Yön Sözcükleri (يَمِين (yemîn), شِمَال (şimâl), قَرِيب (karîb))

1. Temel yön sözcükleri

Arapçada sağ anlamındaki يَمِين (yemîn), sol anlamındaki شِمَال (şimâl) ve yakın anlamındaki قَرِيب (karîb) A1 düzeyinde çok kullanılan sözcüklerdir. يَمِين (yemîn) sözcüğünde uzun i sesi vardır. شِمَال (şimâl) sözcüğünde de uzun â sesi duyulur. Türkçe konuşan öğrenciler bazen bu uzun sesleri kısa söyleyebilir; yavaş konuşmak ve dinleyerek tekrar etmek yararlıdır.

Yol tarifinde sözcükleri tek başına söylemek mümkün olsa da tam kalıplar daha anlaşılırdır. Sağ taraf için عَلَى الْيَمِينِ (alel-yemîni), sol taraf için عَلَى الشِّمَالِ (aleş-şimâli) denir. Bu kalıpların Türkçe karşılığı sırasıyla sağda ve soldadır. Buradaki عَلَى (alâ) sözcüğü temel olarak üzerinde anlamına gelir; bu kalıplarda sağda veya solda anlamı verir.

2. Sağ ve sol ile kısa yol tarifi

Bir yerin konumunu söylerken en temel yapı, yer adı ile yön kalıbını birleştirmektir. Örneğin cami sağdaysa الْمَسْجِدُ عَلَى الْيَمِينِ. (el-mescidu alel-yemîni.) denir. Bu cümle cami sağdadır anlamına gelir. Okul soldaysa الْمَدْرَسَةُ عَلَى الشِّمَالِ. (el-medresetu aleş-şimâli.) denir.

Arapçada belirli bir isimden önce çoğu zaman ال (el) bulunur. Bu nedenle cami için مَسْجِد (mescid) yerine cümlede الْمَسْجِدُ (el-mescidu) biçimini görebiliriz. Başlangıç düzeyinde öğrencinin önceliği, kelime sonlarındaki küçük değişikliklerden çok yön kalıbını doğru anlamak ve kullanmaktır. Konuşurken yönü el hareketiyle göstermek de anlaşılmayı destekler.

Yol tarifinde sağ ve sol, konuşanın baktığı yöne göre değişebilir. Bu yüzden bir kişi yön tarif ederken genellikle sokağı, tabelayı veya hedef binayı da belirtir. Sadece يَمِين (yemîn) veya شِمَال (şimâl) demek yerine الْمَسْجِدُ عَلَى الْيَمِينِ. (el-mescidu alel-yemîni.) gibi tam bir cümle kurmak daha güvenlidir.

3. Yakın anlamını söylemek

Yakın anlamındaki قَرِيب (karîb) sözcüğü bir yerin uzak olmadığını anlatır. Örneğin الْحَدِيقَةُ قَرِيبَةٌ. (el-hadîkatu karîbetun.) cümlesi Park yakındır demektir. حَدِيقَة (hadîka) dişil bir isim olduğu için onunla birlikte kullanılan sıfat قَرِيبَة (karîbe) biçimine gelir.

Eril bir isimle kullanılan biçim ise قَرِيبٌ (karîbun) olabilir. Örneğin الْمَسْجِدُ قَرِيبٌ. (el-mescidu karîbun.) cümlesi Cami yakındır demektir. A1 düzeyinde öğrenciler önce bu iki kullanımı örnek cümlelerle öğrenmelidir: cami için قَرِيبٌ (karîbun), park için قَرِيبَةٌ (karîbetun).

Yakınlık sözcüğü sağ ve sol sözcükleriyle birlikte de kullanılabilir. Örneğin الْبَنْكُ عَلَى الْيَمِينِ وَهُوَ قَرِيبٌ. (el-bankü alel-yemîni ve hüve karîbun.) cümlesi Banka sağda ve yakındır anlamına gelir. Buradaki وَ (ve) bağlacı iki kısa bilgiyi birleştirir.

4. Harita üzerinde yön bulma

Harita okurken önce hedef yeri bulmak, sonra hedefin hangi tarafta olduğunu söylemek gerekir. Örneğin haritada cami okulun sağında görünüyorsa الْمَسْجِدُ عَلَى الْيَمِينِ. (el-mescidu alel-yemîni.) denebilir. Cami okulun solunda görünüyorsa الْمَسْجِدُ عَلَى الشِّمَالِ. (el-mescidu aleş-şimâli.) kullanılır.

Bir harita üzerinde yön, haritayı tutan kişinin bakışına göre değil, haritadaki gösterime göre değerlendirilir. Bu nedenle öğrenciler resimdeki okları, yolları ve binaları dikkatle incelemelidir. Yakınlık bilgisi ayrıca eklenebilir: الْمَدْرَسَةُ قَرِيبَةٌ. (el-medresetu karîbetun.) Bu cümle Okul yakındır demektir.

Yol tarifi verirken bilgileri kısa sırayla söylemek anlaşılmayı kolaylaştırır: önce yer, sonra yön, ardından yakınlık. Örneğin الْمَسْجِدُ عَلَى الشِّمَالِ، وَهُوَ قَرِيبٌ. (el-mescidu aleş-şimâli, ve hüve karîbun.) cümlesinde caminin solda ve yakın olduğu anlatılır.

5. Yol sorma ve kısa diyalog

Yol sormaya kibar bir soru ile başlanabilir. Cami için أَيْنَ الْمَسْجِدُ؟ (eynel-mescidu?) denir. Bu soru Cami nerede? anlamındadır. Buradaki أَيْنَ (eyne) nerede demektir. Öğrenci soruyu söyledikten sonra karşıdaki kişinin yön göstermesini bekleyebilir.

Kısa bir cevapta hedef yer ve yön birlikte verilir. Örneğin الْمَسْجِدُ عَلَى الْيَمِينِ. (el-mescidu alel-yemîni.) Cami sağda demektir. Hedef yakınsa الْمَسْجِدُ قَرِيبٌ. (el-mescidu karîbun.) cümlesi eklenebilir. Konuşmanın sonunda شُكْرًا. (şükran.) demek kibarlık gösterir.

Telaffuzda ش (ş) sesi Türkçedeki ş sesine, ي (y) harfi çoğu zaman y sesine yakındır. ق (kaf) sesi Türkçedeki k sesinden daha geriden çıkarılır; başlangıçta anlaşılır ve yavaş söylemek yeterlidir. عَلَى الْيَمِينِ (alel-yemîni) kalıbını çalışırken kelimeleri tek tek değil, bir bütün olarak tekrar etmek daha akıcı konuşmaya yardım eder.

6. Uygulama ve bir sonraki iletişim adımı

Bu konuyu pekiştirmek için sınıfta basit bir şehir planı kullanılabilir. Bir öğrenci yol soran kişi, diğeri yol tarif eden kişi olur. Yol soran öğrenci أَيْنَ الْمَسْجِدُ؟ (eynel-mescidu?) sorusunu kullanır; diğer öğrenci haritaya bakarak عَلَى الْيَمِينِ (alel-yemîni), عَلَى الشِّمَالِ (aleş-şimâli) veya قَرِيبٌ (karîbun) ifadelerinden uygun olanı seçer.

Kendi öğrenmeni kontrol etmek için üç küçük hedef belirleyebilirsin: sağ ve sol sözcüklerini ayırt edebilmek, yakın anlamını uygun biçimde söyleyebilmek ve bir yer hakkında kısa soru-cevap kurabilmek. Bir cümleyi önce okuyup sonra kapatmak, ardından hatırlayarak söylemek etkilidir. Yönleri el hareketleriyle birlikte tekrar etmek de görsel ve işitsel öğrenmeyi birleştirir.

A1 düzeyindeki hedef, uzun ve ayrıntılı bir şehir tarifi vermek değildir. Hedef; basit bir yeri sormak, sağda veya solda olduğunu anlamak ve yakın bilgisini kısa cümleyle söyleyebilmektir. Daha uzun tarifler için ileride düz gitme, dönme, karşısında ve yanında gibi yeni yapılar öğrenilecektir.