Bir haberi aktarırken konuşanın sözlerini aynen alıntılamak yerine, kaynağı belirterek dolaylı anlatım kullanabiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Doğrudan ve dolaylı anlatım arasındaki fark
Doğrudan anlatımda bir kişinin söylediği sözleri tırnak içinde, değiştirmeden aktarırız. Örneğin bir haber spikeri şöyle diyebilir: Le ministre a dit : « Nous sommes prêts. » Türkçesi: Bakan, “Hazırız.” dedi. Bu biçimde nous gibi kişi zamirleri, zaman ve cümle düzeni konuşanın kendi sözlerine aittir.
Dolaylı anlatımda ise sözün anlamını korur, cümleyi kendi anlatımımıza uyarlarız. Genellikle Il a dit que… veya Elle a expliqué que… gibi kalıplar kullanılır. Türkçeleri sırasıyla “O, … dedi.” ve “O, … açıkladı.” anlamına gelir. que sözcüğü, aktarılan cümleyi başlatır ve çoğu zaman Türkçedeki “-diğini” yapısına benzer.
Örnek
Direct : « Je suis inquiet », a dit Paul. — Doğrudan: Paul, “Endişeliyim.” dedi. Indirect : Paul a dit qu’il était inquiet. — Dolaylı: Paul endişeli olduğunu söyledi. Burada je yerine il kullanılmıştır; çünkü artık Paul’ün sözünü başka biri aktarmaktadır.
Il a dit que kalıbını kurma
Il a dit que… kalıbı, erkek bir konuşmacının söylediğini aktarmak için kullanılır. Kadın bir konuşmacı için Elle a dit que… denir. Il ve elle burada “o” anlamındadır. a dit “dedi” anlamına gelir ve geçmiş zamanda kullanılır.
Aktarılan cümlede kişi zamirine dikkat etmek gerekir. Konuşan kişi “Ben yorgunum.” diyorsa, bunu aktaran kişi Il a dit qu’il était fatigué. diyebilir. Cümle, “O, yorgun olduğunu söyledi.” anlamındadır. Geçmişteki bir konuşmayı aktarırken est yerine çoğu zaman était kullanılır; ancak güncel ve hâlâ doğru olan bilgilerde şimdiki zaman da duyulabilir.
Örnek
La journaliste a dit : « Je travaille à Paris. » — Gazeteci, “Paris’te çalışıyorum.” dedi. La journaliste a dit qu’elle travaillait à Paris. — Gazeteci Paris’te çalıştığını söyledi. Dikkat: je sözcüğü elle olur; travaille ise geçmişteki aktarım nedeniyle travaillait biçimine dönüşür.
Selon ile kaynağı belirtme
Selon sözcüğü “-e göre” anlamına gelir ve bir bilginin kaynağını belirtir. En yaygın kalıplar Selon le journal… “Gazeteye göre…”, Selon la police… “Polise göre…” ve Selon lui… “Ona göre…” şeklindedir. Bu yapıda selon sözcüğünden sonra genellikle bir kişi, kurum veya zamir gelir.
Selon ile cümle kurarken ayrıca que kullanmayız. Bu nedenle Selon le journal, le train est en retard. doğrudur; “Gazeteye göre tren gecikiyor.” anlamına gelir. Selon que le journal… biçimi bu temel kullanımda yanlıştır. Virgül, kaynağı ve ana bilgiyi birbirinden ayırmak için cümleyi daha anlaşılır yapar.
Örnek
Selon la police, l’accident a eu lieu à huit heures. — Polise göre kaza saat sekizde meydana geldi. Selon lui, la situation est difficile. — Ona göre durum zor. İlk cümlede kaynak bir kurumdur; ikinci cümlede kaynak erkek bir kişidir.
Haber aktarırken zaman ve anlamı koruma
Bir haberi aktarırken önce kaynağı, sonra temel bilgiyi söylemek anlaşılır bir yöntemdir. Örneğin Selon la radio, le match commence à vingt heures. cümlesi “Radyoya göre maç saat yirmide başlıyor.” demektir. Haber hâlâ geçerliyse şimdiki zaman kullanılabilir. Geçmişte gerçekleşen bir olay için a eu lieu, “meydana geldi” anlamında sık kullanılan bir kalıptır.
Dolaylı anlatımda sadece zamanı değil, kişi zamirlerini ve iyelik sözcüklerini de kontrol ederiz. Bir kadın “Benim kardeşim burada.” derse, bunu aktaran kişi Elle a dit que son frère était ici. diyebilir. Burada mon yerine son gelir; çünkü iyelik sözcüğü, artık cümledeki yeni özneye göre biçimlenir.
Örnek
Le témoin a dit : « J’ai vu une voiture rouge. » — Tanık, “Kırmızı bir araba gördüm.” dedi. Le témoin a dit qu’il avait vu une voiture rouge. — Tanık kırmızı bir araba gördüğünü söyledi. j’ai vu geçmişteki aktarım içinde il avait vu biçimine dönüşür.
Kısa haber metni oluşturma ve telaffuz
Kısa bir haber aktarırken dört adım izleyebiliriz: kaynağı seçmek, ana bilgiyi bulmak, kişi ve zamanı kontrol etmek, ardından cümleyi sesli söylemek. Örneğin kaynak bir gazete ise Selon le journal, bir uzman ise Selon l’expert diyebiliriz. Bir kişinin doğrudan sözünü aktaracaksak Il a dit que… veya Elle a dit que… ile başlayabiliriz.
Telaffuzda selon yaklaşık “sölon”, il a dit que yaklaşık “ila di kö”, elle a dit que yaklaşık “el a di kö” şeklinde söylenir. Bu yazımlar yalnızca Türkçe konuşanlar için yaklaşık ipucudur; Fransızcadaki burun sesleri ve kelime bağlantıları tam olarak Türkçe seslerle aynı değildir. Konuşurken kelimeleri tek tek kesmek yerine kalıbı akıcı bir bütün olarak söylemeye çalışın.
Örnek
Selon le journal, une nouvelle bibliothèque ouvrira près de l’école. Le directeur a dit qu’elle serait prête en septembre. — Gazeteye göre okulun yakınında yeni bir kütüphane açılacak. Müdür, kütüphanenin eylülde hazır olacağını söyledi. Bu kısa metinde ilk cümlede kaynak le journal, ikinci cümlede kaynak le directeur olarak gösterilmiştir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Selon que le journal, le problème est terminé. demek doğrudur. Doğrusu: Temel haber aktarımında selon sözcüğünden sonra doğrudan kaynak gelir. Doğru cümle: Selon le journal, le problème est terminé. — Gazeteye göre sorun bitmiştir.
- Yanlış: Il a dit que je suis fatigué. her durumda doğrudur. Doğrusu: “Je” konuşan kişinin kendisini gösteriyorsa genellikle Il a dit qu’il était fatigué. deriz. Ancak je anlatıcıyı veya başka bir kişiyi gösteriyorsa Il a dit que je suis fatigué. cümlesi bağlama göre doğru olabilir.
- Yanlış: Selon il kullanılır. Doğrusu: Erkek kişi zamiriyle doğru biçim selon lui, kadın kişi zamiriyle selon elle olur. Selon lui, le projet est important. — Ona göre proje önemlidir.
- Yanlış: Dolaylı anlatımda konuşanın bütün kelimeleri değiştirilmeden korunur. Doğrusu: Dolaylı anlatımda anlam korunur; fakat kişi zamirleri, iyelik sözcükleri ve bazen zaman değişir. Sözleri aynen korumak istiyorsak doğrudan anlatım ve tırnak işaretleri kullanırız.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta dolaylı anlatım daha uzun haber metinlerinde ve farklı zamanlarla çalışılacaktır. Elle a expliqué que…, Il a annoncé que… ve Le ministre a déclaré que… gibi daha çeşitli aktarma fiilleri öğrenilecektir. Ayrıca soru ve emirlerin aktarımı da ele alınabilir; örneğin birinin ne sorduğunu veya ne istediğini anlatmak. Bundan sonraki adım, aynı haberi hem doğrudan hem de dolaylı anlatımla yazıp anlam ve zaman farklarını karşılaştırmaktır.
Özet
Doğrudan anlatımda kişinin sözleri aynen ve genellikle tırnak içinde verilir; dolaylı anlatımda ise Il a dit que… veya Elle a dit que… kullanılır. Selon, haberin ya da bilginin kaynağını “-e göre” anlamıyla belirtir ve ardından le journal, la police, lui veya elle gelebilir. Aktarım sırasında zamirleri, iyelik sözcüklerini ve gerektiğinde zamanı değiştirerek anlamı korumalıyız.