İspanyolcada dönüşlü fiiller, kişinin yaptığı eylemin yine kendisine yöneldiğini göstermek için fiille birlikte kullanılan dönüşlü zamirlerle kurulur.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Dönüşlü fiil nedir?
Dönüşlü fiillerde eylemi yapan kişi ile eylemden etkilenen kişi aynıdır. Türkçede bunu çoğu zaman “kendi” anlamıyla veya özel fiillerle anlatırız: kalkmak, duş almak, giyinmek gibi. İspanyolcada fiilin sözlük biçiminin sonunda genellikle -se bulunur: levantarse “kalkmak”, ducharse “duş almak”, vestirse “giyinmek” demektir.
Cümle içinde -se eki fiilden ayrılır ve özneye uygun dönüşlü zamir kullanılır. Bu zamirler şöyledir: me “kendimi”, te “kendini”, se “kendisini”, nos “kendimizi”, os “kendinizi” ve se “kendilerini”. Başlangıç düzeyinde en çok me, te, se ve nos biçimleriyle karşılaşılır.
Örnek
Yo me levanto a las siete. — Saat yedide kalkarım. Ella se ducha por la mañana. — O, sabah duş alır. Çözüm: yo öznesiyle dönüşlü zamir me, ella öznesiyle dönüşlü zamir se kullanılır.
Geniş zamanda çekim: levantarse
Levantarse fiili “kalkmak” anlamına gelir ve günlük rutinleri anlatırken çok kullanılır. Fiili çekmek için önce -se bölümünü ayırırız, sonra fiili özneye göre çeker ve uygun dönüşlü zamiri fiilin önüne getiririz. Böylece yo me levanto, tú te levantas, él se levanta ve nosotros nos levantamos biçimleri oluşur.
İspanyolcada özne zamiri çoğu zaman söylenmeyebilir; fiil çekimi kişiyi gösterir. Ancak başlangıçta kişiyi açıkça yazmak öğrenmeyi kolaylaştırır. Saat belirtmek için a las siete “saat yedide”, günün bölümünü belirtmek için por la mañana “sabahleyin” denir.
Örnek
Yo me levanto a las siete. — Saat yedide kalkarım. Tú te levantas tarde. — Sen geç kalkarsın. María se levanta temprano. — María erken kalkar. Nosotros nos levantamos a las ocho. — Biz saat sekizde kalkarız. Çözüm: Özne değiştikçe hem fiil sonu hem dönüşlü zamir değişir; nosotros ile doğru biçim nos levantamos olur.
Ducharse ve vestirse ile günlük bakım
Ducharse düzenli bir fiildir. Geniş zamanda yo me ducho, tú te duchas, él se ducha ve nosotros nos duchamos denir. Vestirse ise “giyinmek” anlamındadır; bu fiilde kökte ses değişimi görülür: e sesi bazı kişilerde i olur. Bu nedenle yo me visto ve tú te vistes deriz.
Günlük işleri sıralarken cümleleri y “ve” bağlacıyla birleştirebiliriz. Bir kişinin kendi yaptığı eylem anlatılıyorsa dönüşlü zamir kullanılmalıdır. Fakat bir başkasına kıyafet giydiriyorsak anlam değişir; o durumda eylem kişinin kendisine dönmez.
Örnek
Me ducho y me visto. — Duş alırım ve giyinirim. Mi hermano se ducha por la noche. — Erkek kardeşim gece duş alır. Yo me visto a las ocho. — Saat sekizde giyinirim. Çözüm: İlk cümlede konuşan kişi kendi duşunu aldığı ve kendi giyindiği için iki kez me kullanılmıştır. Mi hermano üçüncü tekil kişi olduğu için se ducha ve se viste biçimleri kullanılır.
Arreglarse ve günlük rutin anlatımı
Arreglarse, bağlama göre “hazırlanmak” veya “kendine çeki düzen vermek” anlamına gelir. Günlük konuşmada saçını düzeltmek, kıyafetini düzenlemek ya da dışarı çıkmaya hazırlanmak için kullanılabilir. Örneğin me arreglo “hazırlanırım”, te arreglas “hazırlanırsın”, se arregla “hazırlanır” demektir.
Bir günlük rutini anlatırken olayları zaman sırasına koyabiliriz: önce kalkmak, sonra duş almak, giyinmek ve hazırlanmak. Primero “önce”, después “sonra” anlamına gelir. Saat söylemek için a las ocho gibi bir zaman ifadesi kullanılır; bu ifade cümlenin başında veya sonunda bulunabilir.
Örnek
Primero me levanto. Después me ducho, me visto y me arreglo. — Önce kalkarım. Sonra duş alır, giyinir ve hazırlanırım. Me arreglo antes de la escuela. — Okuldan önce hazırlanırım. Çözüm: Konuşan kişi kendi rutinini anlattığı için her dönüşlü fiilden önce me gelir. Primero ve después olayların sırasını açıkça gösterir.
Buluşma ve karşılıklı eylemler
Bazı eylemler tek kişinin kendisine yaptığı işi, bazıları ise iki veya daha fazla kişinin birbirine yaptığı işi anlatır. Saludarse “selamlaşmak” anlamında karşılıklı kullanılabilir. Los amigos se saludan. cümlesinde arkadaşlar birbirlerini selamlar. Buradaki se iki kişinin eylemi karşılıklı yaptığını gösterir.
Buluşmayı anlatırken verse fiili de kullanılabilir. Nos vemos günlük konuşmada “görüşürüz” veya “buluşuruz” anlamına gelir. Bu yapıdaki nos, eylemin iki tarafı da kapsadığını gösterir. Görüntülü konuşma için hablar por vídeo “görüntülü konuşmak” ifadesi kullanılabilir; bu ifade dönüşlü değildir.
Örnek
Hola, Ana. ¿Nos vemos a las cinco? — Merhaba Ana. Saat beşte buluşalım mı? Sí, nos vemos en el parque. — Evet, parkta buluşuruz. Los amigos se saludan y hablan. — Arkadaşlar selamlaşır ve konuşur. Çözüm: nos vemos iki kişinin buluşmasını, se saludan ise arkadaşların birbirlerini selamlamasını anlatır.
Olumsuz cümleler ve kısa diyalog
Dönüşlü fiilleri olumsuz yapmak için no sözcüğünü dönüşlü zamirden önce getiririz. Örneğin no me levanto “kalkmam” veya “kalkmıyorum”, no se ducha “duş almaz” veya “duş almıyor” demektir. Soru cümlesinde de zamirin yeri değişmez: ¿Te duchas por la mañana? “Sabah duş alır mısın?” anlamına gelir.
Günlük bir konuşmada önce rutin, sonra buluşma planı anlatılabilir. A1 düzeyinde kısa ve açık cümleler kurmak yeterlidir. Cevap verirken sí “evet”, no “hayır”, hoy “bugün” ve mañana “yarın” gibi temel sözcüklerden yararlanabiliriz.
Örnek
— ¿Te duchas por la mañana? — Sabah duş alır mısın? — Sí, me ducho a las siete. — Evet, saat yedide duş alırım. — ¿Te arreglas antes de salir? — Dışarı çıkmadan önce hazırlanır mısın? — No, hoy no me arreglo. Nos vemos en el parque. — Hayır, bugün hazırlanmıyorum. Parkta buluşuruz. Çözüm: Olumsuzlukta no, dönüşlü zamirden önce gelir: no me arreglo. Soru ve cevaplarda özne açıkça yazılmasa da te ve me kişiyi gösterir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Dönüşlü fiillerde -se her zaman fiilin sonunda kalır: yo levantarse. Doğrusu: Çekimli cümlede -se ayrılır ve uygun zamir fiilin önüne gelir: Yo me levanto. — Ben kalkarım. Sözlük biçiminde ise levantarse olarak kalır.
- Yanlış: Her cümlede mutlaka özne zamiri yazılmalıdır. Doğrusu: İspanyolcada fiil çekimi kişiyi çoğu zaman gösterir. Me ducho. — Duş alırım. cümlesi tek başına doğrudur; yo yazılmasa da anlam anlaşılır.
- Yanlış: Me visto ve me ducho aynı şekilde düzenli çekilir. Doğrusu: Ducharse düzenli çekilir; vestirse fiilinde bazı biçimlerde kök değişir: me visto, te vistes. Bu yüzden me vesto doğru değildir.
- Yanlış: Türkçedeki “duş almak” ifadesi doğrudan tomar una ducha olarak çevrilmeli ve dönüşlü zamir kullanılmamalıdır. Doğrusu: İspanyolcada günlük kullanımda ducharse çok yaygındır: Me ducho. — Duş alırım. Tomar una ducha da anlaşılabilir, ancak bu derste dönüşlü yapı olan ducharse kullanılır.
- Yanlış: Nos vemos yalnızca “kendimizi görüyoruz” demektir. Doğrusu: Günlük konuşmada Nos vemos. — Görüşürüz. veya Buluşuruz. anlamına gelir. Burada yapı, iki kişinin karşılıklı görüşmesini anlatır.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta dönüşlü fiiller geçmiş zamanda ve gelecek zamanla daha ayrıntılı kullanılabilir. Öğrenciler me levanté “kalktım” ve me voy a duchar “duş alacağım” gibi yapıları öğrenebilir. Ayrıca dönüşlü olmayan ve dönüşlü kullanımlar arasındaki anlam farkı daha çok incelenir: lavar “yıkamak” ve lavarse “yıkanmak” gibi. Günlük rutinler daha uzun metinlerle, bağlaçlarla ve zaman ifadeleriyle anlatılabilir.
Özet
Dönüşlü fiillerde eylem kişiye geri döner ve uygun dönüşlü zamir fiilden önce kullanılır: me, te, se, nos. Levantarse, ducharse, vestirse ve arreglarse günlük rutinleri anlatmak için kullanılır. Nos vemos ve se saludan gibi yapılar ise karşılıklı buluşma ve selamlaşmayı anlatabilir.