Страдательный залог (edilgen yapı), cümlede öznenin işi yapan değil, işten etkilenen olduğunu gösterir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Страдательный залог nedir ve nasıl oluşur?
Страдательный залог (edilgen yapı), öznenin eylemi yapan değil, eylemden etkilenen olduğunu gösteren bir yapıdır. Rusçada bu yapı, genellikle fiilin edilgen sıfat-fiil (причастие страдательное) biçimiyle oluşturulur ve çoğunlukla yardımcı fiil 'быть' ile birlikte kullanılır.
Örneğin, 'Книга читается' cümlesinde 'kitap okunuyor' anlamı vardır; kitap eylemi yapan değil, eylemden etkilenen konumdadır. Bu yapı, cümlenin öznesine vurgu yapmadan eylemin gerçekleştiğini belirtmek için kullanılır.
Örnek
Письмо написано студентом. (Pismo napisano studentom.) — Mektup öğrenci tarafından yazıldı.
Edilgen yapının zamanları ve yapısı
Edilgen yapılar Rusçada şimdiki zaman, geçmiş zaman ve gelecek zamanda farklı şekillerde oluşturulur. Şimdiki zamanda, fiilin edilgen sıfat-fiil hali (причастие страдательное) kullanılır; geçmiş ve gelecek zamanlarda ise yardımcı fiil 'быть' ile birlikte kullanılır.
Örneğin, geçmiş zamanda 'Дом был построен' (Ev inşa edildi), gelecek zamanda 'Дом будет построен' (Ev inşa edilecek) şeklinde ifade edilir. Bu yapılar, eylemin gerçekleşme zamanını ve öznenin durumunu açıklar.
Örnek
Письмо пишется. (Şimdiki zaman) — Mektup yazılıyor.<br>Письмо было написано. (Geçmiş zaman) — Mektup yazıldı.<br>Письмо будет написано. (Gelecek zaman) — Mektup yazılacak.
Edilgen yapının kullanıldığı durumlar
Edilgen yapılar, fail bilinmediğinde veya önemli olmadığında, eylemin kendisi vurgulanmak istendiğinde kullanılır. Örneğin, 'Закон был принят' (Yasa kabul edildi) cümlesinde yasa kabul edilmiştir, ancak kimin kabul ettiği önemli değildir.
Günlük hayatta, haberlerde, bilimsel metinlerde ve resmi belgelerde bu yapı sıkça tercih edilir. Böylece cümlede eylemin sonucu veya durumu ön plana çıkarılır.
Örnek
Врач осмотрел пациента. (Etken)<br>Пациент был осмотрен врачом. (Edilgen) — Hasta doktor tarafından muayene edildi.
Edilgen yapılarla ilgili sık yapılan hatalar
Türkçe bilen öğrenciler sıklıkla edilgen yapıyı doğrudan Türkçe'deki gibi 'olmak' fiiliyle kurmaya çalışır, ancak Rusçada bu yapı fiilin özel edilgen biçimleriyle yapılır. Ayrıca, özne ile fail arasındaki farkı karıştırmak yaygındır.
Bir diğer hata, zaman uyumunu sağlamadan edilgen yapıyı kullanmaktır. Örneğin, geçmiş zamanda edilgen yapıyı oluştururken yardımcı fiilin doğru çekimi önemlidir.
Örnek
Yanlış: Письмо было пишется.<br>Doğru: Письмо писалось veya Письмо было написано.
Edilgen yapılarla ilgili kısa diyalog
— Кто написал это письмо? (Bu mektubu kim yazdı?)<br>— Письмо было написано студентом. (Mektup öğrenci tarafından yazıldı.)
Bu diyalogda, fail belirtilmek istenirse 'кем' edatıyla edilgen yapı kullanılır. Eğer fail önemli değilse sadece edilgen yapı kullanılır.
Örnek
— Когда была построена эта школа?<br>— Школа была построена в 1990 году.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Edilgen yapılar sadece 'быть' fiili ile yapılır. Doğrusu: Edilgen yapılar, fiilin özel edilgen sıfat-fiil biçimleri ve yardımcı fiil 'быть' ile birlikte kullanılarak oluşturulur.
- Yanlış: Edilgen yapı cümlede her zaman fail belirtilir. Doğrusu: Edilgen yapıda fail belirtilmeyebilir veya 'кем' edatı ile ifade edilir.
- Yanlış: Edilgen yapılar sadece geçmiş zamanda kullanılır. Doğrusu: Edilgen yapılar şimdiki, geçmiş ve gelecek zamanlarda kullanılabilir.
- Yanlış: Türkçedeki edilgen yapılar Rusçada aynı şekilde kurulur. Doğrusu: Rusçada edilgen yapılar farklı fiil biçimleri ve yardımcı fiillerle kurulur, doğrudan Türkçe yapıya çevrilmez.
- Yanlış: Edilgen yapıda özne her zaman eylemi yapan kişidir. Doğrusu: Edilgen yapıda özne eylemi yapan değil, eylemden etkilenen kişi veya nesnedir.
Bir adım ileri
B2 seviyesinden sonra, edilgen yapılar daha karmaşık zaman ve kiplerle (şart, gereklilik) birlikte kullanılır. Ayrıca edilgen yapılarla ilgili sözcük türetme ve anlam genişletme çalışmaları yapılır. Cümlelerde edilgen yapının farklı bağlamlardaki nüansları ve stilistik kullanımları öğrenilir.
Özet
Страдательный залог, öznenin eylemi yapan değil, eylemden etkilenen olduğunu gösterir. Rusçada edilgen yapılar özel fiil biçimleri ve yardımcı fiil 'быть' ile oluşturulur. Günlük hayatta, akademik ve resmi metinlerde sık kullanılır ve doğru öğrenilmesi iletişimde netlik sağlar.