Nazikçe sorulan kısa bir soru, yanlış bilgiyi durdurabilir ve sohbeti daha dürüst hale getirebilir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Bir iddiayı sorgulamak ne işe yarar?
CEFR B2 düzeyinde bir öğrenci şunu yapabilir: güncel bir konuda duyduğu iddiayı anlayabilir, şüphesini kibarca söyleyebilir ve kanıt isteyebilir. İngilizcede iddia sözcüğü claim (kleym) ile karşılanır; to question a claim (tu kvesçın ı kleym) ise iddiayı sorgulamak demektir. Sorgulamak karşıdakini suçlamak değildir; bilginin kaynağını izlemektir.
Medya okuryazarlığı, internetin günlük hayata girmesiyle okullarda daha görünür hale geldi. Öğrenciler haberi ezberlemek yerine How do we know this is true? (hav du vi nou dis iz tru) diye sormayı öğrenir. Günlük hayatta bu, gazete köşesinde, servis durağında veya yemek sırasında olur. Basılı bir haber bile sorgulanabilir; çünkü basılı olmak doğru olmak anlamına gelmez.
Sık karıştırılan nokta şudur: fact (fekt) kanıtlanabilir bilgidir, opinion (opinyın) ise kişisel görüştür. B2'de ikisini ayırıp Is that a fact or just an opinion? (iz det ı fekt or cast en opinyın) diyebilirsin. Bu soru kısa, net ve naziktir.
Örnek
Somut olay: Elif sınıfta Eating chocolate before an exam improves your memory. (iting çöklıt bifor en igzem impruvz yor memıri) der. Can yanıtlar: Where did you hear that? (ver did yu hiyır det) Elif: I saw it in the newspaper this morning. (ay so it in dı nyuzpeyper dis morning) Can: Did the article mention a study or just an advertisement? (did di artikıl menşın ı stadi or cast en edvörtayzmınt) Türkçesi: Elif, sınavdan önce çikolata yemenin belleği güçlendirdiğini söyler. Can kaynağı sorar. Elif gazeteden gördüğünü belirtir. Can bunun bir araştırma mı yoksa reklam mı olduğunu ayırt etmeye çalışır.
Sorgularken kullanacağın B2 kalıpları
Sosyal medyada bir iddia hızla yayılır. B2 söz varlığı bu iş için yeter: source (sors) kaynak, evidence (evidıns) kanıt, reliable (rilayıbıl) güvenilir, doubt (daut) şüphe. Kalıplar kısa tutulur; B2'yi aşan seyrek akademik fiiller gerekmez.
İlk adım kaynağı sormaktır: Where did you get that information? (ver did yu get det införmeyşın) veya What's your source? (vats yor sors). Şüpheyi yumuşak söylemek için Are you sure about that? (ar yu şur ıbaut det) ve That sounds a bit unlikely. (det savnz ı bit anlaykli) kullanılır. Daha güçlü ama hâlâ nazik biçim: I find that hard to believe without evidence. (ay faynd det hard tu biliv vidavt evidıns).
Kanıt istemek için Could you show me where it says that? (kud yu şou mi ver it sez det) yeter. Karşı taraf savunmaya geçerse I'm just trying to understand. (aym cast traying tu andırstend) gerilimi düşürür. Telaffuzda sure sözcüğü süür değil, şur gibi kısa ve yuvarlak çıkar.
Örnek
Kısa diyalog. A: I read that sleeping only four hours a night is healthy. (ay red det sliping ounli for avırz ı nayt iz helti) B: Where did you read that? (ver did yu rid det) A: On social media. Everyone is sharing it. (on souşıl midya. evriyan iz şering it) B: That doesn't mean it's true. What's the original source? (det dazınt min its tru. vats di oricinıl sors) Türkçesi: A, yalnızca dört saat uykunun sağlıklı olduğunu okuduğunu söyler. B kaynağı sorar. A herkesin paylaştığını belirtir. B paylaşılmanın doğruluk kanıtı olmadığını söyler ve asıl kaynağı ister.
Kaynağın güvenilirliğini sormak
Bir iddiayı sorgulamak yalnızca Is it true? (iz it tru) demek değildir. Kim yazdı, ne zaman yazdı, neden yazdı ve hangi kanıtı sundu gibi sorular B2'de günlük dilde sorulabilir. Öğretmenle birlikte bir makaleye bakmak bu soruları alışkanlık haline getirir. Who wrote this? (hu rut dis) ve When was it published? (ven voz it pablişt) temel iki sorudur.
Güvenilir kaynak için reliable source (rilayıbıl sors) ifadesi kullanılır. Is this a reliable source? (iz dis ı rilayıbıl sors) cümlesi hem haberde hem arkadaş sohbetinde işe yarar. Yazarın uzmanlığı için Is the writer an expert on this topic? (iz dı raytır en ekspert on dis topik) denebilir. Amaç, B2'yi aşmadan kanıt ve yazar ayrımı yapmaktır.
Dünyada birçok okul kaynağı yazar, tarih, amaç ve kanıt açısından tarar. Sen de aynı mantığı konuşmaya taşırsın: This article is from last year. Is the information still up to date? (dis artikıl iz from last yir. iz di införmeyşın stil ap tu deyt) Eski tarih iddiayı otomatik yanlış yapmaz ama sormayı gerektirir. Reklam ile haber karışmasın diye Is this news or an advertisement? (iz dis nyuz or en edvörtayzmınt) kalıbı pratiktir.
Örnek
Sınıf örneği. Öğretmen makaledeki cümleyi okur: This drink makes you smarter in two days. (dis drink meyks yu smartır in tu deyz) Öğrenci: Who published this, and did they sell the drink? (hu pablişt dis, end did dey sel dı drink) Öğretmen: Good question. If the writer sells the product, we should be careful. (gud kvesçın. if dı raytır selz dı prodakt, vi şud bi kerfıl) Türkçesi: İçeceğin iki günde daha zeki yaptığı iddiası vardır. Öğrenci yayımcının ürünü satıp satmadığını sorar. Öğretmen, yazar ürünü satıyorsa dikkatli olunması gerektiğini onaylar.
Günlük konuşmada kısa diyaloglar
Broşür, afiş ve el ilanı da iddia taşır. Açık alanda iki öğrenci bir cümleyi okuyup durabilir. Diyalog kısa tutulur; B2'de uzun nutuk beklenmez. Nazik giriş: Can I ask you something about this? (ken ay ask yu samting ıbaut dis) Ardından Does this brochure give any evidence? (daz dis broşur giv eni evidıns) gelir.
Karşı tarafın yüzünü kızartmamak için kişiye değil metne yönel. You are lying (yu ar laying) demek kaba ve bu düzeyin hedefinin dışındadır. Bunun yerine The brochure claims that..., but it doesn't explain how. (dı broşur kleymz det..., bat it dazınt ikspleyn hav) dene. claim that (kleym det) kalıbı iddiayı aktarmak için yeterlidir.
Dinleme ve yanıtlama birlikte yürür. Karşı taraf It must be true because it's printed. (it mast bi tru bikoz its printid) derse sen Being printed doesn't make it true. (biing printid dazınt meyk it tru) diyebilirsin. Telaffuz ipucu: brochure sözcüğünde vurgu birinci hecededir; evidence sözcüğünde vurgu ilk hecededir.
Örnek
Diyalog. Mert: This brochure says the course guarantees a high score in two weeks. (dis broşur sez dı kors gerıntiz ı hay skor in tu viks) Eda: Are you sure they can guarantee that? (ar yu şur dey ken gerınti det) Mert: Well, it's written here in bold. (vel, its ritın hiyır in bould) Eda: I doubt it. Could we check reviews from real students? (ay daut it. kud vi çek rivyuz from riyıl students) Türkçesi: Mert, broşüre göre kursun iki haftada yüksek puan garantilediğini söyler. Eda garantinin mümkün olup olmadığını sorar. Mert kalın yazıya işaret eder. Eda şüphe eder ve gerçek öğrenci yorumlarına bakmayı önerir.
Türkçe konuşanların sık yaptığı hatalar
Türkçeden bire bir çeviri sorgulama cümlelerini bozar. En sık hata According to me demektir; doğrusu In my opinion (in may opinyın) veya I think (ay tink) şeklindedir. According to (ıkording tu) bir kişi veya kaynağın ardından gelir: According to this book... (ıkording tu dis buk) Doğru kullanım budur.
İkinci hata fiil çekimidir. I am not believe this yanlıştır; I don't believe this (ay dount biliv dis) denir. information sayılamaz: This information is wrong (dis införmeyşın iz rong), çoğul informations değil. Kaynak belirtirken I heard from internet yerine I heard it on the internet (ay hörd it on di intırnet) kullanılır.
Söz dizimi de kayar. Türkçe soru kalıbı Is true this news? diye çevrilmemeli; doğru sıra Is this news true? (iz dis nyuz tru) şeklindedir. Kitaptan not alırken iddiayı aktar: The book claims that... (dı buk kleymz det) Kişiye saldırı gibi duran uzun cümleler yerine iddiaya dön: I'm not sure this claim is supported. (aym not şur dis kleym iz sıportid)
Örnek
Yanlış ve doğru. Yanlış: According to me this book is lie. Doğru: In my opinion, this claim in the book is not true. (in may opinyın, dis kleym in dı buk iz not tru) Yanlış: I heard from internet everyone does this. Doğru: I heard on the internet that everyone does this, but is there any evidence? (ay hörd on di intırnet det evriyan daz dis, bat iz der eni evidıns) Türkçesi: Görüş belirtirken according to me kullanılmaz; internetten duyulan şey on the internet ile söylenir ve hemen ardından kanıt sorulabilir.
Nazik kalmak ve sohbeti sürdürmek
Sorgulama sohbeti bitirmek için değil sürdürmek için vardır. Yumuşak geçişler B2'nin kalbidir: I'm not saying you're wrong, but I'd like to check. (aym not seying yor rong, bat ayd layk tu çek) ve Could you tell me more about that? (kud yu tel mi mor ıbaut det) Karşı taraf kanıt getiremezse Maybe we should look it up together. (meybi vi şud luk it ap tugedır) önerisi işbirliği yaratır.
Günlük hayatta bu kalıplar aile masasında, serviste ve stajda aynıdır. Bir üst basamakta daha uzun tartışma gelecektir; şimdilik hedef kısa, anlaşılır ve nazik sorulardır. Unutma: ses tonu cümleden daha önemlidir. Aynı Are you sure? (ar yu şur) cümlesi sert veya meraklı durabilir. Meraklı dur.
Örnek
Kapanış diyaloğu. A: My cousin says this app can read your thoughts. (may kazın sez dis ep ken rid yor tots) B: I find that hard to believe. Where did your cousin hear it? (ay faynd det hard tu biliv. ver did yor kazın hiyır it) A: I'm not sure. (aym not şur) B: Let's check a reliable source before we download it. (lets çek ı rilayıbıl sors bifor vi daunloud it) Türkçesi: A'nın kuzeni bu uygulamanın düşünceleri okuyabildiğini söyler; B şüphe eder, kaynağı sorar ve indirmeden önce güvenilir bir kaynağa bakmayı önerir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Bir iddiayı sorgulamak kaba ve güvensiz görünmektir. Doğrusu: Kısa ve nazik kalıplarla kaynağı sormak B2'de beklenen bir beceridir; kişiye değil bilgiye yönelirsin.
- Yanlış: Gazetede veya kitapta yazıyorsa kesinlikle doğrudur. Doğrusu: Basılı olmak kanıt değildir. Being printed doesn't make it true. (biing printid dazınt meyk it tru) denebilir.
- Yanlış: Çok paylaşılmış bir sosyal medya iletisi güvenilirdir. Doğrusu: Yaygınlık doğruluk demek değildir. Everyone is sharing it kanıt yerine geçmez; asıl kaynak sorulur.
- Yanlış: İngilizcede şüphe belirtmek için uzun ve zor cümleler gerekir. Doğrusu: Are you sure?, What's your source? ve I doubt it. gibi kısa kalıplar B2 için yeterlidir.
- Yanlış: According to me görüş belirtmenin doğal yoludur. Doğrusu: Doğrusu In my opinion veya I think kalıbıdır; according to bir dış kaynağın ardından gelir.
Bir adım ileri
Bir üst düzeyde aynı konu, yanlılığı fark etme, çelişen kaynakları karşılaştırma ve daha uzun itiraz etmeye gider. Öğrenci It seems that (it simz det) ve There is some evidence that (der iz sam evidıns det) gibi yumuşatma yapılarını daha sık kullanır. Haber metinlerinde yazarın amacını ve çıkar çatışmasını tartışır. Günlük diyalog, kısa sorgulamadan yapılandırılmış tartışmaya genişler.
Özet
Bir iddiayı sorgulamak, kaynağı, kanıtı ve amacı kibarca sormaktır. B2'de kısa kalıplar yeter: Where did you hear that?, What's your source?, I find that hard to believe. Kişiye değil bilgiye yönel; basılı veya çok paylaşılmış olmak doğruluk kanıtı değildir.