Randevu notunu ve basit ilaç prospektüsünü okuyabilmek, sağlıkla ilgili temel bilgileri doğru zamanda ve güvenli biçimde anlamamızı sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Randevu notunda temel bilgiler
Randevu notunda genellikle hastanın adı, doktorun adı, tarih, saat ve yer bulunur. Arapçada randevu için مَوْعِدٌ (mev'idün), doktor randevusu için مَوْعِدُ الطَّبِيبِ (mev'idut-tabîbi) denir. Randevu kâğıdında اِسْمُ الْمَرِيضِ (ismül-merîdi) hasta adı, التَّارِيخُ (et-târîhu) tarih ve السَّاعَةُ (es-sâ'atü) saat anlamına gelir.
Tarih ve saat bilgilerini birlikte okumak gerekir. الاِثْنَيْنِ، السَّاعَةَ التَّاسِعَةَ صَبَاحًا (el-isneyni, es-sâ'ate-t-tâsi'ate sabâhan) ifadesi “Pazartesi, sabah saat dokuzda” demektir. فِي الْعِيَادَةِ (fil-ıyâdeti) “klinikte”, فِي الْمُسْتَشْفَى (fil-müsteşfâ) ise “hastanede” anlamına gelir.
Örnek
Not: مَوْعِدُكَ يَوْمَ الثُّلَاثَاءِ، السَّاعَةَ الْحَادِيَةَ عَشْرَةَ صَبَاحًا، فِي الْعِيَادَةِ. (Mev'idüke yevme-s-sülâsâi, es-sâ'ate-l-hâdiyete aşerete sabâhan, fil-ıyâdeti.) Türkçesi: Randevun salı günü, sabah saat on birde, klinikte. Burada مَوْعِدُكَ (mev'idüke) “senin randevun” demektir.
Randevu notunu sorma ve doğrulama
Randevu hakkında soru sormak için kısa ve açık cümleler kullanılır. مَتَى مَوْعِدِي؟ (metâ mev'idî?) “Randevum ne zaman?”, أَيْنَ الْعِيَادَةُ؟ (eynel-ıyâdetü?) “Klinik nerede?” demektir. مَنْ الطَّبِيبُ؟ (menit-tabîbü?) sorusu “Doktor kim?” anlamına gelir.
Bir bilgiyi doğrulamak için هَلْ مَوْعِدِي غَدًا؟ (hel mev'idî gaden?) denebilir. Buna نَعَمْ، مَوْعِدُكَ غَدًا. (Na'am, mev'idüke gaden.) “Evet, randevun yarın.” diye cevap verilebilir. Olumsuz cevapta لَا، مَوْعِدُكَ بَعْدَ غَدٍ. (Lâ, mev'idüke ba'de gadin.) “Hayır, randevun yarından sonraki gün.” ifadesi kullanılır.
Örnek
Kısa konuşma: الطَّالِبُ: مَتَى مَوْعِدِي؟ الْمَوْظَّفُ: مَوْعِدُكَ يَوْمَ الْخَمِيسِ، السَّاعَةَ الرَّابِعَةَ. (Et-tâlibü: Metâ mev'idî? El-muvazzafü: Mev'idüke yevmel-hamîsi, es-sâ'ate-r-râbi'ate.) Türkçesi: Öğrenci: Randevum ne zaman? Görevli: Randevun perşembe günü saat dörtte.
Basit prospektüsün bölümleri
Prospektüs, ilacın nasıl kullanılacağını anlatan kısa bilgilendirme metnidir. Arapçada prospektüs için نَشْرَةُ الدَّوَاءِ (neşratü'd-devâi), ilaç için دَوَاءٌ (devâün) ve tablet için قُرْصٌ (kursun) denir. اِسْمُ الدَّوَاءِ (ismüd-devâi) “ilacın adı”, الْجُرْعَةُ (el-cur'atü) “doz” ve طَرِيقَةُ الاِسْتِعْمَالِ (tarîkatü'l-isti'mâli) “kullanım şekli” anlamına gelir.
Basit bir prospektüste ilacın ne için kullanıldığı, ne zaman alınacağı ve kimlerin dikkatli olması gerektiği yazabilir. لِلْحُمَّى (lil-hummâ) “ateş için”, لِلصُّدَاعِ (lis-sudâ'i) “baş ağrısı için” ve لِلسُّعَالِ (lis-su'âli) “öksürük için” demektir. Ancak öğrenci yalnızca dili anlamaya çalışmalı; ilaç dozunu kendi başına değiştirmemelidir.
Örnek
Basit metin: هَذَا الدَّوَاءُ لِلصُّدَاعِ. خُذْ قُرْصًا بَعْدَ الطَّعَامِ. لَا تَأْخُذْ قُرْصَيْنِ مَعًا. (Hâze'd-devâu lis-sudâ'i. Huz kursan ba'det-ta'âmi. Lâ te'huz kursayni me'an.) Türkçesi: Bu ilaç baş ağrısı içindir. Yemekten sonra bir tablet al. Aynı anda iki tablet alma.
Kullanım zamanı ve uyarılar
Prospektüslerde zaman bildiren kelimeler çok önemlidir. قَبْلَ الطَّعَامِ (kablet-ta'âmi) “yemekten önce”, بَعْدَ الطَّعَامِ (ba'det-ta'âmi) “yemekten sonra”, صَبَاحًا (sabâhan) “sabah” ve مَسَاءً (mesâen) “akşam” demektir. مَرَّتَيْنِ فِي الْيَوْمِ (merrateyni fil-yevmi) “günde iki kez” anlamına gelir.
Uyarılarda özellikle olumsuz emir biçimleri görülür. لَا تَسْتَعْمِلِ الدَّوَاءَ بَعْدَ تَارِيخِ الاِنْتِهَاءِ. (Lâ testa'milid-devâe ba'de târîhil-intihâi.) “Son kullanma tarihinden sonra ilacı kullanma.” demektir. اِقْرَأِ النَّشْرَةَ جَيِّدًا. (İkra'in-neşrate ceyyiden.) “Prospektüsü dikkatlice oku.” ifadesi de sık kullanılır.
Bir sağlık sorunu, alerji veya beklenmeyen durum varsa doktora ya da eczacıya danışılmalıdır. هَلْ لِلدَّوَاءِ آثَارٌ جَانِبِيَّةٌ؟ (hel lid-devâi âsârun cânibiyyetün?) “İlacın yan etkileri var mı?” sorusudur. Arapçada حَسَاسِيَّةٌ (hasâsiyyetün) alerji, أَلَمٌ (elemün) ağrı ve دَوَارٌ (devârun) baş dönmesi anlamına gelir.
Örnek
Prospektüs cümlesi: اِسْتَعْمِلِ الدَّوَاءَ مَرَّتَيْنِ فِي الْيَوْمِ، صَبَاحًا وَمَسَاءً. (İsta'milid-devâe merrateyni fil-yevmi, sabâhan ve mesâen.) Türkçesi: İlacı günde iki kez, sabah ve akşam kullan. Bu cümlede zaman bilgisi iki farklı kelimeyle açıkça verilmiştir.
Eczanede kısa iletişim
Eczanede hasta, ilacın adı ve kullanım şekli hakkında soru sorabilir. أُرِيدُ هَذَا الدَّوَاءَ. (Urîdü hâze'd-devâe.) “Bu ilacı istiyorum.”, كَيْفَ أَسْتَعْمِلُهُ؟ (keyfe este'milühü?) “Onu nasıl kullanırım?” demektir. كَمْ مَرَّةً فِي الْيَوْمِ؟ (kem merraten fil-yevmi?) sorusu “Günde kaç kez?” anlamına gelir.
Eczacı açıklama yaparken kısa cümleler kullanabilir. خُذْهُ بَعْدَ الطَّعَامِ. (Huzhü ba'det-ta'âmi.) “Onu yemekten sonra al.”, اِشْرَبْ مَاءً كَثِيرًا. (İşrab mâen kesîran.) “Bol su iç.” anlamına gelir. Hasta anlamadığında مِنْ فَضْلِكَ، أَعِدْ ذَلِكَ. (Min fadlike, a'id zâlike.) “Lütfen bunu tekrar edin.” diyebilir.
Sağlıkla ilgili bilgilerde kibar ve dikkatli iletişim önemlidir. Hasta, randevu notunu ve prospektüsü birlikte göstererek doğru bilgiyi teyit edebilir. Doktorun veya eczacının açıklaması anlaşılmadığında tahminde bulunmak yerine yeniden sormak daha güvenlidir.
Örnek
Kısa konuşma: الْمَرِيضُ: كَيْفَ أَسْتَعْمِلُ هَذَا الدَّوَاءَ؟ الصَّيْدَلِيُّ: خُذْ قُرْصًا مَرَّتَيْنِ فِي الْيَوْمِ، بَعْدَ الطَّعَامِ. (El-merîdu: Keyfe este'milü hâze'd-devâe? Es-saydalîyyü: Huz kursan merrateyni fil-yevmi, ba'det-ta'âmi.) Türkçesi: Hasta: Bu ilacı nasıl kullanırım? Eczacı: Günde iki kez, yemekten sonra bir tablet al.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Randevu notundaki saat bilgisi yalnızca yaklaşık bir zamandır. Doğrusu: Randevu notunda yazan saat genellikle görüşme için belirlenen zamandır. السَّاعَةُ (es-sâ'atü) saat, صَبَاحًا (sabâhan) sabah ve مَسَاءً (mesâen) akşam anlamlarını ayırt etmek gerekir.
- Yanlış: Prospektüste “günde iki kez” yazıyorsa iki tableti aynı anda almak gerekir. Doğrusu: Günde iki kez, ilacın gün içinde iki ayrı zamanda alınması demektir. Arapça مَرَّتَيْنِ فِي الْيَوْمِ (merrateyni fil-yevmi) ifadesi iki farklı kullanım zamanını anlatır; kesin doz için sağlık görevlisinin açıklaması izlenmelidir.
- Yanlış: Arapçada her “ilaç” kelimesi aynı biçimde söylenir ve cümlede değişmez. Doğrusu: دَوَاءٌ (devâün) kelimesi sözlük biçimidir; cümlede bazen الدَّوَاءَ (ed-devâe) biçiminde görülebilir. Öğrenci başlangıçta anlamı bağlamdan çıkarmalı ve harekelere dikkat etmelidir.
- Yanlış: Anlaşılmayan sağlık bilgisini tahmin ederek uygulamak sorun değildir. Doğrusu: Sağlıkla ilgili bir cümle anlaşılmadığında yeniden sormak gerekir. مِنْ فَضْلِكَ، أَعِدْ ذَلِكَ. (Min fadlike, a'id zâlike.) “Lütfen bunu tekrar edin.” ifadesi güvenli iletişim için kullanılabilir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta öğrenciler daha uzun randevu mesajlarını ve daha ayrıntılı prospektüs bölümlerini okuyabilir. Yan etki, saklama koşulu, son kullanma tarihi ve doktora danışma gibi konularla ilgili kısa metinler üzerinde çalışabilirler. Ayrıca telefonla randevu alma, randevuyu değiştirme ve sağlık sorununu birkaç cümleyle açıklama becerileri gelişir. Böylece yalnızca bilgiyi bulmakla kalmayıp önemli bilgiyi karşılaştırmayı ve doğru kişiye sormayı da öğrenirler.
Özet
Randevu notunda ad, tarih, saat ve yer bilgileri aranır; prospektüste ise ilacın amacı, kullanım zamanı ve uyarılar okunur. مَوْعِدٌ (mev'idün), دَوَاءٌ (devâün), بَعْدَ الطَّعَامِ (ba'det-ta'âmi) ve مَرَّتَيْنِ فِي الْيَوْمِ (merrateyni fil-yevmi) gibi temel ifadeler bu konuda sık kullanılır. Sağlık bilgisinde anlamı tahmin etmek yerine notu dikkatlice okumak ve gerektiğinde doktora ya da eczacıya sormak gerekir.