Japoncada bir deneyimi daha önce yaşadığımızı anlatmak için fiilin た biçimini ことがあります yapısıyla birleştiririz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Deneyim yapısının temel anlamı
Japoncada daha önce yaşanmış bir deneyimi anlatmak için fiilin た biçiminden sonra ことがあります kullanılır. Genel kalıp şöyledir: Fiilin た biçimi + ことがあります (fiilin た biçimi + koto ga arimasu). Bu yapı Türkçedeki daha önce yaptım, hiç yaşadım veya hayatımda bir kez denedim anlamlarına yaklaşır.
Buradaki こと kelimesi yapılan işi ya da yaşanan olayı, あります ise var olmayı belirtir. Bu nedenle yapı kelime kelime düşünüldüğünde bir deneyimin var olduğunu anlatır. Deneyimin tam zamanı önemli değilse bu kalıp uygundur.
Örnek
日本へ行ったことがあります。 (Nihon e itta koto ga arimasu) Japonya’ya daha önce gittim. すしを食べたことがあります。 (Sushi o tabeta koto ga arimasu) Daha önce suşi yedim.
2. Fiilin た biçimini oluşturma
Deneyim yapısında fiilin sözlük biçimi değil, た biçimi kullanılır. Düzenli fiillerde son ses değişir: 行く (iku) fiili 行った (itta), 見る (miru) fiili 見た (mita), 食べる (taberu) fiili ise 食べた (tabeta) olur. A2 düzeyinde önce sık kullanılan fiillerin た biçimlerini ezberlemek öğrenmeyi kolaylaştırır.
Bazı biçimlerde ses değişikliğine dikkat etmek gerekir. する (suru) fiili した (shita), 来る (kuru) fiili 来た (kita) olur. 行く (iku) fiili ise özel olarak 行った (itta) biçimini alır. Deneyim yapısında bu biçimlerden sonra olumlu cümlede ことがあります (koto ga arimasu), olumsuz cümlede ise ことがありません (koto ga arimasen) gelir.
Örnek
Örnek dönüşüm: 京都へ行く (Kyōto e iku) gitmek → 京都へ行ったことがあります。 (Kyōto e itta koto ga arimasu) Kyoto’ya daha önce gittim. 写真を撮る (shashin o toru) fotoğraf çekmek → 写真を撮ったことがあります。 (Shashin o totta koto ga arimasu) Daha önce fotoğraf çektim.
3. Seyahat ve konaklama deneyimleri
Tatil konuşmalarında bu yapı, gidilen yerleri ve yapılan etkinlikleri anlatmak için çok kullanışlıdır. Bir otelde, Japon hanında veya başka bir konaklama yerinde yaşanan deneyimlerden söz edebiliriz. Örneğin yukata giymek, geleneksel bir odada kalmak ya da sıcak su banyosuna girmek gibi deneyimler bu yapıyla anlatılabilir.
Deneyimin belirli zamanı söylenmediği için cümlede genellikle dün, geçen yaz gibi zaman ifadeleri bulunmaz. Eğer belirli bir zamanı vurgulamak istersek deneyim yapısı yerine normal geçmiş zaman kullanılabilir. Bu ayrımı bilmek, ました biçimi ile たことがあります yapısını karıştırmayı önler.
Örnek
旅館でゆかたを着たことがあります。 (Ryokan de yukata o kita koto ga arimasu) Japon hanında daha önce yukata giydim. 温泉に入ったことがあります。 (Onsen ni haitta koto ga arimasu) Daha önce kaplıcaya girdim. Burada önemli olan belirli bir gün değil, bu deneyimin yaşanmış olmasıdır.
4. Soru sorma ve olumsuz cevap
Bir kişinin bir deneyimi yaşayıp yaşamadığını sormak için cümlenin sonuna か soru parçacığı getirilir; yazıda soru işareti de kullanılabilir. Kalıp şöyledir: Fiilin た biçimi + ことがありますか。 (fiilin た biçimi + koto ga arimasu ka). Olumlu cevapta はい、あります。 (Hai, arimasu), olumsuz cevapta ise いいえ、ありません。 (Iie, arimasen) denebilir.
Daha açık cevap vermek için sorudaki fiil tekrar edilebilir. Olumsuz deneyim anlatırken 〜たことがありません (〜ta koto ga arimasen) kalıbı kullanılır. Bu kalıp daha önce hiç yapmadım anlamına gelir; bir eylemi yapmamaya karar verdim anlamına gelmez.
Örnek
Kısa diyalog: 京都へ行ったことがありますか。 (Kyōto e itta koto ga arimasu ka) Kyoto’ya daha önce gittin mi? はい、あります。去年行きました。 (Hai, arimasu. Kyonen ikimashita) Evet, gittim. Geçen yıl gittim. 富士山を見たことがありますか。 (Fujisan o mita koto ga arimasu ka) Fuji Dağı’nı daha önce gördün mü? いいえ、ありません。 (Iie, arimasen) Hayır, görmedim.
5. Kültürel etkinlikleri ve öğrenme deneyimlerini anlatma
Bu yapı yalnızca seyahat edilen yerleri değil, öğrenilen becerileri ve katılınan etkinlikleri de anlatır. Japon kâğıt katlama sanatı origami yapmak, yemek pişirme dersi almak veya bir festival izlemek buna örnektir. Böyle cümleler, konuşmayı sürdürmek için iyi bir başlangıç sağlar; karşıdaki kişi deneyimin nerede ya da nasıl yaşandığını sorabilir.
Deneyim cümlesinden sonra kısa bir ek bilgi verebiliriz. Örneğin yer, kişi veya zaman belirtmek için 学校で (gakkō de) okulda, 友だちと (tomodachi to) arkadaşımla ve 去年 (kyonen) geçen yıl ifadeleri kullanılabilir. Ancak deneyim yapısının kendisi, deneyimin kesin zamanını belirtmez.
Örnek
折り紙を作ったことがあります。 (Origami o tsukutta koto ga arimasu) Daha önce origami yaptım. 学校で折り紙を作ったことがあります。 (Gakkō de origami o tsukutta koto ga arimasu) Okulda daha önce origami yaptım. 日本の祭りを見たことがあります。 (Nihon no matsuri o mita koto ga arimasu) Daha önce bir Japon festivalini izledim.
6. Deneyim yapısı ile belirli geçmiş zamanı ayırma
Deneyim yapısı genel bir yaşantıyı anlatır: 京都へ行ったことがあります。 (Kyōto e itta koto ga arimasu) Kyoto’ya daha önce gittim. Buna karşılık belirli bir geçmiş zamanı anlatmak için 京都へ行きました。 (Kyōto e ikimashita) denir. İkinci cümle, örneğin geçen hafta yapılan belirli bir geziyi anlatabilir.
Aynı konuşmada iki yapı birlikte kullanılabilir. Önce kişinin deneyimi söylenir, sonra deneyimin zamanı veya ayrıntısı verilir. Böylece konuşma hem doğal hem de daha bilgilendirici olur.
Örnek
京都へ行ったことがあります。去年、家族と行きました。 (Kyōto e itta koto ga arimasu. Kyonen, kazoku to ikimashita) Kyoto’ya daha önce gittim. Geçen yıl ailemle gittim. İlk cümle genel deneyimi, ikinci cümle ise belirli zamanı ve birlikte gidilen kişileri gösterir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Deneyim yapısında fiilin sözlük biçimi kullanılır: 行くことがあります (iku koto ga arimasu). Doğrusu: Daha önce yapılmış bir deneyim için fiilin た biçimi gerekir: 行ったことがあります (itta koto ga arimasu). Sözlük biçimi bu deneyim anlamını vermez; ancak 行くことがあります başka bir bağlamda bazen gitmek anlamına gelebilir.
- Yanlış: 〜たことがあります (〜ta koto ga arimasu) her zaman belirli bir geçmiş zamanı anlatır. Doğrusu: Bu yapı genellikle deneyimin yaşanıp yaşanmadığını anlatır; tam zamanı belirtmez. Belirli bir zaman için 行きました (ikimashita) gibi geçmiş zaman biçimi kullanılır.
- Yanlış: Olumsuz deneyim için sadece fiilin ない biçimi kullanılır. Doğrusu: Daha önce hiç yapmadım demek için 〜たことがありません (〜ta koto ga arimasen) kullanılır. Örneğin 富士山を見たことがありません。 (Fujisan o mita koto ga arimasen) Daha önce Fuji Dağı’nı görmedim.
- Yanlış: こと (koto) kelimesi her zaman somut bir nesne anlamına gelir. Doğrusu: Bu yapıda こと (koto) yapılan işi veya yaşanan olayı adlaştırır. Bu yüzden deneyim yapısının önemli bir parçasıdır.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu yapı, daha uzun konuşmalarda ve farklı zaman ifadeleriyle birlikte kullanılabilir. Öğrenciler deneyimlerini 一度 (ichido) bir kez, 何度も (nando mo) birçok kez ve まだ〜たことがありません (mada 〜ta koto ga arimasen) henüz hiç yapmadım gibi ifadelerle daha ayrıntılı anlatabilir. Ayrıca deneyim yapısı, 〜たり、〜たりします (〜tari, 〜tari shimasu) gibi birden fazla etkinliği sıralayan yapılarla karşılaştırılabilir. Sonraki adımda öğrenciler, bir deneyimin neden ilginç olduğunu ve başkalarına tavsiye edilip edilmediğini birkaç cümleyle açıklayabilir.
Özet
Daha önce yaşanan bir deneyimi anlatmak için fiilin た biçimi ile ことがあります (koto ga arimasu) kullanılır. Soru biçimi ことがありますか (koto ga arimasu ka), olumsuz biçim ise ことがありません (koto ga arimasen) şeklindedir. Bu yapı genel deneyimleri anlatır; belirli bir geçmiş zamanı anlatmak için ました (mashita) biçimi kullanılır.