Şehirde yol tarifi alıp verirken улица (ulitsa), площадь (ploşçat) ve карта (karta) kelimelerini doğru biçimleriyle kullanmak, Rusça iletişimi kolaylaştırır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Şehir sözlüğüne giriş: üç temel kelime
Rusçada şehirde yön bulurken üç temel kelimeyi öğrenmek yararlıdır: улица (ulitsa) sokak veya cadde, площадь (ploşçat) meydan ve карта (karta) harita demektir. Улица (ulitsa) ile binaların ve yolların bulunduğu bir sokağı ya da caddeyi, площадь (ploşçat) ile genellikle geniş ve açık şehir alanını anlatırız. Карта (karta) ise sokakları, meydanları ve önemli yerleri görmemizi sağlar.
Bu üç sözcük dişil isimdir. Sözlük biçimindeki dişil isimler genellikle -а, -я veya yumuşak işaret (ь) ile biter; bu grupta улица ve карта -а ile, площадь ise yumuşak işaretle biter. Bir yeri belirtirken kelimenin sonu değişebilir: на улице (na ulitse) sokakta, на площади (na ploşçadi) meydanda ve на карте (na karte) haritada anlamına gelir. Öğrenci önce sözlük biçimini, sonra cümle içindeki bu yaygın biçimleri birlikte öğrenmelidir.
Örnek
Örnek: Это улица. (Eto ulitsa.) — Bu bir sokak. Это площадь. (Eto ploşçat.) — Bu bir meydan. Это карта. (Eto karta.) — Bu bir harita.
Sokak ve cadde: улица
Улица (ulitsa) bir şehirdeki sokak veya caddeyi anlatır. Adres söylerken çoğu zaman улица kelimesi sokak adıyla birlikte kullanılır: улица Ленина (ulitsa Lenina), Lenin Caddesi demektir. Bir kişinin nerede olduğunu söylemek için Я на улице. (Ya na ulitse.) yani Sokaktayım cümlesi kullanılabilir.
Yol tariflerinde на улице (na ulitse) kalıbı çok yaygındır. Örneğin Музей на улице Ленина. (Muzey na ulitse Lenina.) cümlesi Müze Lenin Caddesi'nde anlamına gelir. Burada улица sözcüğü улице biçimine dönüşür; çünkü cümlede bir yer bildirilir. Öğrenci yalnızca sözlük biçimini ezberlerse adres cümlelerini anlamakta zorlanabilir.
Örnek
Somut olay: Bir öğrenci tabelada улица Пушкина (ulitsa Puşkina) yazısını görüyor. Arkadaşına Мы на улице Пушкина. (Mı na ulitse Puşkina.) diyor. Türkçesi: Puşkin Caddesi'ndeyiz.
Meydanı tanımak: площадь
Площадь (ploşçat) şehirdeki geniş ve açık bir alanı, özellikle meydanı anlatır. Meydanlarda anıtlar, heykeller, belediye binaları, mağazalar veya insanların buluştuğu alanlar bulunabilir. Bir meydanın adını söylemek için Красная площадь (Krasnaya ploşçat) gibi bir ifade kullanılır; bu ifade Kızıl Meydan demektir.
Bir yerde bulunmayı anlatırken на площади (na ploşçadi) kalıbı kullanılır. Örneğin Мы на площади. (Mı na ploşçadi.) Meydandayız anlamına gelir. Площадь kelimesi cümlede площади biçimine dönüşür; bu değişiklik, yer bildiren на edatından sonra görülür. Öğrenci на площадь (na ploşçat) ifadesinin ise meydana doğru hareket anlamına gelebileceğini de fark etmelidir: Мы идём на площадь. (Mı idyom na ploşçat.)
Örnek
Çözümlü örnek: Где кафе? (Gde kafe?) — Kafe nerede? Кафе на площади. (Kafe na ploşçadi.) — Kafe meydanda. Burada hareket yoktur; yalnızca konum bildirildiği için на площади kullanılmıştır.
Haritayı kullanmak: карта
Карта (karta) şehirdeki yolları ve önemli yerleri gösteren haritadır. Bir haritayı ister kâğıt üzerinde ister telefonda kullanabiliriz. У меня есть карта. (U menya yest karta.) cümlesi Bende bir harita var anlamına gelir. Yol tarifinde haritaya bakmak için смотреть на карту (smotret na kartu) kalıbı kullanılabilir.
Harita üzerinde bir yeri göstermek için на карте (na karte) denir. Örneğin Площадь на карте. (Ploşçat na karte.) ifadesi Meydan haritada bulunuyor anlamına gelir. Bir nesneye doğru bakma veya yönelme olduğunda карту (kartu) biçimi görülebilir: Я смотрю на карту. (Ya smotryu na kartu.) — Haritaya bakıyorum. Bu küçük biçim değişiklikleri, Rusçada kelimelerin cümledeki görevine bağlıdır.
Haritayla çalışırken öğrenciler önce üç yeri işaretleyebilir: bir улица (ulitsa), bir площадь (ploşçat) ve bunları gösteren карта (karta). Daha sonra Где улица? (Gde ulitsa?) ve Где площадь? (Gde ploşçat?) sorularını sorup haritada cevap verebilir. Böylece kelime, görsel ve gerçek iletişim aynı etkinlikte birleşir.
Örnek
Örnek: Turist telefondaki haritayı göstererek Где площадь? (Gde ploşçat?) diye soruyor. Yardımcı kişi haritada bir noktayı gösterip Площадь здесь. (Ploşçat zdes.) diyor. Türkçesi: Meydan burada.
Yol sorma ve kısa yol tarifi
Şehirde yol sormak için kibar bir başlangıç olarak Извините (İzvinite.) denebilir. Ardından Как пройти к площади? (Kak proyti k ploşçadi?) sorusu Meydana nasıl gidilir? anlamına gelir. Bir sokağa veya caddeye ulaşmayı sormak için Как пройти на улицу Ленина? (Kak proyti na ulitsu Lenina?) denebilir. Пройти (proyti) fiili burada yürüyerek ulaşma anlamında kullanılır.
Kısa cevaplarda Идите прямо. (İdite pryamo.) Düz gidin, Поверните налево. (Povernite nalevo.) Sola dönün ve Поверните направо. (Povernite napravo.) Sağa dönün kalıpları kullanılabilir. Yol tarifinin sonunda Площадь будет справа. (Ploşçat budet sprava.) Meydan sağda olacak veya Улица слева. (Ulitsa sleva.) Sokak solda denebilir. A2 düzeyinde öğrencinin önce bu hazır kalıpları doğru ve anlaşılır biçimde kullanması yeterlidir.
Örnek
Kısa diyalog: Извините, как пройти к площади? (İzvinite, kak proyti k ploşçadi?) — Affedersiniz, meydana nasıl gidilir? Идите прямо и поверните направо. (İdite pryamo i povernite napravo.) — Düz gidin ve sağa dönün. Площадь будет слева. (Ploşçat budet sleva.) — Meydan solda olacak.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Площадь (ploşçat) yalnızca alan anlamına gelir. Doğrusu: Bu kelime matematikte alan anlamında da kullanılabilir; ancak şehir sözlüğünde çoğunlukla meydan demektir. Şehirdeki geniş açık alan için площадь kullanılır.
- Yanlış: На улица (na ulitsa) ve на площадь (na ploşçat) her durumda doğrudur. Doğrusu: Bir yerde bulunmayı anlatırken на улице (na ulitse) ve на площади (na ploşçadi) denir. Bir yere doğru hareket bildirirken на улицу (na ulitsu) ve на площадь (na ploşçat) biçimleri kullanılabilir.
- Yanlış: Карта (karta) yalnızca kâğıt haritadır. Doğrusu: Günümüzde карта kâğıt haritayı, telefondaki veya bilgisayardaki şehir haritasını da anlatabilir. Bağlama göre anlam anlaşılır.
- Yanlış: Улица (ulitsa) ve площадь (ploşçat) aynı tür yeri gösterir. Doğrusu: Улица insanların ve araçların ilerlediği sokak ya da caddedir. Площадь ise çoğunlukla geniş, açık ve insanların toplandığı meydandır.
- Yanlış: Rusça площадь kelimesi Türkçedeki gibi düz biçimde ploşat okunur. Doğrusu: Yaklaşık okunuşu площадь (ploşçat) şeklindedir. Son bölümdeki yumuşak işaret ayrı bir ses vermez; önceki ünsüzün yumuşak söylenmesine yardım eder.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta öğrenciler bu kelimeleri daha uzun adreslerde ve ayrıntılı yol tariflerinde kullanabilir. Рядом с улицей (Ryadom s ulitsey.) yani sokağın yanında ve около площади (okolo ploşçadi.) yani meydanın yakınında gibi konum ifadeleri öğrenilebilir. Ayrıca haritada mesafe, ulaşım aracı ve süre belirtme çalışmaları yapılabilir. Öğrenci, bir turiste kısa bir şehir rotasını baştan sona Rusça anlatabilecek düzeye ilerler.
Özet
Улица (ulitsa) sokak veya cadde, площадь (ploşçat) meydan ve карта (karta) harita demektir. Yer bildirirken на улице (na ulitse), на площади (na ploşçadi) ve на карте (na karte) kalıpları kullanılır. Bu kelimeler, yol sorma ve yol tarif etme konuşmalarının temelini oluşturur.