Karmaşık ilgi tümceleri, hukuk ve insan hakları metinlerinde kişi, kavram ve belgeler arasındaki ilişkileri açık, kesin ve bağlama uygun biçimde kurmamızı sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Dont: de ile kurulan ilişkileri belirtme
Fransızcada dont, temel olarak de edatıyla kurulan ilgi tümcelerinde kullanılır. Türkçedeki hakkında, -den, -ın veya -dığı yapılarına göre farklı biçimlerde çevrilebilir. Özellikle bir isim de ile tamamlanıyorsa, aynı ismi tekrar etmek yerine dont kullanılır: Le contrat dont nous parlons est essentiel. Burada söz konusu olan şey, hakkında konuştuğumuz sözleşmedir.
Hukuk dilinde dont çoğu zaman bir belgenin, hakkın veya sorumluluğun daha önce anılan bir unsura bağlı olduğunu gösterir. Fiilin ya da ifadenin gerçekten de ile kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmek gerekir. Örneğin se souvenir de, dépendre de ve être responsable de ifadeleri dont ile ilişki kurabilir; ancak parler à gibi başka bir edat isteyen fiillerde dont kullanılmaz.
Örnek
La disposition dont dépend la décision doit être interprétée avec prudence. Türkçesi: Kararın bağlı olduğu hüküm dikkatle yorumlanmalıdır. Burada dépendre de la disposition yapısı bulunduğu için dont kullanılmıştır. Le témoin a décrit les menaces dont il avait été victime. Türkçesi: Tanık, maruz kaldığı tehditleri anlattı. Bu cümlede être victime de quelque chose yapısı vardır; bu nedenle dont uygundur.
Lequel ve biçimleri: açık ve resmî gönderim
Lequel, bir önceki isimle cinsiyet ve sayı bakımından uyum gösteren ilgi zamiridir. Eril tekil için lequel, dişil tekil için laquelle, eril çoğul için lesquels, dişil çoğul için lesquelles kullanılır. Özellikle bir edatın ardından geldiğinde veya birden fazla olası isim bulunduğunda, gönderimi açıklaştırdığı için hukuk metinlerinde yararlıdır.
Edatla birleştiğinde biçim değişebilir: auquel, à laquelle, auxquels, auxquelles; duquel, de laquelle, desquels ve desquelles. Telaffuz için lequel yaklaşık olarak lökel, laquelle lakel, auxquels okel ve duquel dükel biçiminde düşünülebilir. Ancak bu Türkçe yazımlar yalnızca yaklaşık ses desteğidir; doğru kullanımda yazılı biçim ve isimle uyum birlikte kontrol edilmelidir.
Örnek
La clause à laquelle le demandeur fait référence figure à la page suivante. Türkçesi: Davacının gönderme yaptığı madde sonraki sayfada yer alır. Les documents sur lesquels repose l’accusation doivent être accessibles à la défense. Türkçesi: Suçlamanın dayandığı belgeler savunmanın erişimine açık olmalıdır. İlk cümlede clause dişil tekil olduğu için à laquelle, ikinci cümlede documents eril çoğul olduğu için sur lesquels kullanılmıştır.
Ce à quoi: adı belirtilmeyen bir unsura gönderme
Ce à quoi, belirli bir isim yerine bir düşünceye, eyleme, olaya veya sonuca gönderme yapar. Türkçede çoğu zaman -dığı şeye, buna, söz konusu duruma veya neye anlamlarını verir. Buradaki ce, belirli bir isimle uyum arayan sıradan bir zamir değildir; daha önce söylenen ya da biraz sonra açıklanacak genel bir içeriği temsil eder.
Bu yapı, kendisinden önce gelen fiilin ya da ifadenin à edatını gerektirdiği durumlarda kullanılır. Örneğin faire attention à, répondre à ve aboutir à ifadeleri bu yapıyla birleşebilir. Ce à quoi le témoin fait allusion ifadesi, tanığın ima ettiği şey demektir; burada belirli bir belge adı değil, bir anlam veya olay kastedilir.
Örnek
Ce à quoi la défense s’oppose, c’est l’utilisation d’une preuve obtenue illégalement. Türkçesi: Savunmanın karşı çıktığı şey, hukuka aykırı elde edilmiş bir kanıtın kullanılmasıdır. Le juge a demandé au témoin de préciser ce à quoi il faisait référence. Türkçesi: Hâkim, tanıktan neye gönderme yaptığını açıklamasını istedi. İkinci cümlede faire référence à yapısı bulunduğu için ce à quoi kullanılmıştır.
Üç yapıyı seçme: edat, gönderim ve anlam
Doğru yapıyı seçerken üç soru sorulmalıdır: Önceki isim hangi cinsiyet ve sayıdadır, fiil hangi edatı ister ve cümle belirli bir isme mi yoksa genel bir düşünceye mi gönderme yapar? Dont, de isteyen yapılarda kullanılır. Lequel ailesi, belirli bir ismin yerine geçer ve özellikle à, sur, avec veya dans gibi edatların ardından gelir. Ce à quoi ise belirli bir isim vermeden bir eyleme ya da düşünceye gönderme yapar.
Hukuki çeviride küçük biçim farkları büyük sonuçlar doğurabilir. Örneğin bir sözleşmede la partie à laquelle l’obligation s’impose denirse, gönderim belirli bir tarafa yapılır. Buna karşılık ce à quoi l’accord tend ifadesi, anlaşmanın yöneldiği genel amacı anlatır. Resmî üslupta uzun cümleyi bölmek bazen daha açık olsa da, ilgi tümcesinin hangi unsuru nitelediği mutlaka korunmalıdır.
Örnek
Le droit dont bénéficie la victime est garanti par la loi. Türkçesi: Mağdurun yararlandığı hak kanun tarafından güvence altına alınmıştır. La procédure à laquelle les parties doivent se conformer est obligatoire. Türkçesi: Tarafların uyması gereken usul zorunludur. Ce à quoi les parties doivent se conformer est clairement indiqué dans le contrat. Türkçesi: Tarafların uyması gereken şey sözleşmede açıkça belirtilmiştir. İlk cümlede bénéficier de, ikinci cümlede belirli bir isim olan procédure ve à edatı, üçüncü cümlede ise genel bir içerik vardır.
Metin çözümleme ve üretimde resmî üslup
İnsan hakları sözleşmeleri ve mahkeme kararları, aynı kavramı tekrar etmemek ve hukuki bağlantıları kesinleştirmek için karmaşık ilgi tümcelerinden yararlanır. Öğrenci böyle bir metni okurken önce ana cümleyi, sonra ilgi tümcesinin başladığı bölümü ve son olarak ilgi zamirinin hangi isme bağlandığını belirlemelidir. Fiilin istediği edatı bulmak, anlamı çözmenin en güvenilir yollarından biridir.
Yazarken ise cümleyi gereksiz yere uzatmamak gerekir. Bir ilgi tümcesi, nitelediği isme mümkün olduğunca yakın durmalıdır; aksi hâlde hangi unsurun açıklandığı belirsizleşebilir. Le principe auquel se réfère la décision protège la dignité humaine. cümlesinde auquel doğrudan principe sözcüğüne bağlanır. Türkçesi: Kararın gönderme yaptığı ilke insan onurunu korur.
Örnek
Le rapport présente les garanties dont disposent les personnes privées de liberté. Türkçesi: Rapor, özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilerin sahip olduğu güvenceleri sunar. Les garanties auxquelles ces personnes ont droit doivent être respectées. Türkçesi: Bu kişilerin hak sahibi olduğu güvencelere saygı gösterilmelidir. İlk cümlede disposer de bulunduğu için dont, ikinci cümlede avoir droit à bulunduğu ve gönderim belirli bir çoğul isim olduğu için auxquelles kullanılır.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Dont her türlü edatın yerine kullanılabilir. Doğrusu: Dont yalnızca de ile kurulan ilişkilerde kullanılır. Fiil à, sur veya başka bir edat istiyorsa uygun edatla birlikte lequel ailesi ya da genel gönderim varsa ce à quoi seçilmelidir.
- Yanlış: Lequel her zaman eril tekildir. Doğrusu: Lequel yalnızca eril tekil biçimdir. İsim dişil ya da çoğulsa laquelle, lesquels veya lesquelles biçimleri kullanılmalıdır.
- Yanlış: Ce à quoi belirli bir belge veya kişi adının yerine geçer. Doğrusu: Bu yapı genellikle bir eyleme, düşünceye, sonuca ya da genel bir duruma gönderme yapar. Belirli bir isim açıkça veriliyorsa auquel, à laquelle veya ilgili başka bir biçim daha uygun olabilir.
- Yanlış: Türkçedeki -en, -an eki her zaman Fransızcada dont ile karşılanır. Doğrusu: Türkçedeki yapıların Fransızcadaki karşılığı yalnızca yüzey biçimine göre seçilmez. Fiilin istediği edat ve gönderimin belirli bir isim mi, yoksa genel bir içerik mi olduğu incelenmelidir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, resmî ve akademik metinlerde ilgi tümcelerinin zincirlenmesine ve cümlelerin farklı biçimlerde yeniden yazılmasına ilerler. Öğrenci, ce qui, ce que, ce dont ve ce à quoi arasındaki farkları daha sistemli biçimde karşılaştırır. Ayrıca edilgen yapı, dolaylı anlatım ve koşul cümleleriyle birleşen uzun hukuk cümlelerini çözümlemeyi öğrenir. Sonraki adım, aynı hukuki içeriği daha açık, daha resmî veya daha kısa biçimde yeniden ifade etmektir.
Özet
Dont, de isteyen ilişkilerde; lequel ailesi, belirli bir isme edat yoluyla gönderme yaparken kullanılır. Ce à quoi ise belirli bir isimden çok bir eylemi, düşünceyi veya genel durumu temsil eder. Doğru seçimi yapmak için fiilin istediği edatı, ismin cinsiyet ve sayısını ve gönderimin belirli olup olmadığını birlikte değerlendirmek gerekir.