos-el-te-ren) büyükanne ve büyükbaba. Tekil das Kind çoğulda die Kinder olur. der Bruder çoğulu die Brüder (dii brüü-de); ünlü değişir. die Schwester çoğulu die Schwestern (dii şves-te-ren).
Belirsiz çoğulda çoğu zaman artikel konmaz: Das sind Kinder. (das zint kin-de) Bunlar çocuklar. Das sind Eltern. Bunlar anne-baba. Olumsuzlukta keine (kay-ne) kullanılır: Ich habe keine Geschwister. Kardeşim yok. Tahtada tekil-çoğul çiftleri yazmak klasik bir A1 yöntemidir: das Kind – die Kinder, der Vater – die Väter (dii fee-te), die Mutter – die Mütter (dii mü-te). Çoğul biçimi sözcüğe göre değişir ama belirli artikel değişmez: hep die.
Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: die hem dişil tekil hem de bütün çoğulların belirli artikelıdır. die Mutter tek bir anne, die Mütter anneler demektir; çoğulda ünlü değişir. Öğrenci önce die sesini çoğul ipucu olarak da dinlemeyi öğrenir. CEFR A1 can-do: öğrenci aile sözcüklerinin tekil ve çoğulunu artikel ile birlikte söyleyebilir ve kısa bir liste yapabilir. die Mutter, der Vater, die Kinder gibi bir dizi hem kelime hem dilbilgisi alıştırmasıdır.
Örnek
Tahta örneği: der Vater – die Väter baba – babalar. die Mutter – die Mütter anne – anneler. das Kind – die Kinder çocuk – çocuklar. der Bruder – die Brüder erkek kardeş – erkek kardeşler. die Schwester – die Schwestern kız kardeş – kız kardeşler. Cümle: Das sind die Eltern. Bunlar anne ve baba. Das sind die Kinder. Bunlar çocuklar.
Aile ağacında artikeller ve kısa diyalog
Aile ağacı posteri A1 sınıflarının duvarında sık durur. Öğretmen çoğul üyeleri işaret ederek Das sind die Großeltern. (das zint dii groos-el-te-ren) bunlar büyükanne ve büyükbaba, Das sind die Kinder. bunlar çocuklar der. Poster belirli artikeli görselleştirir: tanıdığımız aile, dolayısıyla die. Tek kişilerde ise der Vater, die Mutter, das Kind kartları dalın yanına asılır. Böylece öğrenci hem sözcüğü hem artikeli aynı anda görür.
Kısa bir tanışma metni şöyle işler. Ayşe yeni arkadaşını evine çağırır. Kapıda: Das ist die Mutter. Bu anne. Das ist der Vater. Bu baba. Das sind die Geschwister. Bunlar kardeşler. Misafir henüz kimseyi tanımıyorsa ilk anda Das ist eine Familie. Bu bir aile diyebilir. Sonra kişiler tek tek belirli artikel alır. Bu sıra günlük hayattaki doğal sıradır: önce genel, sonra tanıdık.
Dünyada bu konu family tree ve this is etkinliğiyle öğretilir. Öğrenci kendi mini posterini çizer, her ismin altına der, die veya das yazar; çoğul kutuya yalnızca die koyar. Can-do: öğrenci kendi yakın çevresini dört beş cümleyle, artikel kullanarak tanıtabilir. Telaffuz ipuçları: Eltern el-te-ren, Großeltern groos-el-te-ren, sind zint, Geschwister ge-şvis-te. A1 de uzun cümle gerekmez; doğru artikelı olan kısa cümle yeterlidir.
Örnek
A: Wer ist das? Bu kim? B: Das ist der Großvater. Bu dede. A: Und das? Ya bu? B: Das ist die Großmutter. Bu nine. A: Und wer sind das? Ya bunlar kim? B: Das sind die Kinder. Das ist eine Familie. Bunlar çocuklar. Bu bir aile.
Türkçe konuşanların artikel hataları ve düzeltme yolu
Türkçede artikel olmadığı için en sık hata, artikelı tamamen unutmaktır. Öğrenci Das ist Vater. der; doğrusu duruma göre Das ist der Vater. veya Das ist ein Vater. olmalıdır. İkinci sık hata, her yere Türkçedeki biri koyup sürekli ein kullanmaktır. Albümdeki tanıdık baba için ein Vater yanlış seçimdir; belirli artikel gerekir. Artikel seçimi çeviri değil, dinleyenin o kişiyi bilip bilmediği sorusudur.
Üçüncü hata, cinsiyeti kişiye bakarak seçmektir. Kind erkek çocuk olsa da das Kind denir, der Kind denmez. die Familie içinde babalar olsa da der Familie olmaz. Dördüncü hata, çoğulda der veya das aramaktır; çoğul belirli artikel her zaman die olur. Beşinci hata, die görünce hep dişil tekil sanmaktır; die Eltern ve die Kinder çoğuldur. Bu karışıklık Türkçede cinsiyet ve artikel olmadığı için doğaldır; utanç değil, alışılacak bir farktır.
Düzeltme yolu ezber listesi değil, cümle tekraridir. Her yeni aile sözcüğünü artikel ile birlikte yazın: deftere yalnız Vater değil der Vater yazılır. Yüksek sesle der, die, das, ein, eine, die dizisini günün başında bir kez söylemek kulağı alıştırmaya yeter. Yanlış bir cümleyi silip doğrusunu üç kez okumak, kural ezberlemekten daha hızlı yerleşir. A1 de amaç kusursuz cinsiyet sezgisi değil, cümlede artikelı düşürmemek ve belirli ile belirsizi ayırmaktır.
Örnek
Yanlış: Das ist Mutter. Doğru: Das ist die Mutter. Yanlış: Das ist der Kind. Doğru: Das ist das Kind. Yanlış: Das sind der Eltern. Doğru: Das sind die Eltern. Yanlış (tanıdık fotoğraf): Das ist ein Vater. Doğru: Das ist der Vater.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Almancada da Türkçe gibi artikel olmadan Das ist Vater denir. Doğrusu: Yalın hâlde aile sözcüğü artikel ister: tanıdıksa Das ist der Vater., genel bir bahisse Das ist ein Vater.
- Yanlış: Çocuk erkekse der Kind, kızsa die Kind denir. Doğrusu: Sözcük nötrdür; kişi kız da olsa erkek de olsa das Kind, çoğulda die Kinder kullanılır.
- Yanlış: Türkçedeki bir her zaman ein veya eine olur; albümdeki kişiler de belirsiz artikel alır. Doğrusu: Bildiğimiz, gördüğümüz, az önce adı geçen kişi belirli artikel alır: der, die, das.
- Yanlış: Çoğulda da tekildeki der veya das kalır. Doğrusu: Çoğul belirli artikel her zaman die olur: die Eltern, die Kinder, die Brüder.
- Yanlış: die görünce sözcük mutlaka dişil ve tekildir. Doğrusu: die hem dişil tekil (die Mutter) hem bütün çoğulların artikelıdır (die Mütter, die Eltern).
Bir adım ileri
Bir sonraki basamakta artikel yalın hâlden nesne hâline geçer. Ich habe einen Bruder. ve Ich sehe den Vater. gibi cümlelerde eril artikel değişir. İyelik sözcükleri mein, dein, sein aile konusunda yoğunlaşır: mein Vater, meine Mutter. Sıfat sonları artikel türüne göre ek alır. Çoğul belirsiz ve keine daha sistemli işlenir. A1 deki yalın der, ein ve çoğul die bu kapının anahtarıdır; onlar oturmadan sonraki ekler karışır.
Özet
Aile anlatırken Almanca isim artikel ile gelir: tanıdık kişide der, die, das; yeni veya bir tane anlamında ein, eine; çoğulda belirli olarak hep die. Türkçe konuşanlar artikelı unutmamalı, cinsiyeti kişiye göre değil sözcüğe göre seçmeli ve die sözcüğünün hem dişil tekil hem çoğul olabileceğini bilmelidir. A1 can-do hedefi, kendi yakınlarını kısa cümlelerle doğru artikel kullanarak tanıtmaktır.