Arapçada varlık bildiren هُنَاكَ (hunâka) yapısı, çevremizde bulunan ev ve yerleri anlatırken kullanılır; kırık çoğul ise bazı kelimelerin iç yapısının değişmesiyle oluşur.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Varlık bildiren yapı: هُنَاكَ (hunâka)
Arapçada bir yerde bir şeyin bulunduğunu söylemek için هُنَاكَ (hunâka) kullanılır. Türkçedeki “var” sözcüğüne benzer. Temel sıra şöyledir: هُنَاكَ + isim. Örneğin هُنَاكَ بَيْتٌ (hunâka beytün) “Bir ev var.” demektir.
Bu yapıdan sonra gelen isim, varlık bildiren cümlelerde çoğunlukla belirsiz olur ve cümledeki görevine bağlı olarak genellikle ötreli tenvin alır. هُنَاكَ حَدِيقَةٌ (hunâka hadîkatün) “Bir bahçe var.” anlamına gelir. Belirli bir isim kullanmak istersek başına belirli artikel olan الـ (el-) gelir: هُنَاكَ الْبَيْتُ (hunâka el-beytü) ifadesi “Ev orada” veya bağlama göre “O ev orada” şeklinde anlaşılır; bu ifade belirsiz bir “Bir ev var” cümlesinden farklıdır.
Örnek
هُنَاكَ بَيْتٌ وَحَدِيقَةٌ. (Hunâka beytün ve hadîkatün.) Bir ev ve bir bahçe var. Burada هُنَاكَ (hunâka) varlığı bildirir; iki isim ise bulunan şeyleri gösterir.
2. Kırık çoğul nedir?
Arapçada çoğul yapmanın bir yolu kelimenin sonuna düzenli ek getirmektir. Ancak birçok kelimede kelimenin içindeki harfler veya harekeler değişir. Bu çoğul türüne جَمْعُ التَّكْسِيرِ (cem'u't-teksîr), yani kırık çoğul denir. “Kırık” sözcüğü kelimenin anlamının bozulduğunu değil, tekil biçimin iç yapısının değiştiğini anlatır.
Örneğin بَيْتٌ (beytün) “ev” demektir; çoğulu بُيُوتٌ (buyûtün) olur. كِتَابٌ (kitâbün) “kitap” kelimesinin çoğulu كُتُبٌ (kütübün) şeklindedir. Bu değişimler tek bir kuralla tahmin edilemez; bu nedenle kelime öğrenirken tekil ve çoğul biçimi birlikte öğrenmek yararlıdır.
Örnek
بَيْتٌ ← بُيُوتٌ (beytün ← buyûtün): ev ← evler. كِتَابٌ ← كُتُبٌ (kitâbün ← kütübün): kitap ← kitaplar. Tekil ve çoğulda kelimenin sonundaki tenvin, cümledeki görevine göre değişebilir; burada sözlük biçimleri gösterilmiştir.
3. هُنَاكَ (hunâka) ile kırık çoğulu birlikte kullanma
Varlık cümlesinde çoğul bir isim kullanmak için هُنَاكَ sözcüğünden sonra kırık çoğul gelir. Örneğin هُنَاكَ بُيُوتٌ. (Hunâka buyûtün.) “Evler var.” demektir. Belirli bir çevre eklemek istersek فِي الْحَيِّ (fi'l-hayyi), yani “mahallede” ifadesini kullanabiliriz: هُنَاكَ بُيُوتٌ فِي الْحَيِّ. (Hunâka buyûtün fi'l-hayyi.)
İsimden sonra sıfat da gelebilir. İnsan dışındaki çoğul isimlerle kullanılan sıfat çoğunlukla tekil dişil biçimde görülür. Bu nedenle “güzel evler” için بُيُوتٌ جَمِيلَةٌ (buyûtün cemîletün) denir. بُيُوتٌ جَمِيلُونَ demek doğru değildir; جَمِيلُونَ (cemîlûne) erkek insanlar için kullanılan çoğul sıfattır.
Örnek
هُنَاكَ بُيُوتٌ جَمِيلَةٌ فِي الْحَيِّ. (Hunâka buyûtün cemîletün fi'l-hayyi.) Mahallede güzel evler var. Çözüm: هُنَاكَ varlık bildirir, بُيُوتٌ “evler” anlamındaki kırık çoğuldur, جَمِيلَةٌ ise insan dışı çoğula uygun sıfattır.
4. Çevreyi tanıtma: evler, sokaklar ve okullar
Bir sokağı veya mahalleyi tanıtırken aynı cümlede birden fazla kırık çoğul kullanabiliriz. Örneğin شَارِعٌ (şâri'un) “sokak”, çoğulu شَوَارِعُ (şevâriu) olur. مَدْرَسَةٌ (medresetün) “okul” kelimesinin çoğulu ise مَدَارِسُ (medârisü) şeklindedir.
Kısa cümleler A2 düzeyinde çevreyi açıkça anlatmak için yeterlidir. هُنَاكَ شَوَارِعُ وَمَدَارِسُ. (Hunâka şevâriu ve medârisü.) “Sokaklar ve okullar var.” demektir. Bir yapının başka bir yere yakın olduğunu belirtmek için قَرِيبٌ مِنْ (karîbün min), “-e yakın” ifadesi kullanılabilir: هُنَاكَ مَدْرَسَةٌ قَرِيبَةٌ مِنَ الْبَيْتِ. (Hunâka medresetün karîbetün mine'l-beyti.) “Evin yakınında bir okul var.” demektir.
Örnek
هُنَاكَ شَوَارِعُ هَادِئَةٌ وَمَدَارِسُ كَبِيرَةٌ. (Hunâka şevâriu hâdietün ve medârisü kebîretün.) Sakin sokaklar ve büyük okullar var. Burada شَوَارِعُ ve مَدَارِسُ kırık çoğuldur; هَادِئَةٌ ve كَبِيرَةٌ insan dışı çoğul isimlere uygun sıfatlardır.
5. Soru, cevap ve kısa diyalog
Bir yerde bir şeyin olup olmadığını sormak için هَلْ هُنَاكَ...؟ (hel hunâka...?) kalıbı kullanılır. Olumlu cevapta نَعَمْ، هُنَاكَ... (neam, hunâka...), olumsuz cevapta ise لَا، لَيْسَ هُنَاكَ... (lâ, leyse hunâka...) denebilir. لَيْسَ (leyse) burada “değil, yok” anlamında olumsuzluk oluşturur.
Günlük bir konuşmada kişi önce yeri sorabilir, sonra bulunan nesneyi öğrenebilir. Örneğin: هَلْ هُنَاكَ مَكْتَبَةٌ فِي الْحَيِّ؟ (Hel hunâka mektebetün fi'l-hayyi?) “Mahallede kütüphane var mı?” نَعَمْ، هُنَاكَ مَكْتَبَةٌ وَكُتُبٌ كَثِيرَةٌ. (Neam, hunâka mektebetün ve kütübün kesîretün.) “Evet, bir kütüphane ve çok kitap var.”
Örnek
س: هَلْ هُنَاكَ بُيُوتٌ قَرِيبَةٌ؟ ج: نَعَمْ، هُنَاكَ بُيُوتٌ قَرِيبَةٌ. (S: Hel hunâka buyûtün karîbetün? C: Neam, hunâka buyûtün karîbetün.) Soru: Yakında evler var mı? Cevap: Evet, yakında evler var. Olumsuz cevap örneği: لَا، لَيْسَ هُنَاكَ بُيُوتٌ. (Lâ, leyse hunâka buyûtün.) Hayır, evler yok.
6. Öğrenme yöntemi ve küçük uygulama
Kırık çoğulları ezberlerken kelimeyi tek başına değil, kısa bir kalıpla öğrenmek daha etkilidir. Örneğin بَيْتٌ، بُيُوتٌ، هُنَاكَ بُيُوتٌ (beytün, buyûtün, hunâka buyûtün) dizisi hem tekili hem çoğulu hem de cümle içindeki kullanımı gösterir. Benzer biçimde كِتَابٌ، كُتُبٌ، هُنَاكَ كُتُبٌ (kitâbün, kütübün, hunâka kütübün) çalışılabilir.
Kendi çevrenizi anlatırken önce üç veya dört kelime seçin: ev, okul, sokak ve kitap. Sonra her kelimenin çoğulunu kontrol ederek هُنَاكَ ile cümle kurun. Telaffuzda هُنَاكَ kelimesindeki uzun “â” sesine dikkat edin; “hunaka” değil, “hunâka” şeklinde okunur. Arapçadaki kısa ünlüler yazıda harekelerle gösterildiği için harekeleri atlamadan okumak başlangıçta önemlidir.
Örnek
هُنَاكَ بُيُوتٌ وَشَوَارِعُ هَادِئَةٌ. هُنَاكَ مَدْرَسَةٌ قَرِيبَةٌ. (Hunâka buyûtün ve şevâriu hâdietün. Hunâka medresetün karîbetün.) Evler ve sakin sokaklar var. Yakında bir okul var. Bu iki cümle, varlık yapısını, iki kırık çoğulu ve sıfat kullanımını birlikte gösterir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Her çoğul kelimenin sonuna aynı ek getirilir. Doğrusu: Arapçada bazı çoğullar düzenli eklerle, bazıları ise kelimenin içi değişerek yapılır. بَيْتٌ (beytün) kelimesinin بُيُوتٌ (buyûtün) olması kırık çoğula örnektir.
- Yanlış: هُنَاكَ (hunâka) yalnızca “orada” demektir ve varlık bildirmez. Doğrusu: هُنَاكَ bağlama göre “orada” anlamı taşıyabilir; ancak هُنَاكَ بَيْتٌ cümlesinde temel görevi “bir ev var” demektir.
- Yanlış: “Güzel evler” için بُيُوتٌ جَمِيلُونَ denir. Doğrusu: İnsan dışındaki çoğul isimlerle sıfat genellikle tekil dişil biçimde kullanılır. Doğru ifade بُيُوتٌ جَمِيلَةٌ (buyûtün cemîletün) şeklindedir.
- Yanlış: هُنَاكَ kelimesi “hunaka” diye okunur. Doğrusu: İkinci hecede uzun “â” sesi vardır ve kelime هُنَاكَ (hunâka) şeklinde okunur; son ses “a”dır.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta هُنَاكَ yapısı, يُوجَدُ (yûcedü) ve تُوجَدُ (tûcedü) gibi “bulunmaktadır” anlamındaki yapılarla karşılaştırılabilir. Öğrenciler belirli ve belirsiz isimleri, ayrıca isim cümlesindeki ögelerin görevlerini daha ayrıntılı inceleyebilir. Kırık çoğullar da kalıplarına göre gruplandırılmaya başlanır; ancak her kelimenin çoğulu yine sözlükten kontrol edilir. Daha uzun mahalle tanıtımları ve yön tarifleriyle kelime bilgisi genişletilir.
Özet
Varlık bildirmek için هُنَاكَ (hunâka) kullanılır ve bu yapıdan sonra bulunan kişi veya nesne söylenir. Kırık çoğulda kelimenin iç yapısı değişebilir; بَيْتٌ ← بُيُوتٌ ve كِتَابٌ ← كُتُبٌ bunun örnekleridir. Ev ve çevre tanıtımında هُنَاكَ بُيُوتٌ جَمِيلَةٌ gibi kısa, açık cümleler kurulabilir.