Almancada sıfat, ismin cinsiyetine, sayısına, cümledeki haline ve önündeki artikel türüne göre son ek alır; A2 düzeyinde bu ekler doğru ve doğal isim tamlaması kurmanın anahtarıdır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Üç çekim türü: zayıf, güçlü, karışık
Almancada sıfat isimden önce gelir ve isme uyum sağlar. Türkçede sıfat hiç değişmez: güzel ev, güzel evi, güzel eve. Almancada ise son ek; cinsiyete, tekil-çoğul oluşa ve hale göre değişir. Buna Adjektivdeklination (ad-yek-tif dek-li-na-ts-yon: sıfat çekimi) denir. A2 can-do hedefi, günlük tasvirde bu uyumu doğru kurabilmektir.
Çekim üç gruba ayrılır. Belirli artikelden sonra (der deır, die di, das das ve çekimli biçimleri) schwache Deklination (şva-he: zayıf çekim) vardır; sıfat çoğu kez -e veya -en alır. Artikel yoksa starke Deklination (ştar-ke: güçlü çekim) devreye girer ve sıfat artikelin işini de görür. ein (ayn), eine (ay-ne), kein (kayn), mein (mayn), dein (dayn) gibi sözcüklerden sonra gemischte Deklination (ge-miş-te: karışık çekim) kullanılır.
Dünyada konu neredeyse her zaman tablo ve renk koduyla öğretilir. Germen dillerinde sıfat bir zamanlar geniş çekilirdi; İngilizce bu ekleri büyük ölçüde bıraktı, Almanca korudu. Günlük konuşmada en sık Nominativ (nomi-na-tif), Akkusativ (aku-za-tif) ve Dativ (da-tif) görünür. Genitiv (ge-ni-tif) daha çok yazı dilindedir.
Örnek
A: Wie ist der neue Lehrer? (vi ist deır noy-e le-rer: Yeni öğretmen nasıl?) B: Der neue Lehrer ist nett. (deır noy-e le-rer ist net: Yeni öğretmen nazik.) Belirli artikel olduğu için zayıf çekim vardır; yalın tekil erkekte sıfat -e alır.
Yalın durum: Kim? Ne?
Yalın durum özneyi gösterir. Kendinizi, ailenizi, evinizi ve sınıfınızı tanıtırken bu hali kullanırsınız. Kalıp şudur: artikel, sıfat, isim, fiil. Telaffuz: der große Hund (deır gro-se hunt: büyük köpek), die kleine Katze (di klay-ne kat-se: küçük kedi), das alte Haus (das al-te haus: eski ev).
Belirli artikelden sonra tekil yalın durumda sıfat üç cinste de -e alır: der nette Mann (deır ne-te man), die nette Frau (di ne-te frau), das nette Kind (das ne-te kint). Çoğulda die netten Leute (di ne-ten loy-te: nazik insanlar) örneğindeki gibi sıfat -en olur. Belirsiz artikelde erkek ve nötr yalın tekilde sıfat güçlü ek alır: ein netter Mann (ayn ne-ter man), ein nettes Kind (ayn ne-tes kint). Dişide eine nette Frau (ay-ne ne-te frau) denir. Artikelsiz çoğul yalın: nette Leute (ne-te loy-te).
A2 sıfat dağarcığı yeterlidir: groß groos (büyük), klein klayn (küçük), neu noy (yeni), alt alt (eski veya yaşlı), schön şöön (güzel), gut gut (iyi), jung yung (genç), freundlich froynt-lih (dostça), interessant in-te-re-sant (ilginç). Bu sözcüklerle okul, aile ve şehir tasviri yapmak can-do hedefinizin tam ortasındadır.
Örnek
Das ist ein alter Tisch. (das ist ayn al-ter tiş: Bu eski bir masadır.) ein var, Tisch erkektir, hal yalındır; karışık çekim erkek yalın tekilde -er ister. Die jungen Schüler lesen. (di yun-gen şü-ler ley-zen: Genç öğrenciler okuyor.) Belirli çoğul zayıf çekimde -en ister.
Belirtme durumu: Kimi? Neyi?
Belirtme durumu nesneyi sorar. Ayrıca durch durh, für für, gegen gey-gen, ohne o-ne, um um edatlarından sonra da gelir. A2 alışveriş ve yemek sahneleri bu halin evidir. Ich kaufe eine rote Jacke. (ih kau-fe ay-ne ro-te yak-ke: Kırmızı bir ceket alıyorum.)
Erkek cinste akuzatif yalından ayrılır: artikel den (deyn) olur, zayıf çekimde sıfat -en alır. Ich sehe den großen Hund. (ih ze-e deyn gro-sen hunt: Büyük köpeği görüyorum.) Dişi ve nötr tekilde akuzatif yalın ile aynıdır. Kısa yol şudur: erkek değişir, dişi ve nötr tekilde değişmez. Bu kural A2’de en çok işe yarayan ezberdir.
Karışık çekimde erkek akuzatif einen großen Hund (ay-nen gro-sen hunt) biçimindedir. Nötr, yalın gibi kalır: ein neues Auto (ayn noy-es au-to). Artikelsiz güçlü çekimin günlük kalıbı guten Tag (gu-ten tak: iyi günler) selamıdır. Diyalog: A: Was suchst du? (vas zuhst du: Ne arıyorsun?) B: Ich suche einen billigen Stuhl. (ih zu-he ay-nen bi-li-gen ştul: Ucuz bir sandalye arıyorum.)
Örnek
Neden Ich habe einen alten Computer. (ih ha-be ay-nen al-ten kom-pyu-ter) cümlesinde sıfat -en alır? haben nesne ister, nesne akuzatiftir. Computer erkektir. einen karışık çekim açar. Erkek akuzatifte karışık çekim -en ister.
Yönelme durumu: Kime? Neye?
Yönelme durumu kime ve neye sorar. Birine bir şey vermek, yardım etmek, teşekkür etmek dativ ister. mit mit, nach nah, aus aus, zu tsu, von fon, bei bay edatları da dativ alır. Ulaşım cümlesi: Ich fahre mit dem alten Bus. (ih fa-re mit deym al-ten bus: Eski otobüsle gidiyorum.)
Belirli artikelde erkek ve nötr dem (deym), dişi der (deır), çoğul den (deyn) olur; çoğul isme mümkünse -n eklenir. Zayıf ve karışık çekimde sıfat dativde neredeyse her zaman -en alır: dem netten Mann, der netten Frau, dem netten Kind, den netten Leuten. Dativde sıfat çoğu kez -en alır kuralı ezberi kısaltır.
Güçlü çekimde sıfat artikel görevini üstlenir: gutem Wein (gu-tem vayn), guter Milch (gu-ter milh). A2’de artikelsiz dativ seyrektir; asıl yük mit einem, zu der, von dem kalıplarındadır. Diyalog: A: Mit wem sprichst du? (mit vem şprihst du: Kiminle konuşuyorsun?) B: Ich spreche mit einem freundlichen Lehrer. (ih şpre-he mit ay-nem froynt-li-hen le-rer: Dostça bir öğretmenle konuşuyorum.)
Örnek
Sie hilft der alten Frau. (zi hilft deır al-ten frau: O yaşlı kadına yardım ediyor.) helfen dativ ister. Frau dişidir. Belirli artikel dativ dişide der olur. Zayıf çekim dativde sıfata -en verir.
Tamlayan durum ve günlük seçim
Tamlayan durum kimin ve nenin sorularına gider. Sahiplik ve bazı edatlar yazı dilinde bu hali ister. A2 konuşmasında genitif seyrektir; insanlar çoğu kez von artı dativ seçer. Yine de kısa haber, form ve resmi cümlede des ve der kalıbını tanımak okuma can-do hedefinin parçasıdır.
Belirli artikelde erkek ve nötr genitif des (des) artı isimde sıkça -s veya -es alır; dişi ve çoğul der olur. Zayıf ve karışık çekimde sıfat genitifde genellikle -en alır: des neuen Autos (des noy-en au-tos: yeni arabanın), der alten Stadt (deır al-ten ştat: eski şehrin). Artikelsiz genitif A2’de neredeyse işlenmez.
Konuşurken güvenli yol von kullanmaktır. Das ist das Fahrrad von meinem neuen Freund. (das ist das far-rat fon may-nem noy-en froynt: Bu, yeni arkadaşımın bisikletidir.) Yazıda das Fahrrad meines neuen Freundes (may-nes noy-en froynd-es) görebilirsiniz. A2’de tanımak yeter; üretmek zorunda değilsiniz.
Örnek
Während des langen Urlaubs bleibe ich zu Hause. (ve-rend des lan-gen ur-laubs blay-be ih tsu hau-ze: Uzun tatil sırasında evde kalıyorum.) während genitif ister; Urlaub erkektir; des artı sıfat -en artı isim -s gelir.
Türkçe konuşanların sık yaptığı hatalar
Türkçede sıfat çekilmez. Bu yüzden öğrenci artikeli doğru seçip sıfatı kök halinde bırakabilir: der groß Hund olmaz, der große Hund olur. İkinci kaynak, cinsiyeti Türkçeden tahmin etmektir; Türkçede gramatikal cinsiyet yoktur. Mädchen (met-hen: kız) nötrdür; doğrusu das kleine Mädchen biçimidir.
Üçüncü hata, ein grubunu der grubu gibi çekmektir. ein großer Hund doğrudur; ein große Hund yanlıştır. Dördüncü hata, akuzatif erkekte yalnızca artikeli değiştirmektir: Ich sehe den großen Hund denmelidir. Beşinci hata, dativ edatından sonra yalın ek bırakmaktır: mit dem alten Mann doğrudur.
Her cümlede üç soru sorun. Artikel var mı, hangisi? İsim hangi cinsiyet ve sayıda? Cümlede hangi hal? Cevap üçlüsü eki belirler. Yüksek sesle kalıp çalışın: der gute Freund, ein guter Freund, guter Freund; sonra akuzatif den guten Freund, einen guten Freund. Kalıpları kendi çantanıza, öğretmeninize ve şehrinize çevirin.
Örnek
Yanlış: Ich wohne in ein alt Haus. Doğru: Ich wohne in einem alten Haus. (ih vo-ne in ay-nem al-ten haus: Eski bir evde oturuyorum.) Konum bildiren in burada dativ alır; Haus nötrdür; einem artı karışık çekim dativ sıfata -en verir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Sıfat Türkçedeki gibi hiç değişmez; yalnızca isim ve artikel yeter. Doğrusu: Almancada sıfat da cinsiyet, sayı, hal ve artikel türüne göre ek alır. Kök halinde bırakmak A2’de en sık duyulan hatadır.
- Yanlış: ein dan sonra her zaman -e gelir: ein große Mann. Doğrusu: Karışık çekimde erkek yalın tekil ein großer Mann, nötr yalın ve akuzatif ein großes Kind ister. -e dişide ve belirli artikelin birçok yalın biçiminde görülür.
- Yanlış: Akuzatifte üç cinsiyet de değişir. Doğrusu: Tekilde yalnızca erkek değişir: der artı den, sıfat çoğu kez -en alır. Dişi ve nötr tekil akuzatif, yalın ile aynı kalır.
- Yanlış: Artikel değiştiyse sıfatı olduğu gibi bırakabilirim. Doğrusu: Artikel ve sıfat ayrı ayrı çekilir. Ich sehe den großen Hund örneğinde hem den hem -en gerekir.
- Yanlış: Sahiplik için konuşurken mutlaka genitif kullanmalıyım. Doğrusu: A2 konuşmasında von artı dativ doğaldır ve yeterlidir. Genitifi önce okuyup tanımak, sonra B1’de yazıya taşımak daha gerçekçidir.
Bir adım ileri
Bir sonraki basamakta sıfat çekimi karşılaştırmalı ve en üstünlü biçimlere bağlanır: ein besseres Zimmer, der beste Film. Ortacın sıfat gibi çekildiği yapılar (das geöffnete Fenster) ve etwas, nichts, viel sonrası güçlü çekim gelir. İsim tamlamaları uzar; ilgi cümlesi içinde de aynı ekler durur. Yazı dilinde genitif artar. A2’de üç soruluk kontrol alışkanlığını oturtursanız B1 bu yükü taşıyabilir.
Özet
Sıfat eki; artikel türü, cinsiyet, sayı ve hale göre seçilir. Yalın, belirtme ve yönelmede A2 günlük konuşması kurulur; tamlayan durum önce tanınır. Türkçeden gelen değişmez sıfat alışkanlığını üç soruluk kontrolle kırmak, doğru ve doğal Almanca tasvirin en kısa yoludur.