Çince’de birden ona kadar sayıları doğru tonlarla söyleyebilir ve 几 (jǐ) ile bir kişinin yaşını sorup cevaplayabiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Birden ona kadar sayılar
Çince’de birden ona kadar sayılar şöyledir: 一 (yī) bir, 二 (èr) iki, 三 (sān) üç, 四 (sì) dört ve 五 (wǔ) beş. Devamında 六 (liù) altı, 七 (qī) yedi, 八 (bā) sekiz, 九 (jiǔ) dokuz ve 十 (shí) on gelir.
Bu sayıların karakterlerini, pinyin yazımlarını ve tonlarını birlikte öğrenmek gerekir. Sayıyı yalnızca karakterinden tanımak yeterli değildir; konuşurken pinyin üzerindeki ton işaretine de dikkat etmeliyiz. Örneğin 七 (qī) ile 八 (bā) farklı sayılardır ve ikisi de doğru tonda söylenmelidir.
Örnek
Örnek eşleştirme: 三 (sān) = 3, 七 (qī) = 7, 十 (shí) = 10. Bir arkadaşın üç parmak gösterirse 三 (sān) diyebilirsin.
2. Pinyin ve dört tonla doğru söyleme
Pinyin, Çince sesleri Latin harfleriyle göstermeye yarar. Çince’de aynı hece farklı tonlarla söylendiğinde anlam değişebilir. Bu ünitede sayıları öğrenirken özellikle ton işaretlerini sesimizle göstermeye çalışırız.
Birinci ton düz ve yüksek söylenir; 一 (yī) içindeki yī buna örnektir. İkinci ton, Türkçede şaşırırken sesimizi yükseltmeye benzer; 十 (shí) içindeki shí ikinci tondadır. Üçüncü ton alçalıp yükselir; 五 (wǔ) içindeki wǔ buna örnektir. Dördüncü ton kısa, sert ve aşağı doğru söylenir; 四 (sì) içindeki sì böyledir.
Telaffuz için q sesini Türkçedeki düz k gibi söylememek gerekir; 七 (qī) yaklaşık olarak Türkçe kulağa ‘çi’ gibi gelir. sh sesi Türkçedeki tam ş sesi değildir; 十 (shí) söylenirken dil geriye doğru hafifçe kıvrılır ve ses yumuşak çıkar. Bu benzetmeler yalnızca başlangıç ipucudur; öğretmeni dinleyip tekrar etmek en güvenilir yoldur.
Örnek
Çözümlü telaffuz örneği: 四 (sì) söylenirken ses kısa ve aşağı iner; 五 (wǔ) söylenirken ses alçalıp yükselir. Bu iki sayıyı art arda söyle: 四，五 (sì, wǔ).
3. Karakterleri tanıma ve yazma
Sayı karakterlerinin bazıları biçim olarak anlamlarını hatırlamayı kolaylaştırır. 一 (yī) tek yatay çizgiyle bir sayısını, 二 (èr) iki yatay çizgiyle iki sayısını, 三 (sān) ise üç yatay çizgiyle üç sayısını gösterir. Bu karakterleri yazarken çizgileri rastgele değil, öğretmenin gösterdiği sırayla yazmak okunaklılığı artırır.
Karakter yazma çalışmasında önce modele bak, sonra karakteri kopyala ve son olarak modele bakmadan yazmayı dene. Her karakteri yazarken sayıyı sesli söylemek, görsel bilgiyi işitsel bilgiyle birleştirir. Örneğin üç kez yazarken 三 (sān) de; böylece karakter, ses ve anlam birlikte öğrenilir.
Arap rakamları ile Çince karakterleri karıştırmamak önemlidir. 3 bir Arap rakamıdır; 三 (sān) ise aynı sayının Çince karakteridir. Günlük metinlerde iki biçimle de karşılaşabilirsin, fakat başlangıçta karakteri görünce pinyinini ve anlamını söylemeye çalış.
Örnek
Yazma sırası örneği: 一 (yī) için bir çizgi, 二 (èr) için iki çizgi, 三 (sān) için üç çizgi yazılır. Her çizimden sonra Türkçe karşılığını söyle: bir, iki, üç.
4. 几 (jǐ) ile yaş sorma
几 (jǐ), az sayıdaki bir miktarı veya sayıyı sormak için kullanılan bir soru sözcüğüdür. Yaş sorarken temel kalıp 你几岁？ (nǐ jǐ suì?) biçimindedir. Bunun Türkçe karşılığı ‘Kaç yaşındasın?’dır. Burada 你 (nǐ) ‘sen’, 几 (jǐ) ‘kaç’ ve 岁 (suì) ‘yaş’ anlamı verir.
Soruyu söylerken 几 (jǐ) hecesindeki üçüncü tonu göstermeye çalış. 岁 (suì) dördüncü tondadır ve kısa, aşağı doğru söylenir. Soru cümlesinin sonunda sesin Türkçedeki gibi çok güçlü biçimde yükselmesi gerekmez; cümleyi doğal ve açık söylemek yeterlidir.
Bu kalıp özellikle çocukların ve gençlerin yaşını sormada başlangıç düzeyinde sık kullanılır. Daha büyük sayıları veya kesin olmayan miktarları sormak için ileride başka soru kalıpları da öğrenilecektir; şimdilik 几 (jǐ) ile bu temel yaş sorusunu doğru kurmaya odaklan.
Örnek
Soru-cevap örneği: 你几岁？ (nǐ jǐ suì?) — Kaç yaşındasın? Öğrenci yedi yaşındaysa 我七岁。 (wǒ qī suì.) der. Burada 我 (wǒ) ‘ben’, 七 (qī) ‘yedi’, 岁 (suì) ‘yaş’ demektir.
5. Yaş sorma ve cevaplama diyaloğu
Yaş konuşmasında soru ve cevap kısa olabilir. Bir öğrenci arkadaşına 你几岁？ (nǐ jǐ suì?) diye sorar; arkadaşının cevabı 我七岁。 (wǒ qī suì.) olabilir. Cevapta özne olarak 我 (wǒ) kullanılır ve sayıdan sonra 岁 (suì) gelir.
Kısa bir diyalog şöyle kurulabilir: 甲：你几岁？ (Jiǎ: nǐ jǐ suì?) — A: Kaç yaşındasın? 乙：我八岁。 (Yǐ: wǒ bā suì.) — B: Sekiz yaşındayım. Buradaki 八 (bā) yerine birden ona kadar öğrendiğin başka bir sayı da gelebilir.
Diyaloğu çalışırken önce metni yavaşça oku, sonra karakterlere bakmadan pinyin üzerinden söyle ve son olarak bir arkadaşınla rol değiştir. Soru soran kişi yalnızca sayıyı değil, tonları da dikkatle dinlemelidir. Cevap veren kişi ise Türkçedeki ‘-im’ ekini Çince’de ayrı bir ekle göstermeye çalışmamalı; temel kalıp doğrudan 我 + sayı + 岁 biçimindedir.
Örnek
Çözümlü diyalog: 你几岁？ (nǐ jǐ suì?) — Kaç yaşındasın? 我六岁。 (wǒ liù suì.) — Altı yaşındayım. Cevapta 六 (liù) sayısı, 岁 (suì) sözcüğünden önce gelir.
6. Tekrar, dinleme ve gerçek iletişim
Bu ünitenin sonunda birden ona kadar sayıları karakterlerinden tanıyabilmeli, pinyinlerini okuyabilmeli ve tonlarını mümkün olduğunca doğru söyleyebilmelisin. Ayrıca 几 (jǐ) ile yaş sorup 我 + sayı + 岁 kalıbıyla cevap verebilmelisin. Bu beceriler, ezberlenmiş bir listeyi söylemekten daha değerlidir; çünkü gerçek bir konuşmada sayı bir sorunun veya cevabın içinde kullanılır.
Kendini kontrol etmek için bir arkadaşınla sayı kartları hazırlayabilirsin. Arkadaşın bir kart kaldırdığında sayıyı Çince söyle; sonra arkadaşın sana 你几岁？ (nǐ jǐ suì?) desin ve öğrendiğin sayılardan biriyle cevap ver. Son aşamada kartlara bakmadan 一 (yī) ile 十 (shí) arasındaki sayıları sırayla ve sonra karışık söyle.
Dinleme çalışmasında benzer seslere özellikle dikkat et. Öğretmen 七 (qī) dediğinde bunun yedi, 八 (bā) dediğinde sekiz olduğunu ayırt etmeye çalış. Yanlış duyarsan hemen tahmin etmek yerine sayıyı tekrar dinle, tonuna ve hecenin başlangıç sesine dikkat et.
Örnek
Somut iletişim görevi: Üç arkadaş sırayla yaş sorar. Birinci öğrenci 你几岁？ (nǐ jǐ suì?) der; ikinci öğrenci 我七岁。 (wǒ qī suì.) diye cevaplar; sonra rolleri değiştirirsiniz. Her öğrenci en az iki farklı sayı kullanır.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: 你几岁？ (nǐ jǐ suì?) sorusuna cevap verirken yalnızca 七 (qī) demek yeterlidir. Doğrusu: Başlangıç düzeyinde tam ve doğal cevap 我七岁。 (wǒ qī suì.) biçimindedir. Sayıdan sonra yaş anlamındaki 岁 (suì) gelir.
- Yanlış: 二 (èr) ve 两 (liǎng) her zaman aynı yerde kullanılır. Doğrusu: Bu ünitede temel sayı olarak 二 (èr) öğrenilir. 两 (liǎng) farklı yapılarda kullanılan başka bir biçimdir ve sonraki konularda ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
- Yanlış: Pinyin’deki ton işaretleri yalnızca yazım süsüdür; konuşurken önemli değildir. Doğrusu: Ton, Çince’de anlamı ayırt etmeye yardım eder. Bu nedenle 四 (sì) ve 十 (shí) gibi sayıların tonlarını dinleyerek ve tekrar ederek öğrenmek gerekir.
- Yanlış: 几 (jǐ) Türkçedeki ‘kaç’ sözcüğü gibi her türlü sayı sorusunda kullanılabilir. Doğrusu: 几 (jǐ) bu derste özellikle yaş ve küçük sayılarla ilgili temel sorularda kullanılır. Daha büyük veya belirsiz miktarları sormak için ileride 多少 (duōshao) gibi başka bir kalıp öğrenilecektir.
Bir adım ileri
Bir üst düzeyde sayılar, telefon numarası, saat, tarih, sınıf ve fiyat gibi daha geniş günlük durumlarda kullanılacaktır. Öğrenci, 你几岁？ (nǐ jǐ suì?) sorusunun yanında ad sorma, ülke söyleme ve kısa tanışma konuşmalarını birleştirebilir. Ayrıca iki basamaklı sayılar öğrenilecek ve sayıların farklı cümlelerdeki kullanımına dikkat edilecektir. Dinleme çalışmalarında tonları ayırt etme ve hızlı söylenen sayıları yakalama becerisi geliştirilecektir.
Özet
Çince’de 一 (yī) ile 十 (shí) arasındaki sayılar karakterleri, pinyinleri ve tonlarıyla öğrenilir. 你几岁？ (nǐ jǐ suì?) ‘Kaç yaşındasın?’ demektir; temel cevap kalıbı 我 + sayı + 岁 (wǒ + sayı + suì) biçimindedir. Sayıları gerçek konuşmalarda kullanmak, tonları doğru söylemek ve karakterleri pinyinle birlikte tekrar etmek öğrenmeyi kalıcı hâle getirir.