Geçmiş mastar, bir eylemin başka bir eylemden önce tamamlandığını kısa ve düzenli biçimde anlatmamızı sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Geçmiş mastarın temel anlamı ve kuruluşu
Geçmiş mastar, Fransızcada bir eylemin başka bir eylemden önce tamamlandığını göstermek için kullanılır. Yapı, yardımcı fiilin mastarı ile geçmiş ortaçtan oluşur: avoir veya être + participe passé. Bu yapı Türkçedeki “-dikten sonra”, “-miş olduktan sonra” veya “-meden önce” anlamlarına yaklaşabilir.
Çoğu cümlede geçmiş mastar, ana cümledeki özneyle aynı özneye sahiptir. Örneğin göçmen bir öğrenci, ülkesinden ayrılma ve yeni ülkeye varma deneyimini tek kişinin geçmişi olarak anlatabilir. Geçmiş mastar kişi zamirine göre değişmez; değişen bölüm, kullanılan yardımcı fiil ve gerektiğinde geçmiş ortacın uyumudur.
Örnek
Après avoir quitté son pays, elle a commencé une nouvelle vie en France. — Ülkesinden ayrıldıktan sonra Fransa'da yeni bir hayata başladı. Burada avoir quitté ayrılma eyleminin, a commencé eyleminden önce gerçekleştiğini gösterir. Yapının başındaki après “-den sonra” anlamı verir.
2. Après avoir ile geçmiş deneyimleri anlatma
Birçok fiille geçmiş mastar, avoir yardımcı fiilinin mastarıyla kurulur. Örneğin après avoir préparé “hazırladıktan sonra”, après avoir rempli “doldurduktan sonra” ve après avoir rencontré “karşılaştıktan sonra” anlamına gelir. Bu kalıplar havaalanında, resmî başvurularda ve yeni bir ülkeye yerleşme anlatılarında sık kullanılabilir.
Ana cümle geçmiş, şimdiki veya gelecek zamanda olabilir; geçmiş mastar yine ondan önce tamamlanan eylemi belirtir. Olumsuz biçimde ne pas avoir kullanılır. Fiilin olumsuzluğu, yardımcı fiilin önüne gelir; geçmiş ortaç ise yardımcı fiilden sonra kalır.
Örnek
Après avoir préparé ses documents, il a attendu son vol à l'aéroport. — Belgelerini hazırladıktan sonra havaalanında uçuşunu bekledi. Après ne pas avoir trouvé de logement, la famille a demandé de l'aide. — Aile, konut bulamadıktan sonra yardım istedi. İkinci cümlede olumsuzluk ne pas avoir trouvé grubundadır.
3. Après être: hareket ve durum değişikliği fiilleri
Bazı fiiller geçmiş mastarda être yardımcı fiilini alır. Özellikle bir yer değiştirmeyi veya durum değişikliğini anlatan bazı geçişsiz fiillerde bu yardımcı fiil görülür: arriver, partir, entrer, geçişsiz kullanılan sortir ve naître. Dönüşlü fiiller de birleşik zamanlarda être ile kurulur; örneğin se rendre compte “farkına varmak” demektir ve geçmiş mastarı après s'être rendu compte biçimindedir.
Être ile kurulan birçok geçmiş mastarda geçmiş ortaç, özneyle cinsiyet ve sayıya göre uyum gösterir. Kadın özne için genellikle arrivée, çoğul özne için arrivés veya arrivées biçimleri kullanılır. Dönüşlü fiillerde ise uyum kuralları ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle önce fiilin gerçekten être ile kurulup kurulmadığını belirlemek gerekir.
Örnek
Après être arrivé en France, Karim a commencé un cours de français. — Karim Fransa'ya vardıktan sonra bir Fransızca kursuna başladı. Après être arrivée en France, Lina a rencontré ses nouveaux voisins. — Lina Fransa'ya vardıktan sonra yeni komşularıyla tanıştı. Erkek özneyle arrivé, kadın özneyle arrivée kullanılmıştır.
4. Göç geçmişini sıralama ve aynı özne kuralı
Göç deneyimini anlatırken olayları zaman sırasına koymak önemlidir. Önce belgeleri hazırlamak, sonra ülkeye varmak, daha sonra konut bulmak gibi eylemler bir anlatı zinciri oluşturabilir. Après avoir ve après être bu zincirin önceki halkasını gösterir.
Geçmiş mastar genellikle ana cümlenin öznesiyle aynı kişiyi anlatır. Özne değiştiğinde bu yapı çoğunlukla uygun değildir veya özne belirsizliği doğurabilir; böyle durumlarda çoğunlukla après que bağlacından sonra çekimli bir fiil kullanılır. Örneğin öğrencinin ailesi geldikten sonra öğrencinin okula başlaması anlatılıyorsa iki eylemin öznesi aynı değildir.
Örnek
Après avoir obtenu son visa, Samir est parti pour la France. — Vizesini aldıktan sonra Samir Fransa'ya gitti. İki eylemin öznesi de Samir'dir. Özne değiştiğinde şöyle denir: Après que ses parents sont arrivés, Samir a commencé l'école. — Anne babası geldikten sonra Samir okula başladı. Burada gelenler anne babası, okula başlayan ise Samir'dir.
5. Bağlaçlarla anlamı kesinleştirme ve kısa anlatı
Geçmiş mastar yalnızca après ile kullanılmaz. Avant de “-meden önce”, sans “-meden” ve pour “-mek için” anlamlarında mastarla birlikte kullanılabilir; ancak bu eylemlerin daha önce tamamlandığını özellikle vurgulamak için avant d'avoir, avant d'être, sans avoir veya sans être biçimleri seçilebilir. Böylece bir kişinin karar vermeden önce ne yaptığı ya da bir yere gitmeden önce hangi işlemi tamamladığı anlatılır.
B2 düzeyinde öğrenciden beklenen, yalnızca kalıbı ezberlemek değil, zaman ilişkisini doğru kurmaktır. Bir göç hikâyesi yazarken önce ana olayları belirlemek, sonra aynı özneye sahip önceki eylemleri geçmiş mastara dönüştürmek yararlıdır. Resmî bir dilde après avoir rempli le formulaire gibi ifadeler, konuşma dilindeki daha uzun cümlelerin yerini alabilir.
Örnek
Après avoir quitté la Turquie, Aylin est arrivée en France. Avant de commencer ses études, elle a suivi un cours de français. Elle a rencontré plusieurs personnes sans avoir oublié ses proches. — Aylin Türkiye'den ayrıldıktan sonra Fransa'ya vardı. Öğrenimine başlamadan önce bir Fransızca kursuna devam etti. Yakınlarını unutmadan birçok kişiyle tanıştı. Bu kısa anlatıda geçmiş mastar, göç deneyiminin sırasını ve kişinin önceki deneyimlerini düzenler.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Geçmiş mastar her zaman avoir ile kurulur. Doğrusu: Doğrusu, bazı fiillerde être kullanılır. Après être arrivé ve après être parti gibi bazı geçişsiz hareket fiillerinde yardımcı fiile dikkat edilmelidir; geçişli kullanılan bazı fiiller, örneğin sortir, avoir alabilir.
- Yanlış: Après avoir ifadesinden sonra fiil çekimli yazılır. Doğrusu: Bu yapıda yardımcı fiil mastar hâlinde avoir olarak kullanılır ve ardından ana fiilin geçmiş ortacı gelir: Après avoir préparé. Après avoir prépare biçimi yanlıştır; geçmiş ortacın gerekli vurgu işareti korunmalıdır.
- Yanlış: Ana cümledeki özne farklı olsa da her durumda geçmiş mastar kullanılabilir. Doğrusu: Geçmiş mastarın örtük öznesi genellikle ana cümlenin öznesiyle aynıdır. Özneler farklıysa après que ve çekimli fiil kullanmak daha açık ve doğrudur.
- Yanlış: Être ile kurulan her geçmiş mastarda uyum yapılmaz. Doğrusu: Birçok être yapısında geçmiş ortaç özneyle cinsiyet ve sayı bakımından uyum gösterir: arrivé, arrivée, arrivés, arrivées. Dönüşlü fiillerde uyum kuralları ayrıca değerlendirilir; önce öznenin ve fiilin yapısını belirlemek gerekir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, farklı zamanlarla kurulan daha uzun anlatılara ve olaylar arasındaki ince anlam farklarına taşınır. Après que, avant que ve jusqu'à ce que gibi bağlaçlarla çekimli cümlelerin kullanımı daha ayrıntılı incelenir. Ayrıca yazılı anlatımda geçmiş zamanların seçimi, resmî ve günlük üslup farkları ve dolaylı anlatım içinde zaman uyumu çalışılır.
Özet
Geçmiş mastar, bir eylemin başka bir eylemden önce tamamlandığını anlatır ve avoir veya être mastarıyla geçmiş ortacın birleşiminden oluşur. Aynı özne varsa après avoir ya da après être kullanılır; être ile kurulan birçok yapıda uyuma dikkat edilir. Özne değiştiğinde ise çoğunlukla après que ve çekimli fiil tercih edilir.