İtalyanca A1’de form doldurmak ve kişisel bilgi alışverişi, kendini tanıtıp günlük bir işlemi kısa soru-cevap ve doğru kutularla tamamlayabilmenin ilk somut can-do hedefidir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Form nedir ve sınıfta neden tahtada doldurulur?
CEFR A1 can-do hedefi açıktır: Basit bir formu ad, soyad, yaş, uyruk, şehir, telefon ve e-posta ile doldurabilirim; aynı bilgileri sorup cevaplayabilirim. Dünyada bu konu çoğu zaman gerçek bir otel fişi, okul kayıt kâğıdı veya spor salonu kartı üzerinden öğretilir. Amaç ezber liste değil, bilgi boşluğu çalışmasıdır: birinde bilgi vardır, diğerinde boş form. Öğretmen tahtada doldurulmuş bir örnek gösterir; sınıf önce okur, hangi kutunun ne sorduğunu ayırır, sonra kendi gerçeğiyle yeniden yazar.
Günlük İtalyancada modulo (modulo) form demektir. Compilare un modulo (kompilare un modulo) form doldurmak, scrivere (skrivere) yazmak, firmare (firmare) imzalamaktır. Form başlıkları A1’de şunlardır: nome (nome) ad, cognome (konyome) soyad, età (eta) yaş, sesso (sesso) cinsiyet, indirizzo (indirizzo) adres, città (çitta) şehir, telefono (telefono) telefon, e-mail (i-meyl) e-posta, data di nascita (data di naşşita) doğum tarihi, nazionalità (natsiyonalita) uyruk, professione (professiyone) iş, firma (firma) imza, data (data) tarih. Uzun cümle şart değildir; doğru kelimeyi doğru kutuya yazmak yeterlidir.
Tahta örneği bir model metindir, kopyalanacak hayat hikâyesi değildir. Öğrenci Luca’nın yaşını değil kendi yaşını yazar. Şehir adları çevrilmez: Ankara, Izmir, Trabzon olduğu gibi kalır. Uyruk ise ülke adı değil sıfattır. Bu ayrım tahtada renkli kalemle gösterilince form ‘okuma parçası’ olmaktan çıkar, doldurulacak bir araç olur.
Örnek
Tahta modeli: Nome: Luca (luka) Ad: Luca. Cognome: Rossi Soyad: Rossi. Età: 15 Yaş: 15. Sesso: M Cinsiyet: erkek. Città: Roma Şehir: Roma. Nazionalità: italiana Uyruk: İtalyan. Telefono: 06 1234567. E-mail: luca@scuola.it. Professione: studente (studente) öğrenci. Data di nascita: 03/05/2010 gün/ay/yıl.
Kutuları tek başına doldurmak: kelime, kalıp, telaffuz
Formu yalnız doldurmak, dinlemeden yazma becerisini güçlendirir. Önce başlığı oku, sonra kendi gerçeğini yaz. Türkçede ad soyad çoğu zaman tek satırdır; İtalyanca formda nome yalnızca ilk ad, cognome soyaddır. Sesso kutusunda M (maschio, maskiyo) veya F (femmina, femmina) seçilir. A1’de meslek için studente erkek öğrenci, studentessa (studentessa) kız öğrenci yeterlidir. E-posta bazen indirizzo e-mail diye yazılır; ikisi de aynı kutudur.
Kısa konuşma kalıpları forma şöyle bağlanır. Mi chiamo Elif Yılmaz. (mi kiyamo elif yılmaz) Adım Elif Yılmaz. Form gibi ayrılınca Nome: Elif ve Cognome: Yılmaz olur. Şehir: Abito a Ankara. (abito a ankara) Ankara’da oturuyorum; kutuya yalnızca Ankara yazılır. Uyruk: kız için Sono turca. (sono turka), erkek için Sono turco. (sono turko). Io (io) her cümleye eklenmek zorunda değildir; A1’de Mi chiamo yeter. İmza satırına adını okunaklı yazarsın.
Yalnız doldururken sık boş kalan kutular telefon, doğum tarihi ve uyruktur. Telefonu boş bırakmak yerine rakamları noktasız veya boşluklu yazmak yeter: 0532 111 22 33. Doğum tarihinde gün iki haneli, ay iki haneli, yıl dört haneli yazılır. Uyruk kutusuna Turchia (turkiya) yani ülke adı değil, turca veya turco yazılır. Bitince baştan bir kez oku: her kutu bir bilgi, her bilgi bir kutu.
Örnek
Mini form: Nome: Can. Cognome: Demir. Età: 14. Sesso: M. Città: Izmir. Telefono: 0532 111 22 33. E-mail: can@okul.com. Nazionalità: turca değil, erkek olduğu için turco. Professione: studente. Data di nascita: 12/04/2011. Firma: Can Demir.
Sayılar formda: yaş, telefon ve tarih
A1 sayıları formda üç işe yarar: yaş, telefon ve doğum tarihi. Yaş sorusu Quanti anni hai? (kuanti anni ay) Kaç yaşındasın? Cevap Ho quindici anni. (o kuindiçi anni) On beş yaşındayım. Türkçedeki ‘on beş yaşındayım’ kalıbı ‘olmak’ fiilini çağrıştırır; İtalyancada yaş için avere (avere) kullanılır ve çekim ho (o) dur. anni (anni) ‘yıllar’ kelimesi cümlede durur. Formun età kutusuna yalnızca sayı da yazılabilir: 15.
Telefon rakam rakam okunur. Qual è il tuo numero di telefono? (kual e il tuo numero di telefono) Telefon numaran nedir? Sıfır zero (dzero) diye, İtalyan z’si ‘dz’ gibi başlar. uno, due, tre, quattro, cinque, sei, sette, otto, nove (uno, due, tre, kuattro, çinkue, sey, sette, otto, nove). Onlu yaşlar için dieci, undici, dodici, tredici, quattordici, quindici, sedici, diciassette, diciotto, diciannove, venti (diyeçi, undiçi, dodiçi, tredici, kuattordiçi, kuindiçi, sediçi, diçassette, diçotto, diçannove, venti). Dünya sınıflarında bu konu sık sık ‘telefon diktesi’ ile çalışılır: biri söyler, diğeri forma yazar, sonra karşılaştırır.
Tarih İtalya’da gün/ay/yıl sırasındadır. Quando sei nato? (kuando sey nato) erkek için, Quando sei nata? (kuando sey nata) kız için: Ne zaman doğdun? Cevap: Sono nato il 3 maggio 2011. (sono nato il tre madco duemilaundici) 3 Mayıs 2011’de doğdum. Kız öğrenci Sono nata il 3 maggio 2011. der. Formda çoğu zaman yalnızca 03/05/2011 yeter. Aylar: gennaio, febbraio, marzo, aprile, maggio, giugno, luglio, agosto, settembre, ottobre, novembre, dicembre (cennayo, febbraio, martso, aprile, madco, cunyo, lulyo, agosto, settembre, ottobre, novembre, diçembre). Ayı İngilizce veya Türkçe yazmak A1 formunda hata sayılır.
Örnek
Diyalog: A: Quanti anni hai? B: Ho quattordici anni. (o kuattordiçi anni) On dört yaşındayım. A: Qual è il tuo numero di telefono? B: Il mio numero è zero cinque tre due uno uno uno due due tre tre. Numaram 0532 111 22 33. A: Quando sei nata? B: Il dodici aprile duemilaundici. (il dodiçi aprile duemilaundici) 12 Nisan 2011. Forma yazılan: Età: 14, Telefono: 0532 111 22 33, Data di nascita: 12/04/2011.
Kişisel bilgi soruları: can-do konuşma pratiği
Sınıfta bu konu dünyada çift çalışması ve rol kartıyla öğretilir: birinin kartında bilgiler vardır, diğerinin elinde boş form. A1 can-do şudur: Karşımdakine adını, yaşını, nereli olduğunu, nerede oturduğunu, telefonunu ve e-postasını sorabilir, cevapları not edebilirim. Temel sorular: Come ti chiami? (kome ti kiyami) Adın ne? Di dove sei? (di dove sey) Nerelisin? Dove abiti? (dove abiti) Nerede oturuyorsun? Qual è il tuo indirizzo e-mail? (kual e il tuo indirizzo i-meyl) E-posta adresin nedir?
Cevaplar kısa tutulur. Mi chiamo Deniz Kaya. Adım Deniz Kaya. Sono di Bursa. (sono di bursa) Bursalıyım. Abito a Bursa. Bursa’da oturuyorum. Di dove sei? köken, Dove abiti? yaşanan yerdir; ikisi aynı şehir olsa da soru ayrıdır. Il mio indirizzo e-mail è deniz@okul.com. E-postam deniz@okul.com. Nezaket: başta Ciao (çao) veya Buongiorno (buoncorno), rica için per favore (per favore), sonda Grazie (gratsiye) ve Prego (prego). Anlamadıysan Come, scusa? (kome skuza) veya Puoi ripetere, per favore? (puoyi ripetere per favore) Tekrar eder misin, lütfen?
Konuşurken formu dolduran kişi her cevabı hemen yazmazsa bilgi uçar. İyi alışkanlık: sor, duy, yaz, onayla. Onay kalıbı A1’de basittir: Deniz Kaya, giusto? (denis kaya, custo) Deniz Kaya, doğru mu? Sì. (si) Evet. No. Mi chiamo Deniz Kara. Hayır. Adım Deniz Kara. Bu mini onay, otel gişesinde yanlış harf yazılmasını da önler.
Örnek
Kısa diyalog: A: Ciao! Come ti chiami? Merhaba! Adın ne? B: Mi chiamo Mert. E tu? (e tu) Adım Mert. Ya sen? A: Mi chiamo Selin. Di dove sei? B: Sono di Antalya. Dove abiti? A: Abito a Antalya, anche io. (abito a antalya, anke io) Ben de Antalya’da oturuyorum. B: Qual è il tuo numero di telefono? A: È zero cinque tre due quattro cinque sei sette otto nove. B forma yazar ve sorar: Giusto? A: Sì, grazie.
Uygulama: iki kişi, bir form, bilgi alışverişi
Gerçek hayatta formu bazen sen doldurursun, bazen gişe görevlisi sorar ve yazar. Bu yüzden yazma ile konuşma aynı derste birleşir. İki öğrenci karşılıklı oturur; biri sorar, diğeri cevaplar, soran kişi formu doldurur. Sonra roller değişir. Bu, oteldeki reception (resepsiyon) veya okul sekreterliğindeki işlemin sınıf kopyasıdır. A1’de tam cümle şart değildir; doğru bilgiyi doğru kutuya yazmak başarıdır. Selam, ad, yaş, şehir, telefon, e-posta, teşekkür sırası hem nezaketi hem formu tamamlar.
Yanlış duyulan rakamı utanan öğrenci geçiştirir; oysa A1’de tekrar istemek bir can-do’dur. Il numero, per favore. Numara, lütfen. Lento, per favore. (lento per favore) Yavaş, lütfen. Şehir adın Türkçe kalır; città başlığındaki aksanı senin yazmana gerek yoktur. Istanbul veya İstanbul A1’de kabul edilir. Soyadındaki Türkçe harfler forma olduğu gibi yazılır; İtalyan görevli anlamazsa harf harf hecelersin: bu beceri bir üst düzeyde gelişir, şimdilik okunaklı yazı yeter.
Bilgi alışverişinde ‘benim formum, senin hayatın’ kuralı vardır: duyduğun bilgiyi kendi bilgine çevirmezsin. Karşı taraf 13 yaşındaysa kutuya 13 yazarsın. Bu, dinleme doğruluğunu ölçer. Bitince formu birbirinize gösterin: Ecco il modulo. (ekko il modulo) İşte form. Grazie. Prego. Küçük bir somut olay: Konya’dan Ayşe kurs kaydında soyadını ‘Koç’ diye söyler; görevli ‘Koc’ yazmasın diye Ayşe heceler ve forma bakarak onaylar. A1’de hedef budur: yanlışın peşinden gitmek, sessizce geçmemek.
Örnek
Rol oyunu. Görevli: Buongiorno. Nome e cognome, per favore? Günaydın. Ad ve soyad, lütfen? Öğrenci: Ayşe Koç. Görevli: Quanti anni hai? Öğrenci: Ho tredici anni. (o tredici anni) On üç yaşındayım. Görevli: Città? Öğrenci: Konya. Görevli: Telefono? Öğrenci: Zero cinque tre due quattro cinque sei sette otto nove. Görevli: E-mail? Öğrenci: ayse@okul.com. Görevli: Grazie. Ecco il modulo. Teşekkürler. İşte form.
Öğretmen kontrolü ve doğru kutuya doğru bilgi
Öğretmen formu kontrol ederken üç şeye bakar: bilgi doğru kutuda mu, sayı ve tarih İtalyan sırasında mı, cinsiyet ve uyruk sıfatı kişiye uyuyor mu? turco erkek, turca kız içindir; italiano / italiana aynı kuraldadır. nato / nata da cinsiyete göre değişir. Türkçede bu ayrım fiile aynı şekilde yansımaz; bu yüzden formda sık işaretlenir. studente / studentessa de kişiye uymalıdır. İmza firma satırına ad okunaklı yazılır.
Pratik üçlü şudur: yaşta ho, isimde mi chiamo, yerde abito a artı şehir. Sokak için in via bir üst basamaktadır; A1’de şehir yeter. Öğretmen bazen formu sesli okutturur; yazı ile telaffuz birleşsin diye. chiami kiyami, cognome konyome, città çitta, quanti kuanti, zero dzero. e-mail uluslararası ‘i-meyl’ diye okunur. Kontrol bir ceza değil, gişedeki son bakıştır: yanlış kutu gerçek hayatta yanlış oda, yanlış kayıt veya ulaşılamayan telefon demektir.
Sık Türkçe kaynaklı kaymalar ayrı listelenir; burada sınıf içi düzeltme dili kısa tutulur. Öğretmen ‘yanlış’ demek yerine doğru modeli yeniden söyler: öğrenci Sono 15 anni derse öğretmen Ho 15 anni diye tekrar ettirir. Bu, dünyadaki iletişimsel derste yaygın bir düzeltme yoludur: hatayı utandırmadan hedef kalıba çekmek. Öğrenci düzeltilmiş formu bir kez daha kendi sesiyle okursa hem yazı hem konuşma aynı günde yerleşir.
Örnek
Kontrol listesi: 1) Nome ve cognome ayrı mı? 2) Yaş Ho ... anni mi, yoksa yanlış sono 15 anni mi? 3) Tarih gün/ay/yıl mı? 4) Sono turco / Sono turca cinsiyete uyuyor mu? 5) Telefon rakam rakam mı? Doğru mini metin: Mi chiamo Ece Arslan. Ho quindici anni. Sono turca. Abito a Trabzon. Forma: Nome: Ece, Cognome: Arslan, Età: 15, Città: Trabzon, Nazionalità: turca.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Yaş için Sono 15 anni veya ‘15 yaşındayım’ı ‘olmak’ fiiliyle söylemek. Doğrusu: İtalyancada yaş avere ile söylenir: Ho 15 anni. Türkçedeki ‘-ım’ eki ‘ben ...-yım’ kalıbını çağrıştırdığı için bu hata çok yaygındır.
- Yanlış: Nome kutusuna ad ve soyadı birlikte yazmak. Doğrusu: Nome yalnızca ilk ad, cognome soyaddır. İkisi ayrı kutulardır; tek satıra sıkıştırmak İtalyan formunda yanlış okunur.
- Yanlış: Io chiamo demek veya her cümlede zorunlu Io mi chiamo sanmak; uyruğa Sono Türkiye veya Sono Türk yazmak. Doğrusu: Doğal A1 kalıbı Mi chiamo ... şeklindedir; chiamarsi dönüşlüdür. Uyruk sıfattır: Sono turco. / Sono turca. Ülke adı Turchia nazionalità kutusuna yazılmaz.
- Yanlış: Tarihi ay/gün/yıl veya yıl/ay/gün yazmak; telefonu İngilizce ‘oh’ ve ‘five’ ile okumak. Doğrusu: İtalya’da sıra gün/ay/yıldır. Rakamlar İtalyanca okunur: zero, cinque, tre... İngilizce rakam adı A1 İtalyanca formunda hedef dil sayılmaz.
- Yanlış: Di dove sei? ile Dove abiti? sorularını aynı sanmak; anni kelimesini düşürmek. Doğrusu: Birincisi nereli olduğunu, ikincisi nerede oturduğunu sorar. Yaş cümlesinde Ho quindici anni içinde anni durur.
Bir adım ileri
A2’de form uzar: sokak adı, ev numarası, posta kodu CAP, acil durum kişisi ve kısa eğitim bilgisi eklenir. Resmi hitap Lei, rica vorrei ve geçmiş zamanla mini özgeçmiş gelir. E-posta yazma ve telefonla randevu A2 can-do’suna girer. Sayılar saate, fiyata ve binli basamaklara bağlanır; codice fiscale gibi kimlik kodları tanıtılır ama ezberletilmez. A1’deki kutu kutu doğruluk, A2’de resmi metin ve uzun diyalogun tabanıdır.
Özet
A1’de form doldurmak, nome, cognome, yaş, şehir, telefon ve e-postayı doğru kutuya yazmak ve aynı bilgiyi sorup cevaplamaktır. Yaşta ho, isimde mi chiamo, yerde abito a, uyruğa turco / turca, tarihte gün/ay/yıl yeter. İki kişilik alışveriş, tahta modeli ve öğretmen kontrolü bu can-do’yu gişe ve kayıt masasına taşır.