Fransızcada varsayımsal bir durumda tavsiye vermek için si ile başlayan bölümde imparfait adı verilen geçmiş zaman biçimi, sonuç bölümünde ise koşul kipi kullanılır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Birinin yerinde olsaydım
En temel kalıp, karşımızdaki kişinin durumunu kendi durumumuz gibi düşünmemizi sağlar. Bu kalıbın anlamı, Türkçedeki birinin yerinde olsaydım ifadesine yakındır. Yapıda, si ile başlayan koşul bölümünde imparfait adı verilen geçmiş zaman biçimi; ana cümlede ise koşul kipi kullanılır.
Kalıbın en yaygın biçimi şudur: Si j'étais toi, je parlerais au professeur. (Yaklaşık okunuşu: Si je-tè toa, jö parl-rè.) Bunun Türkçe karşılığı, Senin yerinde olsaydım öğretmenle konuşurdum, demektir. Burada j'étais sözcüğü, si ile birlikte olsaydım anlamını; je parlerais ise konuşurdum anlamını verir.
Örnek
Si j'étais toi, je demanderais de l'aide. (Yaklaşık okunuşu: Si je-tè toa, jö dömand-rè dö led.) Senin yerinde olsaydım yardım isterdim. Somut durumda öğrenci bir ödevi anlamamışsa bu cümle, ona nazik ve uygulanabilir bir öneri sunar.
Koşul ve sonuç arasındaki ilişki
Varsayım cümlesinin ilk bölümünde genellikle si ile başlayan koşul bulunur. Bu bölümde kullanılan imparfait biçimi, olayın gerçekten geçmişte olduğunu söylemez; yalnızca durumun varsayımsal veya kesin olmayan bir durum olduğunu gösterir. Sonuç bölümünde ise koşul kipi, öneriyi ya da olası sonucu anlatır.
Örneğin Si tu avais plus de temps, tu ferais du sport. (Yaklaşık okunuşu: Si tü avè plü dö tan, tü fö-rè dü spor.) cümlesi, Daha çok zamanın olsaydı spor yapardın, anlamına gelir. Gerçek konuşmada kişi, karşısındakinin zamanının az olduğunu düşünmektedir. Koşul bölümü başta veya sonda gelebilir: Tu ferais du sport si tu avais plus de temps. (Yaklaşık okunuşu: Tü fö-rè dü spor, si tü avè plü dö tan.) Daha çok zamanın olsaydı spor yapardın.
Örnek
Bir öğrenci sınava hazırlanmakta zorlanıyor. Tavsiye şöyle kurulabilir: Si j'étais toi, je commencerais par les exercices faciles. (Yaklaşık okunuşu: Si je-tè toa, jö komans-rè par le egzèrsis fasil.) Senin yerinde olsaydım kolay alıştırmalarla başlardım. Burada öneri, kesin bir emir değil, konuşanın kendi düşüncesidir.
Tavsiye vermenin farklı yolları
Her tavsiye, mutlaka aynı kalıpla kurulmaz. Daha doğrudan bir öneri için Tu devrais te reposer. (Yaklaşık okunuşu: Tü dövrè tö röpoze.) Dinlenmelisin denebilir. Tu pourrais lui parler. (Yaklaşık okunuşu: Tü pu-rè lüi parlé.) Onunla konuşabilirsin ifadesi ise bir olasılık ve seçenek sunar.
Daha kişisel ve nazik bir biçim için À ta place, je demanderais conseil. (Yaklaşık okunuşu: A ta plas, jö dömand-rè konsèy.) Senin yerinde olsaydım tavsiye isterdim denebilir. Pourquoi ne pas essayer? (Yaklaşık okunuşu: Purku-a nö pa eseye?) Denemeye ne dersin? sorusu da konuşmayı yumuşatır. Yakın arkadaşlar arasında doğrudan Fais attention! (Yaklaşık okunuşu: Fe atansyon!) Dikkat et! denebilir; ancak bu ifade, tavsiye vermekten çok uyarı gibi duyulabilir.
Örnek
Bir arkadaşımız yeni bir kulübe katılmak istiyor ama çekiniyor. Üç farklı tepki verebiliriz: Si j'étais toi, je participerais à une réunion. (Yaklaşık okunuşu: Si je-tè toa, jö partisip-rè a ün reyünyon.) Senin yerinde olsaydım bir toplantıya katılırdım. Tu pourrais d'abord parler à un membre. (Yaklaşık okunuşu: Tü pu-rè dabor parlé a ön mambr.) Önce bir üyeyle konuşabilirsin. Pourquoi ne pas essayer? (Yaklaşık okunuşu: Purku-a nö pa eseye?) Denemeye ne dersin?
Kısa diyalogda tavsiye ve tepki
Gerçek bir konuşmada tavsiye tek başına söylenmez; önce sorun anlatılır, sonra öneri verilir ve son olarak öneriye tepki gösterilir. Dinleyen kişi öneriyi kabul edebilir, kısmen kabul edebilir veya neden zor olduğunu açıklayabilir. Bu nedenle diyaloglarda Tu as raison. (Yaklaşık okunuşu: Tü a re-zon.) Haklısın ve Je vais essayer. (Yaklaşık okunuşu: Jö ve ezeye.) Deneyeceğim gibi tepkiler önemlidir.
Aşağıdaki kısa konuşmada öğrenci, sınav kaygısıyla ilgili yardım istemektedir. Tavsiye veren kişi doğrudan emir vermek yerine kendi bakış açısını belirtir. Si j'étais toi ifadesinden sonra virgül kullanmak ve koşul kipini doğru kurmak yazılı anlatımda da önemlidir.
Örnek
— Je suis très stressé avant les examens. (Yaklaşık okunuşu: Jö süi tre stresé avan le egzamen.) — Sınavlardan önce çok stresliyim. — Si j'étais toi, je préparerais un petit programme. (Yaklaşık okunuşu: Si je-tè toa, jö prepar-rè ön pöti program.) — Senin yerinde olsaydım küçük bir program hazırlardım. — Tu as raison. Je vais commencer ce soir. (Yaklaşık okunuşu: Tü a re-zon. Jö ve komanse sö suar.) — Haklısın. Bu akşam başlayacağım.
Telaffuz ve konuşma nezaketi
Bu kalıbı söylerken Si j'étais toi bölümü yaklaşık olarak si je-tè toa diye duyulur. Fransızcadaki j'étais sözcüğünün ilk sesi Türkçedeki j sesine yakındır; ilk hecedeki e daha kapalı, son hecedeki e ise daha açık söylenir. B1 düzeyinde kusursuz sesletimden önce cümle ritmini ve sözcüklerin birbirine bağlanmasını doğru kurmak daha önemlidir.
Tavsiye verirken ses tonumuz anlamı değiştirir. Si j'étais toi, je parlerais calmement. (Yaklaşık okunuşu: Si je-tè toa, jö parl-rè kalm-man.) cümlesi sakin ve destekleyici söylenirse nazik duyulur. Aynı cümle sert bir tonla söylenirse eleştiri gibi algılanabilir. Bu yüzden à ta place (a ta plas) ve à mon avis (a mon avi) gibi ifadeler düşüncemizin kişisel olduğunu gösterebilir.
Örnek
Kafede bir arkadaşımız başka bir şehre gitmek istemektedir: À ta place, je visiterais d'abord le centre-ville. (Yaklaşık okunuşu: A ta plas, jö vizit-rè dabor lö santr-vil.) Senin yerinde olsaydım önce şehir merkezini gezerdim. Arkadaşı C'est une bonne idée. (Yaklaşık okunuşu: Se tün bon ide.) Bu iyi bir fikir, diye karşılık verebilir.
Sık hataları fark etme ve düzeltme
Bu konuda en önemli ayrım, koşul bölümünde kullanılan zaman ile sonuç bölümündeki koşul kipidir. Öğrenciler bazen iki bölüme de aynı biçimi koyar veya si sözcüğünden sonra doğrudan koşul kipi kullanır. Önce durumun varsayım olduğunu, sonra da önerinin bu duruma bağlı sonucunu düşünmek hatayı azaltır.
Bir başka önemli nokta, toi ve te sözcüklerinin görevlerinin farklı olmasıdır. Si j'étais toi kalıbında toi kullanılır; çünkü bu yapı senin yerinde anlamındadır. Ancak Tu devrais te reposer. cümlesinde te, dinlenmek fiilinin dönüşlü parçasıdır. Bu küçük fark, Türkçe konuşan öğrencilerin sıkça karıştırdığı bir ayrıntıdır.
Örnek
Yanlış örnek: Si je serais toi, je parlerais au professeur. Doğru örnek: Si j'étais toi, je parlerais au professeur. (Yaklaşık okunuşu: Si je-tè toa, jö parl-rè o profesör.) Senin yerinde olsaydım öğretmenle konuşurdum. İlk bölümde koşul kipi değil, imparfait biçimi kullanılır.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Si je serais toi biçimi doğrudur. Doğrusu: Bu kullanım yanlıştır. Doğru kalıp Si j'étais toi biçimidir; si ile başlayan bölümde koşul kipi kullanılmaz.
- Yanlış: Si j'étais toi yalnızca geçmişte yaşanmış bir durumu anlatır. Doğrusu: Hayır. Bu yapı çoğunlukla şu anki veya gelecekteki varsayımsal bir durum için tavsiye verir. Türkçedeki senin yerinde olsaydım ifadesine benzer.
- Yanlış: Her tavsiye cümlesi emir biçiminde kurulmalıdır. Doğrusu: Tavsiye, Tu devrais, Tu pourrais veya À ta place ile daha yumuşak söylenebilir. Emir biçimi bazı durumlarda sert veya buyurgan duyulabilir.
- Yanlış: Si j'étais toi kalıbındaki toi yerine her zaman te yazılır. Doğrusu: Bu kalıpta doğru sözcük toidir. Te ise bazı fiillerin önünde kullanılan zamirdir; örneğin Tu devrais te reposer. cümlesinde dinlenmek fiilinin parçasıdır.
- Yanlış: Tavsiye verirken kişinin ne hissettiğini veya öneriyi kabul edip etmediğini belirtmek gerekmez. Doğrusu: Doğal bir diyalogda sorun, öneri ve tepki birlikte bulunur. Tu as raison veya Je vais essayer gibi kısa tepkiler konuşmayı tamamlar.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, koşul cümlelerinin farklı türleriyle genişler. Öğrenciler gerçekleşmesi mümkün durumları ve geçmişte gerçekleşmemiş durumları birbirinden ayırmayı öğrenir. Ayrıca tavsiye verirken dolaylı anlatım, pişmanlık ve kibar rica ifadeleri üzerinde çalışırlar. Böylece yalnızca Si j'étais toi kalıbını değil, daha uzun ve bağlantılı konuşmaları da kullanabilirler.
Özet
Varsayımsal tavsiyede Si j'étais toi, je... kalıbı, Türkçedeki senin yerinde olsaydım anlamını verir. Si bölümünde imparfait, sonuç bölümünde ise koşul kipi kullanılır. Nazik bir diyalog için tavsiyeye ek olarak gerekçe, ses tonu ve dinleyenin tepkisi de önemlidir.