İtalyancada dönüşlü fiiller, kişinin yaptığı işin yine kendisine yöneldiğini gösterir; sıklık zarfları ise bu işlerin ne kadar sık yapıldığını anlatır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Dönüşlü fiil nedir?
Dönüşlü fiillerde eylemi yapan kişi ile eylemden etkilenen kişi aynıdır. Örneğin kişi kendi saçını tarıyorsa Türkçede “saçını taramak”, İtalyancada pettinarsi denir. Bu fiiller sözlükte çoğunlukla -si ekiyle görülür: lavarsi yıkanmak, vestirsi giyinmek, alzarsi kalkmak.
Sözlükteki -si biçimi, çekimli cümlede kişiye göre değişen dönüşlü zamirle kullanılır; bu zamir çekimli fiilden önce gelir. “Ben yıkanıyorum” demek için Mi lavo. denir. Buradaki mi, “kendimi” anlamı verir. İtalyancada dönüşlü zamir ile fiilin kişi eki birlikte kullanılmalıdır.
Örnek
Örnek: Mi pettino ogni mattina. — Her sabah saçımı tararım. Telaffuz: “Mi pettino oyni mattina.” Mi dönüşlü zamirdir; pettino ise “ben tararım” biçimidir.
2. Dönüşlü zamirler ve fiil çekimi
Dönüşlü zamirler kişiye göre şöyledir: ben için mi, sen için ti, o için si, biz için ci, siz için vi, onlar için yine si. Bu zamirler genellikle çekimli fiilden önce gelir. Örneğin Mi vesto. “Giyiniyorum”, Ti vesti. “Giyiniyorsun”, Si veste. ise “Giyiniyor” demektir.
Düzenli -are fiillerinde fiil kökü normal kişi eklerini alır. Lavarsi fiili için mi lavo, ti lavi, si lava, ci laviamo, vi lavate, si lavano biçimleri kullanılır. Alzarsi fiilinde de aynı yapı görülür: Mi alzo alle sette. — Saat yedide kalkarım.
Olumsuz cümlede non dönüşlü zamirin önüne gelir: Non mi alzo tardi. — Geç kalkmam. Soru cümlesinde çoğu zaman yalnızca ses tonunu değiştiririz: Ti lavi ogni mattina? — Her sabah yıkanıyor musun?
Örnek
Çözümlü örnek: “Biz hazırlanıyoruz” cümlesinde özne noi ve fiil prepararsi olsun. Dönüşlü zamir ci, fiil biçimi prepariamo olur: Ci prepariamo. — Hazırlanıyoruz. “Ben hazırlanmıyorum” ise Non mi preparo. olur.
3. Sabah ve kişisel bakım rutinleri
Günlük yaşamı anlatırken birçok dönüşlü fiil kullanılır. Lavarsi yıkanmak, lavarsi le mani ellerini yıkamak, lavarsi i denti dişlerini fırçalamak, pettinarsi saçını taramak ve vestirsi giyinmek anlamına gelir. Bu ifadelerde vücut bölümü belirtilirse iyelik zamiri yerine çoğunlukla belirli tanımlık kullanılır: Mi lavo le mani. — Ellerimi yıkarım.
Sabah rutini anlatan kısa bir metin şöyle olabilir: Ogni mattina mi alzo alle sette, mi lavo e mi vesto. Poi mi pettino e faccio colazione. — Her sabah saat yedide kalkarım, yıkanır ve giyinirim. Sonra saçımı tarar ve kahvaltı yaparım. Burada ilk üç fiil dönüşlüdür; faccio colazione ise dönüşlü olmayan bir ifadedir.
Dönüşlü fiiller emir cümlelerinde de kullanılabilir. Bir arkadaşımıza Lavati le mani! — Ellerini yıka! diyebiliriz. Ancak A2 düzeyinde en önemli amaç, bu fiilleri günlük rutin cümlelerinde doğru zamirle kullanmaktır.
Örnek
Somut örnek: Öğrenci sabahını anlatıyor: Mi alzo presto, mi lavo i denti e mi vesto. — Erken kalkarım, dişlerimi fırçalarım ve giyinirim. Telaffuz: “Mi altso presto, mi lavo i denti e mi vesto.” Presto “erken” demektir.
4. Sıklık zarflarıyla alışkanlık anlatma
Sıklık zarfları bir eylemin ne kadar sık yapıldığını gösterir. En yaygın ifadeler şunlardır: sempre her zaman, di solito genellikle, spesso sık sık, qualche volta bazen, raramente nadiren ve mai hiç. “Her gün” için ogni giorno, “her akşam” için ogni sera kullanılır.
Bu zarflar çoğu zaman çekimli fiilden sonra gelir; di solito ise sıkça cümlenin başında kullanılır: Mi vesto sempre presto. — Her zaman erken giyinirim. Di solito mi alzo alle sette. — Genellikle saat yedide kalkarım. Birden fazla zaman ifadesi varsa cümle yine açık kalır: Mi lavo i denti ogni sera. — Her akşam dişlerimi fırçalarım.
Mai ile olumsuzluk kullanılır: Non mi alzo mai tardi. — Hiçbir zaman geç kalkmam. İtalyancada bu yapıda non çoğunlukla gereklidir. Sadece Mai mi alzo tardi. denmesi bazı özel vurgulu durumlarda duyulabilse de başlangıç düzeyinde non ... mai yapısını kullanmak daha doğrudur.
Örnek
Çözümlü örnek: “Bazen erken kalkarım” cümlesinde özne ben olduğu için mi alzo kullanılır; “bazen” ise qualche volta olur: Qualche volta mi alzo presto. — Bazen erken kalkarım. “Her zaman” ile: Mi alzo sempre presto. — Her zaman erken kalkarım.
5. Günlük konuşmada dönüşlü fiiller
Dönüşlü fiiller kısa diyaloglarda doğal biçimde kullanılır. Örneğin bir arkadaşımız sabah rutinimizi sorabilir: A che ora ti alzi? — Saat kaçta kalkıyorsun? Cevap olarak Di solito mi alzo alle sette. — Genellikle saat yedide kalkarım, diyebiliriz.
Akşam alışkanlıklarını anlatırken ogni sera ve dopo “-den sonra” anlamında kullanılabilir. Ogni sera mi rilasso dopo lo sport. — Her akşam spordan sonra rahatlarım. Rilassarsi “rahatlamak”, sedersi “oturmak” ve addormentarsi “uykuya dalmak” da günlük yaşamda kullanılan dönüşlü fiillerdendir.
Kısa diyalog: Come ti prepari la sera? — Akşam nasıl hazırlanıyorsun? Mi lavo, mi metto il pigiama e mi rilasso. — Yıkanıyorum, pijamamı giyiyorum ve rahatlıyorum. Burada mettersi “üzerine giymek” anlamıyla kullanılmıştır.
Örnek
Somut metin: Ogni sera Giulia fa sport. Dopo lo sport si rilassa, si lava e si mette il pigiama. Poi si addormenta presto. — Giulia her akşam spor yapar. Spordan sonra rahatlar, yıkanır ve pijamasını giyer. Sonra erken uykuya dalar. Telaffuz: si rilassa “si rilassa”, si lava “si lava”, si mette “si mette”.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Dönüşlü fiillerde her zaman yalnızca fiilin sonundaki -si kullanılır. Doğrusu: Çekimli cümlede -si kişiye göre değişen bir zamire dönüşür: Mi lavo. — Yıkanıyorum; Ti lavi. — Yıkanıyorsun. Bu nedenle özneye uygun zamir seçilmelidir.
- Yanlış: “Ellerimi yıkarım” demek için Mi lavo le mie mani. demek zorunludur. Doğrusu: İtalyancada vücut bölümleriyle çoğu zaman belirli tanımlık kullanılır: Mi lavo le mani. — Ellerimi yıkarım. İyelik anlamı dönüşlü zamirden zaten anlaşılır.
- Yanlış: Mai tek başına her zaman yeterlidir; non kullanılmaz. Doğrusu: Başlangıç düzeyinde doğru ve yaygın yapı Non mi lavo mai la sera. — Akşamları hiç yıkanmam. Non ile mai birlikte kullanılır.
- Yanlış: Sıklık zarfı her zaman cümlenin en başında bulunmalıdır. Doğrusu: Sıklık zarfının yeri esnektir. Di solito mi vesto presto. ve Mi vesto spesso presto. gibi cümleler kullanılabilir. Önemli olan zarfın anlamını ve dönüşlü zamirin yerini doğru kurmaktır.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta dönüşlü fiiller geçmiş zamanda daha ayrıntılı incelenir. Örneğin Mi sono alzato presto. — Erken kalktım, cümlesinde yardımcı fiil ve geçmiş zaman ortaç biçimi kullanılır. Ayrıca dönüşlü fiiller ile karşılıklı eylem bildiren yapılar karşılaştırılır. Günlük rutin anlatımı daha uzun metinlere ve geçmiş alışkanlıkları açıklamaya doğru ilerler.
Özet
Dönüşlü fiillerde kişi, yaptığı eylemi kendisi üzerinde gerçekleştirir; bu yüzden mi, ti, si, ci ve vi zamirleri kullanılır. Sıklık zarfları sempre, spesso, qualche volta ve mai gibi ifadelerle alışkanlıkların sıklığını belirtir. Günlük rutin anlatırken önce doğru dönüşlü zamiri, sonra uygun fiil biçimini ve sıklık ifadesini seçmeliyiz.