Çince yönelme tümleçleri, hareket fiilinin ardına eklenen 来 (lái) ve 去 (qù) ile hem yönü (yukarı, içeri, geri) hem de konuşana yaklaşıp uzaklaşmayı A2 düzeyinde tek seferde anlatır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Yönelme tümleci nedir? Can-do ve bakış açısı
A2 düzeyinde öğrenci şunu yapabilir: günlük ulaşımda basit yönelme tümleçlerini anlayıp kullanır; birinin otobüse binmesini, içeri girmesini veya geri dönmesini konuşanın konumuna göre anlatır. Çincede yönelme tümleci, asıl hareket fiilinden hemen sonra gelen kısa yön sözcüğüdür. Temel ikili şudur: 来 (lái) konuşana doğru, 去 (qù) konuşandan uzağa. Telaffuz ipucu: lay yükselen ikinci ton, ses laay gibi yukarı çıkar; çü düşen dördüncü ton, kısa ve kesin çüü diye iner.
Asıl yönler A2 sözcükleriyle sınırlıdır: 上 (shàng) yukarı veya binmek, 下 (xià) aşağı veya inmek, 进 (jìn) içeri, 出 (chū) dışarı, 回 (huí) geri, 过 (guò) beriye veya öteye. Dünya genelinde bu konu A1 sonu ile A2 başında, önce el jestiyle bana doğru ve benden uzağa, sonra kapı ve otobüs sahneleriyle öğretilir. Günlük hayatta tümleç düşerse dinleyen kime doğru diye şaşırır. Sık yanlış, Türkçedeki gel git ikilisini bire bir yapıştırmaktır; Çincede yön ile bakış açısı aynı anda kodlanır.
Örnek
Kalıp: hareket fiili + yön + 来 (lái) veya 去 (qù). Kapıdaki arkadaş içeri çağırır: 进来！ (jìnlái!) İçeri gel! Dışarıdaki kişi içeri gidene der: 进去吧。 (jìnqù ba.) İçeri gir bakalım. Telaffuz: cin-láy; cin-çü ba.
Yukarı gelmek ve otobüse binmek: 上来 (shànglái)
上 (shàng) yukarı çıkmak ve araca binmek anlamındadır; konuşana doğru birleşince 上来 (shànglái) olur. Otobüsün basamağı Çincede yukarı sayılır. İçerideki şoför veya yolcu dışarıdakine 快上来！ (kuài shànglái!) Çabuk bin, yukarı bana doğru, der. Telaffuz: şang-láy; şang dördüncü tonda düşer, lay ikinci tonda yükselir, Türkçe harflerle şanglay ama ikinci hece yukarı çıkar. A2 cümlesinde nesneyi çoğu zaman söylemezsin, binen kişi zaten belli olur.
Konuşan yerde durup otobüsteki arkadaşına yukarı git diyorsa bakış açısı değişir: 上去 (shàngqù) yukarı git, benden uzağa. Aynı basamak, iki farklı tümleç. Dünyada bu fark konuşanın durduğu yer jestiyle öğretilir: eli göğse çekmek 来 (lái), öteye itmek 去 (qù) demektir. Günlük yer otobüs durağı, tren basamağı ve evin üst katıdır. Can-do: duraktaki kısa çağrıyı anlayıp 我上来了。 (wǒ shànglái le.) Bindim, diye yanıt verebilirim.
Örnek
Durak diyaloğu. A otobüste: 你上来吧，车要走了。 (nǐ shànglái ba, chē yào zǒu le.) Sen bin bakalım, araç gidecek. B: 我上来了！ (wǒ shànglái le!) Bindim, yukarı geldim! Telaffuz: ni şang-láy ba, çö yao dzou le; vo şang-láy le.
İçeri girmek: 进去 (jìnqù) ve metro
进 (jìn) içeri girmektir. Konuşan dışarıdaysa ve sen içeri gidiyorsan 进去 (jìnqù) kullanılır. Metro turnikesinde arkadaş dışarıda kalıp sen gir diyorsa 你进去。 (nǐ jìnqù.) Sen içeri gir. Telaffuz: cin-çü; cin dördüncü ton, çü dördüncü ton, iki kısa düşüş, Türkçe harflerle cinçü. A2 sözcükleri yeter: 地铁站 (dìtiězhàn) metro istasyonu, 门 (mén) kapı, 买票 (mǎi piào) bilet almak.
Konuşan içerideyse çağrı 进来 (jìnlái) olur: içeri, bana doğru gel. Türk öğrenciler ikisini karıştırır çünkü Türkçede gir bakış açısını söylemez. Çin’de içerideki görevli 进来吧。 (jìnlái ba.) İçeri gel bakalım, der. Dünya öğretiminde kapı eşiği rol oyunu klasiktir: biri odada biri koridorda durur. Can-do: metro girişinde kimin içeride kimin dışarıda olduğunu tümleçten anlayabilirim.
Örnek
Metro girişi. A dışarıda: 我进去买票。 (wǒ jìnqù mǎi piào.) İçeri girip bilet alacağım. B: 好，你进去，我在这儿等。 (hǎo, nǐ jìnqù, wǒ zài zhèr děng.) Tamam, sen gir, ben burada beklerim. Telaffuz: vo cin-çü may piao; hao, ni cin-çü, vo dzay cer deng.
Dışarı çıkmak ve geri dönmek: 出来 (chūlái) ve 回来 (huílái)
出 (chū) dışarı çıkmaktır. Konuşana doğru çıkınca 出来 (chūlái) çıkar, bana doğru, olur. Metro çıkışında dışarıdaki arkadaş içeridekine 快出来！ (kuài chūlái!) Çabuk çık, der. Telaffuz: çu-láy; çu birinci ton düz ve yüksek, lay ikinci ton, Türkçe harflerle çulay. 回 (huí) geri dönmektir; konuşanın yanına dönüş 回来 (huílái), konuşandan uzak bir yere dönüş 回去 (huíqù). Telaffuz: huey-láy ve huey-çü.
Günlük hayatta akşam eve dön cümlesi neredeyse her zaman tümleçlidir: evdeki kişi 早点回来。 (zǎodiǎn huílái.) Erken geri gel, der. Öğrenci yurtta, aile evdeyse 回来 (huílái) ailenin bakışıdır. Sık karışıklık şudur: Türkçe dönüyorum hem geri gelmeyi hem geri gitmeyi karşılar. Çincede kime doğru döndüğünü seçmek zorundasın. Can-do: çıkışta bekleyen arkadaşa çıktım ve sana doğru geliyorum diyebilirim.
Örnek
Metro çıkışı. A dışarıda: 你出来了吗？ (nǐ chūlái le ma?) Çıktın mı? B: 出来了，我回来找你。 (chūlái le, wǒ huílái zhǎo nǐ.) Çıktım, sana doğru geri geliyorum. Telaffuz: ni çu-láy le ma; çu-láy le, vo huey-láy cao ni.
Bu tarafa gelmek: 过来 (guòlái)
过 (guò) bir noktayı geçmek, beriye veya öteye gelmektir. 过来 (guòlái) buraya, yanıma gel demektir; 过去 (guòqù) oraya, öteye git demektir. Kaldırımda duran öğrenci, taksiden inen arkadaşına hediyeyi vermek için 你过来。 (nǐ guòlái.) Sen buraya gel, der. Telaffuz: guo-láy; guo dördüncü ton, lay ikinci ton, Türkçe harflerle gualay gibi değil, guolay. A2 sözcüğü: 礼物 (lǐwù) hediye, 下车 (xiàchē) araçtan inmek.
Bu kalıp sınıfta, durakta ve mağazada çok duyulur. Öğretmen 过来一下。 (guòlái yíxià.) Bir buraya gel, der. Dünya öğretiminde burası ve orası yere çizgiyle ayrılır, öğrenci çizgiyi geçerek 过来 (guòlái) veya 过去 (guòqù) seçer. Türkçede gel bakayım yeter; Çincede 来 (lái) tek başına da olur ama 过来 (guòlái) mesafeyi karşıdan yanıma diye netleştirir. Can-do: kısa mesafede yanıma gel çağrısını hem söyleyip hem yerine getirebilirim.
Örnek
Taksi sahnesi. A: 我下车了，你过来。 (wǒ xiàchē le, nǐ guòlái.) İndim, sen buraya gel. B: 我过来了。这是给你的礼物。 (wǒ guòlái le. zhè shì gěi nǐ de lǐwù.) Geldim. Bu sana hediye. Telaffuz: vo şia-çö le, ni guo-láy; vo guo-láy le. cö şi gey ni dö li-vu.
Türkçe kaynaklı hatalar ve merdiven-bina sahnesi
Türkçe kaynaklı en sık hata bakış açısını unutmaktır. Türkçe bin, gir, çık, dön, gel konuşanın yerini cümleye yazmaz. Öğrenci merdiveni çıkıp binaya girerken hem 上去 (shàngqù) hem 进去 (jìnqù) gerekebilir; tek fiille yetinmek Çincede eksik kalır. İkinci hata 来 (lái) ve 去 (qù) yi Türkçe gel git diye ezberleyip yön sözcüğünü atmaktır. Üçüncü hata tonları düzleştirmektir; 上来 (shànglái) düz şanglay gibi söylenirse anlaşılmaz.
Dördüncü hata tümleci fiilden önce koymaktır; sıra her zaman fiil artı yön artı 来 (lái) veya 去 (qù) şeklindedir. Beşinci hata 回来 (huílái) yi her dönüş için kullanmaktır; evden okula gidiyorsan 回去 (huíqù) veya 去学校 (qù xuéxiào) daha doğru olabilir. Merdiven sahnesinde içerideki kişi 上来 (shànglái) veya 进来 (jìnlái) diye çağırır; dışarıdaki anlatıcı ise 他上去了。 (tā shàngqù le.) O yukarı gitti, der. Can-do: aynı hareketi içeriden ve dışarıdan iki ayrı tümleçle anlatabilirim.
Örnek
Merdiven diyaloğu. İçerideki: 你上来，再进去。 (nǐ shànglái, zài jìnqù.) Sen yukarı gel, sonra içeri gir. Öğrenci: 好，我上来了。我进去了。 (hǎo, wǒ shànglái le. wǒ jìnqù le.) Tamam, yukarı geldim. İçeri girdim. Telaffuz: ni şang-láy, dzay cin-çü; vo şang-láy le. vo cin-çü le.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: 来 (lái) her zaman Türkçe gel, 去 (qù) her zaman git demektir ve yön sözcüğü gerekmez. Doğrusu: 来 (lái) ve 去 (qù) bakış açısıdır; asıl yön 上 (shàng) 进 (jìn) 回 (huí) 过 (guò) ile ayrıca belirtilir.
- Yanlış: 上来 (shànglái) yalnızca merdivenden yukarı gelmektir, otobüse binmek için kullanılmaz. Doğrusu: Araç basamağı yukarı sayılır; durakta içerideki kişinin 上来 (shànglái) demesi çok yaygındır.
- Yanlış: Konuşan neredeyse tümleç değişmez, her zaman aynı kalıp yeter. Doğrusu: Konuşan içerideyse 进来 (jìnlái) 上来 (shànglái) 回来 (huílái); dışarıdaysa 进去 (jìnqù) 上去 (shàngqù) 回去 (huíqù) seçilir.
- Yanlış: Türkçedeki içeri gir sırası gibi tümleç fiilden önce gelir. Doğrusu: Çince sıra sabittir: hareket fiili, sonra yönelme tümleci.
- Yanlış: 回来 (huílái) her türlü dönüşü karşılar. Doğrusu: Konuşanın bulunduğu yere dönüş 回来 (huílái), başka yere dönüş 回去 (huíqù) olur.
Bir adım ileri
Bir üst basamakta yönelme tümleci fiille bitişik zincirlenir: 走进去 (zǒu jìnqù) yürüyerek içeri gitmek, 拿出来 (ná chūlái) çıkarıp getirmek. Nesnenin yeri ve 把 (bǎ) cümleleri ile potansiyel tümleç, örneğin çıkılabilir mi anlamındaki yapılar, A2’nin hemen üstüne kalır. Yol tarifinde 往前走 (wǎng qián zǒu) ile bu tümleçler birleşir. O zaman öğrenci çantayı içeriden çıkar getir gibi günlük zincirleri kurar.
Özet
Yönelme tümleçleri hareketin yönünü ve konuşana göre yakınlığı aynı anda söyler. Ulaşımda 上来 (shànglái) 进去 (jìnqù) 出来 (chūlái) 回来 (huílái) 过来 (guòlái) A2 can-do hedefinin omurgasıdır. Bakış açısını seçmek, Türkçe gel git alışkanlığını kırmanın anahtarıdır.