Japoncada bir işi yapmak zorunda olduğumuzu söylemek için fiilin olumsuz biçimini kullanarak nazik bir zorunluluk kalıbı kurarız.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Zorunluluk kalıbının temel anlamı
Japoncada nazik biçimde “-mek zorundayım” demek için 〜なければなりません (〜nakereba narimasen) kalıbı kullanılır. Bu yapı, konuşanın bir işi yapmasının gerekli olduğunu bildirir. Örneğin 毎朝6時に起きなければなりません (maiasa roku-ji ni okinakereba narimasen) cümlesi “Her sabah saat 6'da kalkmak zorundayım.” anlamına gelir.
Bu kalıpta fiil önce olumsuz biçime getirilir, sonra なければなりません (nakereba narimasen) bölümü eklenir. Türkçede yapı ilk bakışta “kalkmazsam olmaz” gibi görünse de bütün cümle olumlu bir zorunluluk anlatır. Konuşmada özne çoğu zaman söylenmez; cümlenin anlamından kişinin kendisi mi, başka biri mi olduğu anlaşılabilir.
Örnek
Çözümlü örnek: 起きる (okiru) “kalkmak” fiilinin olumsuz biçimi 起きない (okinai) olur. ない (nai) bölümündeki い (i) kaldırılır ve ければなりません (kereba narimasen) getirilir: 起きなければなりません (okinakereba narimasen) = “Kalkmak zorundayım.”
2. Fiil gruplarına göre biçim kurma
Birinci grup fiillerde, sözlük biçiminin son sesi değişir ve ない (nai) eklenir. Örneğin 行く (iku) “gitmek” fiili 行かない (ikanai) olur ve zorunluluk biçimi 行かなければなりません (ikanakereba narimasen) şeklindedir. 飲む (nomu) fiili ise 飲まなければなりません (nomanakereba narimasen) olur.
İkinci grup fiillerde işlem daha kolaydır: 食べる (taberu) fiili 食べない (tabenai), ardından 食べなければなりません (tabenakereba narimasen) olur. する (suru) fiili düzensiz olarak しなければなりません (shinakereba narimasen), 来る (kuru) fiili de 来なければなりません (konakereba narimasen) biçimini alır. Bu yüzden fiilin sözlük biçimini değil, önce doğru olumsuz biçimini tanımak gerekir.
Örnek
Trene yetişme örneği: 7時の電車に乗らなければなりません (shichi-ji no densha ni noranakereba narimasen) = “Saat 7 trenine binmek zorundayım.” Burada 乗る (noru) fiili 乗らない (noranai) ve ardından 乗らなければなりません (noranakereba narimasen) olur.
3. Okul duyuruları ve başkasının zorunluluğu
Bu yapı yalnızca “ben yapmak zorundayım” anlamında kullanılmaz. Özne açıkça yazılırsa başka bir kişinin veya grubun zorunluluğu da anlatılabilir. Örneğin 学生は祭りに参加しなければなりません (gakusei wa matsuri ni sanka shinakereba narimasen) cümlesi “Öğrenciler festivale katılmak zorundadır.” demektir.
Okul duyurularında bu kalıp, kuralların ve beklentilerin nazik fakat kesin biçimde bildirilmesini sağlar. 明日、学校に来なければなりません (ashita, gakkō ni konakereba narimasen) cümlesi “Yarın okula gelmek zorundayım” veya bağlama göre “Yarın okula gelmek zorundasınız.” anlamına gelebilir. Japoncada kişi eki bulunmadığı için özneyi bağlamdan çıkarmaya dikkat edilmelidir.
Örnek
Somut olay: Festival duyurusunda 全員、午後2時までに来なければなりません (zen'in, gogo ni-ji made ni konakereba narimasen) yazıyor. Bu cümle “Herkes saat 2'ye kadar gelmek zorundadır.” anlamındadır. までに (made ni) “-e kadar” zaman sınırını gösterir.
4. Günlük hayatta zorunluluk: kimlik ve görevler
Alışverişte veya bir hizmetten yararlanırken gerekli koşulları anlatmak için de aynı yapı kullanılır. 学生証を見せなければなりません (gakuseishō o misenakereba narimasen) cümlesi “Öğrenci kimliğini göstermek zorundayım.” demektir. Burada 学生証 (gakuseishō) “öğrenci kimliği”, を (o) nesne eki, 見せる (miseru) ise “göstermek” anlamındadır.
Zorunluluğun sebebi de ayrıca söylenebilir. 学生割引を使うために、学生証を見せなければなりません (gakusei waribiki o tsukau tame ni, gakuseishō o misenakereba narimasen) cümlesi “Öğrenci indirimini kullanmak için öğrenci kimliğini göstermek zorundayım.” anlamına gelir. ために (tame ni) burada “-mek için” amacını belirtir.
Örnek
Kasadaki kısa diyalog: 店員: 学生証を見せなければなりませんか。 (ten'in: gakuseishō o misenakereba narimasen ka.) = “Öğrenci kimliği göstermek zorunda mıyım?” 学生: はい、見せなければなりません。 (gakusei: hai, misenakereba narimasen.) = “Evet, göstermek zorundayım.” Soru cümlesinde sona か (ka) gelir.
5. Gece ödevi ve benzer zorunluluk ifadeleri
Zaman sınırı ve görevler birlikte kullanılabilir. 夜12時までに宿題を終えなければなりません (yoru jūni-ji made ni shukudai o oenakereba narimasen) cümlesi “Gece saat 12'ye kadar ödevi bitirmek zorundayım.” demektir. Burada 宿題 (shukudai) “ödev”, 終える (oeru) “bitirmek” anlamındadır.
Japoncada aynı anlama yakın başka nazik yapılar da vardır. 〜なくてはいけません (〜nakute wa ikemasen) ve 〜ないといけません (〜nai to ikemasen) de “-mek zorunda olmak” anlamında kullanılabilir. A2 düzeyinde önce 〜なければなりません (〜nakereba narimasen) kalıbını doğru kurmak yeterlidir; diğer biçimleri gördüğümüzde temel anlamlarını tanıyabiliriz.
Örnek
Karşılaştırmalı örnek: 宿題をしなければなりません (shukudai o shinakereba narimasen) = “Ödev yapmak zorundayım.” Aynı zorunluluk 宿題をしなくてはいけません (shukudai o shinakute wa ikemasen) şeklinde de söylenebilir. İlk yapı daha ders kitabı ve resmî bir tonda sık görülür; ikinci yapı günlük konuşmada da yaygındır.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Olumsuz fiilin kendisi olan ない (nai) zorunluluk anlamına gelir. Doğrusu: Tek başına ない (nai) fiile olumsuzluk anlamı verir. Zorunluluk için fiilin olumsuz biçimine なければなりません (nakereba narimasen) yapısı eklenmelidir.
- Yanlış: Her fiile doğrudan なければなりません (nakereba narimasen) eklenir. Doğrusu: Önce fiilin olumsuz biçimi kurulmalıdır. Örneğin 行く (iku) fiili doğrudan değil, 行かない (ikanai) biçiminden sonra 行かなければなりません (ikanakereba narimasen) olur.
- Yanlış: Bu yapı yalnızca konuşanın kendi zorunluluğunu anlatır. Doğrusu: Özne belirtilirse başka kişilerin veya grupların zorunluluğu da anlatılır. 学生は勉強しなければなりません (gakusei wa benkyō shinakereba narimasen) “Öğrenciler ders çalışmak zorundadır.” demektir.
- Yanlış: なければなりません (nakereba narimasen) ve なければなりませんか (nakereba narimasen ka) aynı tür cümledir. Doğrusu: Sona gelen か (ka) cümleyi soruya dönüştürür. 行かなければなりませんか (ikanakereba narimasen ka) “Gitmek zorunda mıyım?” anlamına gelir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta zorunluluğun derecesini, izin istemeyi ve yasakları daha ayrıntılı anlatan yapılar öğrenilecektir. Örneğin 〜てもいいです (〜te mo ii desu) izin, 〜てはいけません (〜te wa ikemasen) ise yasak anlatır. Ayrıca konuşma dilindeki daha kısa zorunluluk biçimleriyle resmî duyuru dilindeki ifadeler karşılaştırılabilir. Böylece yalnızca “zorundayım” demek değil, bir kuralı yumuşatmak, sorgulamak veya başkasına açıklamak da mümkün olur.
Özet
Zorunluluk anlatmak için fiilin olumsuz biçimine なければなりません (nakereba narimasen) eklenir. Fiil gruplarına göre önce doğru olumsuz biçimi kurmak ve öznenin bağlamdan anlaşılabileceğini bilmek gerekir. Bu yapı okul, ulaşım, alışveriş ve günlük görevlerle ilgili cümlelerde nazik ve açık bir anlatım sağlar.