İyelik yapısı (の no)

1. の (no) yapısının temel anlamı

Japoncada temel kalıp şöyledir: A の B (A no B). Burada A, B ile ilgili olan kişi veya varlıktır; B ise ait olan ya da açıklanan isimdir. Örneğin ケンのかばん (Ken no kaban), “Ken’in çantası” demektir. Japoncada önce sahip olan veya ilişki kuran isim, sonra eşya söylenir.

Bu yapı yalnızca gerçek sahipliği anlatmaz. Bir kişinin ailesini, okulunu, ülkesini veya başka bir kişiyle ilişkisini de gösterebilir. Örneğin わたしのせんせい (watashi no sensei) “benim öğretmenim”, にほんごのせんせい (nihongo no sensei) ise “Japonca öğretmeni” anlamına gelir. の (no) sözcüğü Türkçedeki “-ın, -in, -un, -ün” anlamını taşıyan önemli bir bağlantıdır.

2. Sahiplik bildiren olumlu cümleler

Bir eşyanın kime ait olduğunu tam cümleyle söylemek için yaygın kalıp これは A の B です (Kore wa A no B desu) biçimindedir. これ (kore) “bu”, です (desu) ise nazik cümle sonudur. Örneğin これはケンのかばんです (Kore wa Ken no kaban desu), “Bu Ken’in çantasıdır” demektir.

Cümle içinde これ (kore) yerine belirli bir nesnenin adı da kullanılabilir. そのかばんはわたしのです (Sono kaban wa watashi no desu), “O çanta benimdir” anlamına gelir. Burada ikinci bir isim tekrar edilmediği için の (no), “-inki” veya “-imki” gibi tek başına kullanılmıştır. Başlangıç düzeyinde önce tam kalıbı, yani A の B (A no B) yapısını sağlam öğrenmek yararlıdır.

Olumlu cevap verirken はい、そうです (Hai, sou desu), “Evet, öyle” denebilir. Bir nesnenin başkasına ait olmadığını söylemek için いいえ、ちがいます (Iie, chigaimasu), “Hayır, değil” ifadesi kullanılır. Bu kısa cevaplar sınıfta çanta, kitap ve kalem gibi eşyaları ayırt ederken işe yarar.

3. Aile bireyleriyle の (no)

Aile ve yakınlar konusundaki birçok ifade の (no) ile kurulur. おかあさんのかばん (okaasan no kaban) “annenin çantası”, おとうさんのくつ (otousan no kutsu) “babanın ayakkabıları” demektir. Aynı yapı bir aile ilişkisini de gösterebilir: わたしのおかあさん (watashi no okaasan) “annem” anlamına gelir.

Birden fazla ilişki art arda kurulabilir. Örneğin わたしのおかあさんのかばん (watashi no okaasan no kaban), “annemin çantası” demektir; kelime kelime “benim annemin çantası” şeklinde düşünülebilir. Ancak başlangıçta çok uzun zincirler yerine iki ismi bağlayan kısa örneklerle çalışmak daha kolaydır. Aile albümünde kişi tanıtırken これはわたしのおばあさんです (Kore wa watashi no obaasan desu), “Bu benim büyükannem” denebilir.

Japoncada aile üyeleri için kullanılan akrabalık sözcükleri, konuşanın kendi ailesinden mi yoksa karşısındaki kişinin ailesinden mi söz ettiğine göre değişebilir. Bu ayrıntı başlangıçta karışık gelebilir; A1 düzeyinde öncelikle temel aile sözcüklerini ve の (no) yapısını doğru sırayla kullanmak önemlidir. Kişinin adını söylemek de güvenli ve açık bir yoldur: マリさんのおかあさん (Mari-san no okaasan), “Mari’nin annesi” demektir.

4. Soru sorma: Kimin?

“Kimin?” sorusu Japoncada だれの (dare no) ile kurulur. Bir eşyanın sahibini sormak için これはだれのくつですか。 (Kore wa dare no kutsu desu ka.) denir. Bu cümlenin Türkçesi “Bu kimin ayakkabısı?” veya bağlama göre “Bu ayakkabılar kimin?” olabilir.

Sorunun cevabında だれの (dare no) yerine kişi adı ya da kişi zamiri gelir. Örneğin おとうさんのくつです (Otousan no kutsu desu), “Babanın ayakkabıları” veya bağlama göre “Babamın ayakkabıları” anlamına gelir. Kısa cevap da mümkündür: わたしのです (Watashi no desu), “Benimki” demektir. Burada の (no) tekrar edilen nesnenin yerine geçer.

Telaffuz açısından の (no) Türkçedeki “no” hecesine çok yakındır. です (desu) sözcüğünde son う (u) sesi çoğu doğal konuşmada çok hafif duyulabilir; başlangıçta “des”e yakın işitilmesi normaldir. Yine de yazıda ve öğrenme aşamasında sözcüğü tam biçimiyle です (desu) olarak tanımak gerekir.

5. の (no) yalnızca eşya sahipliği değildir

の (no) yapısı, bir nesnenin fiziksel sahibi dışında da ilişki kurabilir. かぞくのしゃしん (kazoku no shashin), “aile fotoğrafı”; がっこうのせんせい (gakkou no sensei), “okul öğretmeni” anlamına gelir. Burada fotoğrafın ya da öğretmenin bir mülkiyeti anlatılmak zorunda değildir; sözcükler arasında aitlik, bağlantı veya tür ilişkisi vardır.

İki kişi arasındaki ilişkiyi anlatırken de aynı kalıp kullanılır. ケンのともだち (Ken no tomodachi), “Ken’in arkadaşı”; マリさんのおじいさん (Mari-san no ojiisan), “Mari’nin büyükbabası” demektir. Bir albümde これはわたしのかぞくのしゃしんです (Kore wa watashi no kazoku no shashin desu) denirse “Bu benim ailemin fotoğrafı” anlamı çıkar.

Anlamı belirlemek için cümledeki iki isme ve bağlama bakılır. にほんごのほん (nihongo no hon) “Japonca kitabı”dır; bu ifade kitabın Japoncaya ait olduğunu değil, Japonca ile ilgili veya Japonca yazılmış olduğunu anlatabilir. Bu nedenle の (no) yapısını yalnızca “sahip olmak” diye ezberlemek yerine “iki isim arasında ilişki kurmak” şeklinde düşünmek daha doğrudur.

6. Cümle kurma ve kısa tekrar

Bu konuda cümle kurarken üç adım izlenebilir: Önce konuşulan nesneyi belirleyin, sonra sahibi veya ilişki kurulan ismi seçin, son olarak の (no) ile iki ismi bağlayın. Tam bir cümle gerekiyorsa başına これは (kore wa), sonuna です (desu) ekleyin. Soru soruluyorsa だれの (dare no) kullanın ve cümle sonunda ですか (desu ka) deyin.

Örnekleri sesli çalışırken ケンのかばん (Ken no kaban), わたしのおとうさん (watashi no otousan) ve だれのくつ (dare no kutsu) ifadelerini ritimle tekrar edin. Önce isimleri, ardından の (no) bağlantısını söyleyin; Türkçedeki ek sırasını Japoncaya taşımayın. Daha sonra kendi aile bireyleriniz ve sınıftaki eşyalarla yeni örnekler üretin.

Can-do hedefi olarak bir eşyanın kime ait olduğunu sorabilmeli, en az iki farklı kişi adıyla cevap verebilmeli ve bir aile üyesini basitçe tanıtabilmelisiniz. Örneğin これはわたしのおかあさんです (Kore wa watashi no okaasan desu) cümlesini kurduğunuzda “Bu benim annem” diyebilirsiniz. Ayrıca そのかばんはケンのです (Sono kaban wa Ken no desu) cümlesiyle “O çanta Ken’inki” anlamını verebilirsiniz.