Şehirde yol tarif ederken emir kipiyle kısa, açık ve nazik yönlendirmeler yapabiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Şehirde yol tarifinde emir kipinin yeri
Şehirde yol tarif ederken cümleler çoğunlukla kısa olur. Bir kişiye doğrudan yön göstermek için Arapçada emir kipi kullanılır. Örneğin اِذْهَبْ (izheb) “git” anlamına gelir.
Emir kipinde konuşan kişi, karşısındaki kişiden bir işi yapmasını ister. Yol tarifinde bu istek genellikle sert bir emir değil, açık bir yönlendirme anlamındadır. Ses tonu nazik olursa ifade daha uygun ve doğal duyulur.
Örnek
اِذْهَبْ إِلَى الْمَكْتَبَةِ. (izheb ilel-mektebeti.) — Kütüphaneye git. Bu cümlede اِذْهَبْ (izheb) “git”, إِلَى (ilâ) “-e, -a” ve الْمَكْتَبَةِ (el-mektebeti) “kütüphane” anlamındadır.
اِذْهَبْ: “git” emri
A1 düzeyinde اِذْهَبْ (izheb) kelimesini tek bir kişiye, özellikle erkek muhataba, “git” demek için öğreniriz. Kelimenin sonunda bulunan بْ (b) harfi harekesiz okunur; bu nedenle kelimenin sonunda ek bir ünlü sesi bulunmaz. Türkçe okunuşu yaklaşık olarak “izheb” şeklindedir.
Yol tarifinde bu fiilden sonra hedef veya yön bilgisi gelebilir. “Düz git” demek için اِذْهَبْ مُسْتَقِيمًا (izheb mustakîmen), “kütüphaneye git” demek için اِذْهَبْ إِلَى الْمَكْتَبَةِ (izheb ilel-mektebeti) denir. Buradaki مُسْتَقِيمًا (mustakîmen) “düz” anlamındadır.
Örnek
Haritada okul kavşağın karşısındaysa şöyle söyleyebiliriz: اِذْهَبْ مُسْتَقِيمًا إِلَى الْمَدْرَسَةِ. (izheb mustakîmen ilel-medreseti.) — Okula doğru dümdüz git. Önce eylem olan اِذْهَبْ (izheb), sonra yön ve hedef bilgisi gelir.
Adım adım yönlendirme yapma
Bir yolu anlatırken tek bir emir yerine birkaç kısa yönlendirme arka arkaya verilebilir. Önce düz gitme, sonra bir yere ulaşma veya bir sokağa girme söylenebilir. Bu yöntem, gerçek bir haritada yolu takip etmeyi kolaylaştırır.
“Düz git” ifadesi اِذْهَبْ مُسْتَقِيمًا (izheb mustakîmen) şeklindedir. “Meydana git” demek için اِذْهَبْ إِلَى السَّاحَةِ (izheb iles-sâhati) kullanılır. Arapçada إِلَى (ilâ) kelimesi bir hedefe yönelmeyi gösterir ve kendisinden sonra gelen yer adının genellikle kesreli okunmasını sağlar.
Örnek
Bir öğrenci kütüphaneyi arıyor olsun. Öğretmen şu yolu tarif edebilir: اِذْهَبْ مُسْتَقِيمًا. اِذْهَبْ إِلَى الْمَكْتَبَةِ. (izheb mustakîmen. izheb ilel-mektebeti.) — Düz git. Kütüphaneye git. İlk cümle hareket yönünü, ikinci cümle hedefi bildirir.
خُذْ: “al, kullan, şu yolu seç”
Arapçada خُذْ (huz) temel olarak “al” anlamına gelir. Yol tarifinde ise “şu yolu seç” veya “şu tarafa yönel” anlamında da kullanılabilir. Özellikle sağ ve sol yönleri gösterirken خُذْ يَمِينًا (huz yemînen) “sağa git veya sağdan devam et” anlamında kullanılır.
Bu kelime, düzenli bir kalıp gibi görünmediği için ayrıca öğrenilmelidir. Sonundaki ذْ harfi harekesiz okunur. Türkçe yaklaşık okunuşu “huz” şeklindedir; buradaki ذ harfinin sesi Türkçedeki “z” sesiyle tam olarak aynı değildir. “Sola git” demek için خُذْ يَسَارًا (huz yesâren) denir; burada يَسَارًا (yesâren) “sola” anlamındadır.
Örnek
Kavşakta sağdaki sokağı seçmek için şöyle söyleyebiliriz: خُذْ يَمِينًا. (huz yemînen.) — Sağa git veya sağdan devam et. Soldaki yolu seçmek için خُذْ يَسَارًا. (huz yesâren.) denir.
Kısa diyalogla yol sorma
Yol sorma konuşması genellikle bir soru ve kısa bir yönlendirmeden oluşur. Bir yerin nerede olduğunu sormak için أَيْنَ الْمَكْتَبَةُ؟ (eynel-mektebetü?) “Kütüphane nerede?” denebilir. Cevap veren kişi اِذْهَبْ مُسْتَقِيمًا (izheb mustakîmen) veya خُذْ يَمِينًا (huz yemînen) gibi kısa ifadeler kullanabilir.
Ulaşım aracına yön verirken de خُذْ الْحَافِلَةَ (huz el-hâfilete) “otobüse bin veya otobüsü kullan” anlamında söylenebilir. Ancak gerçek konuşmada yol tarifini daha açık yapmak için durak ya da yön bilgisi de eklenebilir. Emir kipini kullanırken karşıdaki kişinin erkek tekil olduğunu varsaydığımızı unutmamalıyız.
Örnek
أَيْنَ الْمَكْتَبَةُ؟ (eynel-mektebetü?) — Kütüphane nerede? اِذْهَبْ مُسْتَقِيمًا، ثُمَّ خُذْ يَمِينًا. (izheb mustakîmen, sümme huz yemînen.) — Düz git, sonra sağa git. شُكْرًا. (şükran.) — Teşekkürler. عَفْوًا. (afven.) — Rica ederim.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: “Git” kelimesi her kişiye aynı şekilde söylenir. Doğrusu: A1 düzeyinde öğrendiğimiz اِذْهَبْ (izheb) erkek tekil muhataba yöneliktir. Kadın bir kişiye veya birden fazla kişiye hitap edildiğinde farklı emir biçimleri kullanılır; bunlar sonraki düzeylerde öğrenilir.
- Yanlış: اِذْهَبْ (izheb) kelimesinin sonundaki بْ (b) harfinden sonra “i” sesi eklenir. Doğrusu: Son harf harekesiz olduğu için kelime “izhebi” değil, yaklaşık olarak اِذْهَبْ (izheb) şeklinde okunur. Harfin harekesiz olması, ardından ünlü sesi gelmediğini gösterir.
- Yanlış: خُذْ يَمِينًا (huz yemînen) yalnızca “sağ eli al” demektir. Doğrusu: Yol tarifinde bu kalıp “sağa git, sağdan devam et veya sağ yolu seç” anlamında kullanılır. Anlamı, cümlenin ve haritadaki durumun bağlamından anlaşılır.
- Yanlış: Arapçada emir cümlesi mutlaka kaba veya kızgın bir ifade olur. Doğrusu: Emir kipi, yol tarifinde açık ve işlevsel bir yönlendirme yapmak için kullanılır. Nazik ses tonu ve شُكْرًا (şükran) gibi uygun ifadeler iletişimi daha olumlu hâle getirir.
- Yanlış: Türkçedeki “-e, -a” ekinin Arapçada da hedef kelimeye doğrudan eklenmesi gerekir. Doğrusu: Arapçada yönelme anlamı çoğu zaman ayrı bir kelime olan إِلَى (ilâ) ile kurulur. Bu nedenle “kütüphaneye git” ifadesi اِذْهَبْ إِلَى الْمَكْتَبَةِ (izheb ilel-mektebeti) biçimindedir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta emir kipinin kadın tekil ve çoğul kişilerle kullanılan biçimleri öğrenilir. Olumsuz emir kurmak için “yapma” anlamındaki yapılar ve daha nazik rica kalıpları üzerinde çalışılır. Yol tariflerinde “sonra”, “karşısında”, “yanında” ve “köşede” gibi yer ve sıra bildiren ifadeler daha ayrıntılı kullanılır. Böylece yalnızca tek bir yön değil, baştan sona düzenli bir rota anlatılabilir.
Özet
Şehirde yol tarif ederken اِذْهَبْ (izheb) “git”, خُذْ (huz) ise yön veya yol seçme anlamında kullanılabilir. اِذْهَبْ مُسْتَقِيمًا (izheb mustakîmen) “düz git”, خُذْ يَمِينًا (huz yemînen) “sağa git” demektir. Bu kalıpları harita, tabela ve kısa diyaloglarla çalışarak anlaşılır yönlendirmeler yapabiliriz.