Kelime: Sayılar, yaş, telefon ve adres

Sayılar: 0’dan 100’e temel dağarcık

Almanca A1’de ilk can-do hedefi şudur: sıfırdan yüze kadar sayıları tanır, yavaş söyler ve işitince anlarım. Sıfır null telaffuz: nul. Bir eins telaffuz: ayns. İki zwei telaffuz: tsvay. Üç drei telaffuz: dray. Dört vier telaffuz: fiir. Beş fünf telaffuz: fünf. Altı sechs telaffuz: zeks. Yedi sieben telaffuz: ziiben. Sekiz acht telaffuz: aht. Dokuz neun telaffuz: noyn. On zehn telaffuz: tseen. On bir elf ve on iki zwölf telaffuz: tsvölf özel köklerdir. On üçten on dokuza -zehn eklenir: dreizehn, vierzehn, fünfzehn, sechzehn telaffuz: zeksteen, siebzehn telaffuz: ziipteen, achtzehn, neunzehn.

Yirmi zwanzig telaffuz: tsvantsih ile onlar basamağı kurulur. Yirmi birden itibaren Almanca, Türkçenin tersine önce birler sonra onlar gelir: einundzwanzig telaffuz: aynunt-tsvantsih, yani bir ve yirmi. Aynı bitişik kalıp zweiundzwanzig, vierundzwanzig ve dreiunddreißig telaffuz: drayunt-draysih için de geçerlidir; ß harfi ss gibi okunur. Otuz dreißig, kırk vierzig telaffuz: fiirtsih, elli fünfzig, altmış sechzig, yetmiş siebzig, seksen achtzig, doksan neunzig, yüz hundert telaffuz: hundöt A1 tavanıdır. Dünya sınıflarında bu liste kart, bingo ve ritimle öğretilir. Tarihçe notu: İngilizce bir zamanlar four-and-twenty derdi; Almanca bu eski Cermen birler-önce sırasını standartta korumuştur.

Sınıfta sayılar önce koro halinde, sonra karışık dikteyle pekişir. Öğretmen 13 ile 30’u yan yana söyler: dreizehn ve dreißig bitiş sesiyle ayrılır. Öğrenci kendi yaşını, ev numarasını, otobüs hattını ve kitapta Seite telaffuz: zayte yani sayfa bilgisini aynı dağarcıkla bağlar; böylece liste ezber olmaktan çıkar ve günlük işe yarar.

Yaş sormak ve yaşını söylemek

CEFR A1 can-do şöyledir: yaşımı söyleyebilir ve yaşı sorulan basit bir soruyu yanıtlayabilirim. Kalıp nettir: Ich bin … Jahre alt. telaffuz: ih bin … yaare alt. Anlamı: Ben … yaşındayım. Soru samimi ortamda Wie alt bist du? telaffuz: vii alt bist duu, yani kaç yaşındasın. Resmi ortamda Wie alt sind Sie? telaffuz: vii alt zint zii, yani kaç yaşındasınız. Cevapta sayı mutlaka Jahre sözcüğüyle gelir. Yalnız Ich bin fünfzehn. demek A1’de eksik kalır ve kulağa yarım gelir. Örnek cümle: Ich bin vierzehn Jahre alt. telaffuz: ih bin fiirtseen yaare alt. Anlamı: On dört yaşındayım.

Sınıfta bu kalıp, resimdeki gibi kendini tanıtma çemberinde çalışılır. Kısa diyalog: A: Wie alt bist du? B: Ich bin fünfzehn Jahre alt. Und du? telaffuz: unt duu. Anlamı: On beş yaşındayım. Ya sen? A: Ich bin sechzehn Jahre alt. Anlamı: On altı yaşındayım. Ortaöğretimde çoğu öğrenci 13-18 aralığındadır; bu yüzden dreizehn ile achtzehn arası sayılar yaş konusunda en sık duyulanlardır. Jahr tekil, Jahre çoğuldur; yaşta sayı birden büyük olduğu için her zaman Jahre kullanılır. Öğrenci önce kendi yaşını, sonra sıradaki arkadaşının yaşını yüksek sesle tekrarlar.

Telefon numarası ve kısa iletişim bilgisi

Yapabilirim hedefi: telefon numaramı rakam rakam veya ikili gruplar hâlinde okuyabilirim. Kalıplar şunlardır: Meine Telefonnummer ist … telaffuz: mayne telefon-numödör ist. Anlamı: Telefon numaram …. Cep için Meine Handynummer ist … telaffuz: mayne hanti-numödör ist. Soru samimi: Wie ist deine Telefonnummer? telaffuz: vii ist dayne telefon-numödör. Resmi soru: Wie ist Ihre Telefonnummer? telaffuz: vii ist iire telefon-numödör. Sıfır telefonda her zaman null okunur; İngilizce dizilerden gelen oh kullanılmaz. Çift rakam için A1’de zwei zwei yeter; doppelt zwei telaffuz: doppelt tsvay da duyulabilir ama zorunlu değildir.

E-posta bu düzeyde sınırlıdır ama iletişim pratiğinde bir cümle yeter: Meine E-Mail-Adresse ist … telaffuz: mayne iimeyl-adrese ist. @ işareti sınıfta sıkça ät diye okunur; nokta Punkt telaffuz: punkt denir. Kısa diyalog: A: Wie ist deine Handynummer? B: Meine Handynummer ist null fünf drei, zwei zwei, sieben acht eins, vier vier neun. Anlamı: Cep numaram 053 22 781 449. A: Danke! telaffuz: danke. Anlamı: Teşekkürler. B: Bitte. telaffuz: bite. Anlamı: Rica ederim. Öğretmen resimdeki alışveriş sahnesini durdurup aynı kalıbı çiftler hâlinde tekrarlatır. Numara yavaş, nefes payıyla ve grup grup söylenir; hızlı okumak A1 hedefi değildir.

Adres: şehir, sokak ve numara

Yapabilirim hedefi: şehirimi ve basit adresimi söyleyebilirim. En yalın kalıp Ich wohne in Ankara. telaffuz: ih vone in Ankara. Anlamı: Ankara’da oturuyorum. Fiil wohnen telaffuz: vonen, oturmak ve ikamet etmek demektir; şehirle in kullanılır. Daha tam bir adres Almanya’da genelde sokak artı ev numarası, sonra posta kodu ve şehir sırasını izler. Posta kodu sözcüğü Postleitzahl, kısa PLZ biçimindedir; A1’de kod rakam rakam okunur. Soru samimi: Wo wohnst du? telaffuz: voo vonst duu. Anlamı: Nerede oturuyorsun? Resmi: Wo wohnen Sie?

Türkiye’deki öğrenci kendi adresini de aynı kalıpla verir: Ich wohne in Istanbul. Meine Adresse ist Atatürk Caddesi Nummer zwanzig. telaffuz: numödör tsvantsih. Straße telaffuz: ştraase cadde veya sokak demektir. Kısa diyalog: A: Wo wohnst du? B: Ich wohne in Izmir. Anlamı: İzmir’de oturuyorum. A1’de uzun mahalle tarifi, kat ve daire ayrıntısı beklenmez; şehir, sokak ve numara yeter. Dünya genelinde bu konu otel resepsiyonu ve kimlik formu rol oyunlarıyla öğretilir. Resim, adres verirken kâğıda bakmayı ve numarayı yavaş okumayı görünür kılar. Öğrenci önce kendi şehrini, sonra hayali bir Alman şehrini aynı cümleyle söyler.

Kişisel bilgileri bir diyalogda birleştirmek

A1 can-do hedefi artık birleşir: ad, yaş, telefon ve adresi sorup yanıtlayabilirim. Bu, form doldurma ve tanışma sahnesinin omurgasıdır. İsim kalıbı önceki çalışmadan gelir: Ich heiße … telaffuz: ih hayse. Anlamı: Adım …. Soru: Wie heißt du? Anlamı: Adın ne? Şimdi sayılar devreye girer. Öğrenci tek tek cümle ezberlemek yerine dört kutuyu doldurur: ad, yaş, telefon, şehir. Resim, adres ve telefon numarası verme bağlamını durdurulabilir bir sahneye çevirir.

Somut olay: okul koridorunda iki öğrenci tanışır. A: Hallo! Ich heiße Lena. Wie heißt du? B: Ich heiße Emre. A: Wie alt bist du? B: Ich bin fünfzehn Jahre alt. Und du? A: Ich bin sechzehn Jahre alt. Wo wohnst du? B: Ich wohne in Ankara. Wie ist deine Telefonnummer? A: Meine Telefonnummer ist null eins fünf sieben, drei drei, zwei acht vier, eins sechs. B: Danke. Bu diyalog yavaş, yüksek sesle ve rakamları tekrar ettirerek çalışılır. Öğrenci önce dinler, sonra kendi gerçek bilgisiyle aynı iskeleti doldurur. Amaç kusursuz hız değil, anlaşılır sıra ve doğru sayı biçimidir.

Türkçe konuşanların sık yaptığı hatalar

Türkçe yirmi bir der; Almanca einundzwanzig bir-ve-yirmi sırasındadır. En sık hata, 21’i zwanzig eins diye okumaktır. İkinci hata yaştadır: Türkçe on beş yaşındayım kalıbı Ich bin fünfzehn. diye kısaltılır; doğrusu Ich bin fünfzehn Jahre alt. Üçüncü hata telefonda sıfırdır: İngilizce dizilerden gelen oh veya Türkçe sıfır sözcüğü; Almanca null denir. Dördüncü hata sechs telaffuz: zeks sözcüğünü utana sıkıla fısıldamaktır; ses ks ile biten net bir zeks’tir. Beşinci hata resmiyettir: tanımadığınız yetişkine veya resmi bir forma Wie alt bist du? demek; resmi kalıp Wie alt sind Sie? gerektirir.

Ayrıca dreizehn yani 13 ile dreißig yani 30 birbirine karışır; biri tseen, diğeri sih ile biter. Ich wohne an Ankara yanlıştır; şehirle doğru edat in dir. Telefon cümlesinde ist unutulup yalnızca Meine Telefonnummer 0532 denmesi de yaygındır; fiil gerekir. zwei sözcüğü s ile değil ts ile başlar; zvay değil tsvay denir. Öğrenci kendi kısa ses kaydını dinleyip üç noktayı kontrol eder: yaşta Jahre alt var mı, telefonda null var mı, 21-99 arası sayılarda und doğru yerde mi. Bu üç süzgeç, Türkçe kaynaklı hataların çoğunu tutar.