Günlük kuralları anlatırken Japoncada zorunluluk, yasak ve izni doğru kalıplarla ifade edip bunları kısa ve anlaşılır bir metne dönüştürebiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Zorunluluk bildiren temel kalıp
Japoncada bir işi yapmak zorunda olduğumuzu söylemek için en temel kalıplardan biri 〜なければなりません (〜nakereba narimasen) yapısıdır. Bu yapı Türkçedeki yapmak zorundayım veya yapmalıyım anlamına gelir. Fiilin olumsuz biçimi hazırlanır; bu biçimdeki ない (nai) bölümü なければ (nakereba) biçimine dönüştürülür. Günlük konuşmada daha kısa olan 〜ないといけません (〜nai to ikemasen) da sık kullanılır.
Örneğin ders çalışmak fiili 勉強します (benkyou shimasu) biçimindedir. Bunun sözlük biçimi 勉強する (benkyou suru), olumsuz biçimi ise 勉強しない (benkyou shinai) olur. Bu biçimdeki ない (nai) bölümü なければ (nakereba) biçimine dönüştürülünce 勉強しなければなりません (benkyou shinakereba narimasen) ortaya çıkar. Telaffuzda uzun sesleri acele etmeden söylemek ve なければ (nakereba) bölümünü açık okumak yararlıdır.
Örnek
Örnek: 毎日、宿題をしなければなりません。 (Mainichi, shukudai o shinakereba narimasen.) Türkçesi: Her gün ödev yapmak zorundayım. Burada 毎日 (mainichi) her gün, 宿題 (shukudai) ödev ve します (shimasu) yapmak anlamındadır.
Fiili doğru biçime dönüştürme
Kendi kural listemizi hazırlarken önce fiilin olumsuz biçimini bulmalıyız. Japoncada 食べます (tabemasu) yemek fiilinin olumsuzu 食べない (tabenai), 行きます (ikimasu) gitmek fiilinin olumsuzu 行かない (ikanai) ve します (shimasu) yapmak fiilinin olumsuzu しない (shinai) olur. Daha sonra bu olumsuz biçimlerdeki ない (nai) bölümlerini なければ (nakereba) biçimine dönüştürürüz: 食べなければなりません (tabenakereba narimasen), 行かなければなりません (ikanakereba narimasen) ve しなければなりません (shinakereba narimasen).
A2 düzeyinde bütün fiil gruplarının ayrıntılarını ezberlemek yerine sık kullanılan günlük fiillerle düzenli alıştırma yapmak daha etkilidir. Özne çoğu zaman söylenmez; bağlamdan anlaşılır. Bu nedenle 学校へ行かなければなりません。 (Gakkou e ikanakereba narimasen.) cümlesi Ben okula gitmek zorundayım veya kişi bağlama göre Okula gitmek zorunda anlamına gelebilir. へ (e) burada yön bildiren parçacıktır.
Kural yazarken cümleleri kısa tutmak anlaşılmayı kolaylaştırır. Önce zaman ifadesini, sonra nesneyi ve en son zorunluluk bildiren fiili yazabiliriz. Örneğin sabah, diş ve fırçalamak kelimeleriyle bir günlük kural oluşturabiliriz.
Örnek
Çözüm: 毎朝、歯をみがかなければなりません。 (Maiasa, ha o migakanakereba narimasen.) Türkçesi: Her sabah dişlerimi fırçalamalıyım. 毎朝 (maiasa) her sabah, 歯 (ha) diş, を (o) nesne parçacığı ve みがきます (migakimasu) fırçalamak demektir.
Yasak ve izin bildirme
Bir şeyin yapılmasının yasak olduğunu söylemek için 〜てはいけません (〜te wa ikemasen) kullanılır. Türkçesi yapmamalısın veya yapmak yasaktır şeklindedir. Örneğin 教室で走ってはいけません。 (Kyoushitsu de hashitte wa ikemasen.) cümlesi Sınıfta koşmamalısın anlamına gelir. Burada 教室 (kyoushitsu) sınıf, で (de) eylemin gerçekleştiği yer ve 走って (hashitte) koşmak fiilinin て biçimidir; bu cümlede yasak yapısının parçası olarak kullanılır.
Bir şeyin zorunlu olmadığını, yani izin verildiğini söylemek için 〜なくてもいいです (〜nakutemo ii desu) kullanılır. Bu yapı yapmasan da olur anlamına gelir; mutlaka yapma anlamına gelmez. Örneğin 日曜日は学校へ行かなくてもいいです。 (Nichiyoubi wa gakkou e ikanakutemo ii desu.) Pazar günü okula gitmek zorunda değilim demektir. Yasak ile zorunlu olmama arasındaki farkı özellikle belirtmek gerekir.
Kuralları yazarken olumlu ve olumsuz cümleleri karıştırmamak için her cümlenin anlamını Türkçe olarak kontrol edebiliriz. 〜てはいけません (〜te wa ikemasen) güçlü bir yasak, 〜なくてもいいです (〜nakutemo ii desu) ise serbestlik veya zorunluluk bulunmaması bildirir. Okul panolarındaki kısa uyarılarda bazen yalnızca fiilin 〜ないでください (〜naide kudasai) biçimi görülür; bu da lütfen yapmayın anlamındadır.
Örnek
Somut olay: Kütüphanede sesli konuşmak yasaksa 図書館で大きい声で話してはいけません。 (Toshokan de ookii koe de hanashite wa ikemasen.) denir. Bir öğrenci başvuru formunu daha sonra teslim edebiliyorsa 今日、出さなくてもいいです。 (Kyou, dasanakutemo ii desu.) denebilir. İlk cümle yasak, ikinci cümle zorunlu olmama bildirir.
Kendi günlük kural listeni yazma
Kendi listenizi yazarken önce gün içindeki zamanı seçin: sabah, okuldan sonra veya gece. Ardından tek bir eylem belirleyin ve cümleyi bir kalıpla tamamlayın. Örneğin erken kalkmak için 早く起きなければなりません。 (Hayaku okinakereba narimasen.), gece geç saatlere kadar telefon kullanmamak için 夜、遅くまで電話を使ってはいけません。 (Yoru, osoku made denwa o tsukatte wa ikemasen.) yazılabilir.
İyi bir kural listesinde farklı kalıplar dengeli kullanılabilir: iki zorunluluk, bir yasak ve bir izin cümlesi. Cümleler kısa olmalı ve gerçek yaşamınızla ilgili olmalıdır. 毎日、水を飲まなければなりません。 (Mainichi, mizu o nomanakereba narimasen.) gibi bir cümle kişisel bir alışkanlığı, 宿題のあと、ゲームをしてもいいです。 (Shukudai no ato, geemu o shite mo ii desu.) ise ödevden sonra oyuna izin olduğunu anlatır.
Yazmayı bitirdikten sonra üç kontrol yapın: Fiil doğru biçimde mi, zaman veya yer ifadesi anlaşılır mı, cümlenin Türkçe anlamı hedeflediğiniz anlam mı? Japoncada cümle sonundaki yapı anlamı büyük ölçüde belirlediği için son bölümü dikkatle kontrol etmek önemlidir. Kanji bilginiz sınırlıysa kelimeyi kana ile yazmanız başlangıçta kabul edilebilir; A2 düzeyinde sık kullanılan kanjileri yavaş yavaş ekleyebilirsiniz.
Örnek
Örnek kişisel liste: 毎朝、六時に起きなければなりません。 (Maiasa, roku-ji ni okinakereba narimasen.) Her sabah saat altıda kalkmalıyım. 夜、スマートフォンを長く使ってはいけません。 (Yoru, sumaatofon o nagaku tsukatte wa ikemasen.) Gece akıllı telefonu uzun süre kullanmamalıyım. 土曜日は少し休んでもいいです。 (Doyoubi wa sukoshi yasunde mo ii desu.) Cumartesi biraz dinlenebilirim.
Kuralları sözlü anlatma ve konuşma provası
Yazdığınız listeyi anlatırken her cümleden önce kısa bir giriş yapabilirsiniz. 私の毎日のルールを話します。 (Watashi no mainichi no ruuru o hanashimasu.) Günlük kurallarımı anlatacağım demektir. Daha sonra まず (mazu) önce, 次に (tsugi ni) sonra ve 最後に (saigo ni) son olarak ifadeleriyle listenizi düzenleyebilirsiniz.
Kısa bir konuşma için cümleleri ezberlemek yerine anahtar kelimeleri küçük bir karta yazın. Aynanın karşısında yavaş konuşun, zorunluluk bildiren なければなりません (nakereba narimasen) bölümünü ve yasak bildiren てはいけません (te wa ikemasen) bölümünü belirgin söyleyin. Dinleyici anlamadığında もう一度お願いします。 (Mou ichido onegaishimasu.) diyerek tekrar istemek uygundur.
Bir arkadaşınızla kısa soru-cevap da yapabilirsiniz. Arkadaşınız 毎朝、何をしなければなりませんか。 (Maiasa, nani o shinakereba narimasen ka.) diye sorarsa, 六時に起きなければなりません。 (Roku-ji ni okinakereba narimasen.) diye cevap verebilirsiniz. Soru cümlesinin sonundaki か (ka) soru anlamı verir.
Örnek
Kısa diyalog: A: あなたのルールは何ですか。 (Anata no ruuru wa nan desu ka.) Senin kuralın nedir? B: 毎日、宿題をしなければなりません。それから、夜は早く寝なければなりません。 (Mainichi, shukudai o shinakereba narimasen. Sorekara, yoru wa hayaku nenakereba narimasen.) Her gün ödev yapmalıyım. Sonra gece erken yatmalıyım. A: ゲームをしてもいいですか。 (Geemu o shite mo ii desu ka.) Oyun oynayabilir miyim? B: 宿題のあとなら、してもいいです。 (Shukudai no ato nara, shite mo ii desu.) Ödevden sonraysa oynayabilirsin.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Zorunluluk için Türkçedeki yapmak zorundayım ifadesini doğrudan fiilin sonuna eklemek yeterlidir. Doğrusu: Japoncada fiilin olumsuz biçimi hazırlanır ve 〜なければなりません (〜nakereba narimasen) veya 〜ないといけません (〜nai to ikemasen) kullanılır. Örneğin doğru cümle 勉強しなければなりません。 (Benkyou shinakereba narimasen.) biçimindedir.
- Yanlış: 〜てはいけません (〜te wa ikemasen) ve 〜なくてもいいです (〜nakutemo ii desu) aynı anlamdadır. Doğrusu: İlk yapı yasak bildirir: yapmamalısın. İkinci yapı zorunlu olmadığını bildirir: yapmasan da olur. Bu nedenle iki yapı günlük yaşamda farklı durumlarda kullanılır.
- Yanlış: Her cümlede özne mutlaka yazılmalıdır. Doğrusu: Japoncada özne bağlamdan anlaşılıyorsa söylenmeyebilir. Ancak kimin kuralından söz edildiği belirsizse 私 (watashi) ben veya 学生 (gakusei) öğrenci gibi bir özne eklemek açıklığı artırır.
- Yanlış: Türkçedeki kelime sırası Japoncada da aynen kullanılabilir. Doğrusu: Japoncada fiil genellikle cümlenin sonunda bulunur. Örneğin 毎日、学校へ行かなければなりません。 (Mainichi, gakkou e ikanakereba narimasen.) cümlesinde zaman ve yer ifadelerinden sonra zorunluluk bildiren fiil gelir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, yalnızca kişisel kuralları değil, neden-sonuç ilişkilerini ve daha nazik önerileri anlatmaya doğru ilerler. Öğrenciler 〜ほうがいいです (〜hou ga ii desu) ile tavsiye vermeyi ve 〜と思います (〜to omoimasu) ile düşünce belirtmeyi öğrenebilir. Ayrıca okul kuralları, çevre kuralları ve farklı kültürlerdeki günlük alışkanlıklar karşılaştırılabilir. Böylece kısa cümlelerden bağlantılı ve daha uzun paragraflara geçilir.
Özet
Zorunluluk için 〜なければなりません (〜nakereba narimasen), yasak için 〜てはいけません (〜te wa ikemasen) ve zorunlu olmama için 〜なくてもいいです (〜nakutemo ii desu) kullanılır. Kişisel kural yazarken zaman ifadesi, günlük bir eylem ve doğru cümle sonu seçilmelidir. Listeyi sesli okumak, fiil biçimlerini ve anlam farklarını daha kalıcı hâle getirir.