Rusçada жи, ши, ча, ци ve ща hece kalıplarını tanımak, kelimeleri doğru okumaya ve bazı önemli yazım kurallarını uygulamaya yardım eder.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Hece kalıplarını tanıyalım
Rusçada bazı harf dizileri ve hece kalıpları, başlangıç düzeyinde çok sık görülür. Bu derste жи (ji), ши (şi), ча (ça), ци (tsi) ve ща (şça) kalıplarına odaklanacağız. Parantez içindeki okunuşlar Türkçe için yaklaşık telaffuz ipuçlarıdır; Rusçadaki sesleri tamamen karşılamayabilir. Özellikle жи ve ши kalıplarındaki и harfi, bazı kelimelerde Türkçedeki ı sesine daha yakın duyulabilir.
Bu kalıpları okurken harfleri yalnızca ayrı ayrı değil, birlikte düşünmek yararlıdır. Örneğin жи (ji) gördüğümüzde ж harfinin sesini ve и harfinin yazılışını birlikte düşünürüz. ча (ça) içinde ise ч (ç) ve а (a) harfleri bulunur.
Örnek
Örnek: жи (ji) ve ши (şi) kalıplarını karşılaştırabiliriz. жираф (jıraf) “zürafa”, шина (şına) ise “lastik” anlamına gelir. Her iki kelimede de hedef kalıbı gördüğümüzde и harfiyle karşılaşırız; bu harfin yazılışı ile duyulan ses her zaman Türkçedeki i sesiyle aynı olmayabilir.
2. жи ve ши: ж ile ш sonrasında и
Rusçada önemli bir yazım kuralı olarak ж (j) ve ш (ş) harflerinden sonra genellikle и (i) yazılır. Bu nedenle жи (ji) ve ши (şi) biçimlerini tanımamız gerekir. Türkçe konuşan öğrenciler bazen duyduğu sese göre farklı bir harf yazmak isteyebilir; ancak burada yazım biçimini ayrıca öğrenmek gerekir.
ж (j) sesi Türkçedeki “j” sesine yaklaşık olarak benzer. ш (ş) sesi Türkçedeki “ş” sesine yakındır. Her iki sesten sonra gelen и (i) harfi, kelimenin yazılışında dikkat edilmesi gereken bölümdür. Bu harf bazı kelimelerde Türkçedeki ı sesine yakın duyulsa da Rusçada и olarak yazılır.
Örnek
Çözümlü örnek: жизнь (jızn) kelimesinde жи (ji) kalıbı vardır ve kelime “hayat” demektir. Kelimenin sonundaki ь harfi, kendisinden önceki н sesini yumuşatır. машина (şına) kelimesinde ши (şi) kalıbı bulunur ve kelime “araba” anlamına gelir. Bu iki örnekte de ж veya ш sonrasında и yazıldığını görüyoruz; yazımdaki и sesi her zaman Türkçedeki i gibi duyulmaz.
3. ча: ч sonrasında а
Bir başka sık kalıp ча (ça) biçimidir. Burada ч (ç) harfinden sonra а (a) gelir. Türkçedeki “ça” sesine oldukça yakın duyulabilir; yine de Rusça kelimenin bütün telaffuzunu dinlemek ve kelimeyi sözlükten kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır.
чай (çay) kelimesi “çay” anlamına gelir ve günlük yaşamda çok sık kullanılır. Kelimenin başındaki ча (ça) hecesi Türkçedeki “çay” sözcüğünü hatırlatır. Ancak Rusçada kelimenin sonundaki й (y) harfi de ayrıca okunur; bu nedenle kelimeyi yalnızca ilk iki harfe bakarak bırakmamalıyız.
Örnek
Somut örnek: Bir kafede içecek isterken чай (çay) kelimesini görebilir veya duyabiliriz. Kelimeyi yazılışına göre ча (ça) + й (y) diye inceleyebiliriz. Böylece ч harfinden sonra а geldiğini fark ederiz.
4. ци: ц ile и harflerinin birlikte kullanımı
ци (tsi) kalıbında ц (ts) harfi ile и (i) harfi yan yana gelir. ц (ts) sesi, Türkçedeki “ts” birleşimine yaklaşık olarak benzer; bu nedenle ци (tsi) kalıbını önce “tsi” biçiminde tanıyabiliriz. Ancak Rusçada ц sert bir ses olduğu için и, bazı kelimelerde Türkçedeki ı sesine yakın duyulabilir.
Bu kalıp özellikle bazı yaygın kelimelerde görülür. Örneğin цирк (tsırk) “sirk”, цифра (tsıfra) “rakam” veya “sayı” demektir. ци (tsi) gördüğümüzde ц harfini tek bir Türkçe harfe çevirmeye çalışmamalı, yaklaşık olarak “ts” sesiyle okumalıyız.
Örnek
Çözümlü örnek: цирк (tsırk) kelimesi yazılış bakımından ци (tsi) + рк (rk) olarak incelenebilir. İlk bölümde ц harfi “ts” sesini verir; ardından gelen и harfi, ц sert olduğu için yaklaşık olarak ı sesine yakın duyulabilir. Bu nedenle gerçek telaffuz “tsırk”a yaklaşır.
5. ща: щ ile а
ща (şça) kalıbında щ harfinden sonra а (a) gelir. щ sesi Türkçede tam olarak bulunmaz; yumuşak ve uzun bir ş sesine yaklaşık olarak benzetilebilir. Başlangıç düzeyinde amaç, bu sesi kusursuz üretmekten önce yazılı biçimini tanımak ve kelime içinde ayırt etmektir.
площадь (ploşşat) kelimesi “meydan” anlamına gelir ve içinde ща (şça) bölümü bulunur. Bu kelime A1 öğrencisi için telaffuz bakımından zor olabilir; yavaş okuyup heceyi belirginleştirmek yararlıdır. щ harfini ш ile karıştırmamaya, sonraki harfin de а olduğunu kontrol etmeye çalışırız. Kelimenin sonundaki ь harfi, kendisinden önceki д sesini yumuşatır; ayrıca kelime sonunda д sesi yaklaşık olarak t gibi duyulabilir.
Örnek
Somut örnek: площадь (ploşşat) kelimesinde ща (şça) kalıbı vardır. Kelimeyi yazılışına göre пло (plo) + ща (şça) + дь (d yumuşak) bölümleriyle inceleyebiliriz. Yaklaşık okunuş kullanışlıdır; ancak gerçek telaffuzu dinleme kaydıyla karşılaştırmak daha doğrudur.
6. Okuma çalışması ve kalıpları ayırt etme
Kalıpları öğrenmenin en iyi yollarından biri, kelimeleri görerek ve seslendirerek karşılaştırmaktır. Önce hedef kalıbı bulur, sonra kelimenin tamamını okuruz. Örneğin жираф (jıraf), машина (şına), чай (çay), цирк (tsırk) ve площадь (ploşşat) kelimelerinde farklı kalıpları işaretleyebiliriz.
Çalışırken her kalıbı ayrı renkle yazmak, yüksek sesle tekrar etmek ve kısa aralıklarla yeniden okumak yararlıdır. Bir kelimeyi yalnızca Türkçe okunuşuyla ezberlemek yerine Kiril biçimini de görmeliyiz. Böylece ileride yeni kelimelerde benzer kalıpları kendimiz tanıyabiliriz.
Örnek
Mini çalışma: Aşağıdaki kelimelerde hedef kalıbı bulalım: жираф (jıraf) → жи (ji); машина (şına) → ши (şi); чай (çay) → ча (ça); цирк (tsırk) → ци (tsi); площадь (ploşşat) → ща (şça). Sonra her kelimeyi bir kez yavaş, bir kez normal hızda okumayı deneyelim.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçede “ji” sesi olmadığı için жи yazımında ж yerine başka bir harf kullanılabilir. Doğrusu: Doğru biçim, kelimeye göre öğrenilir; жи (ji) kalıbında ж ve и harfleri yazılır. Yaklaşık telaffuz, Kiril yazımını değiştirmez.
- Yanlış: ж ve ш harflerinden sonra her zaman ы yazılır. Doğrusu: Başlangıç düzeyindeki temel kural olarak жи (ji) ve ши (şi) biçimlerini tanımalıyız. Bu kalıplarda и yazılır; duyduğumuz sese göre harf seçmek yerine kelimenin doğru yazılışını öğrenmeliyiz.
- Yanlış: ци hecesindeki ц harfi yalnızca “ç” diye okunur. Doğrusu: ц sesi yaklaşık olarak “ts” birleşimidir. Bu nedenle ци (tsi) kalıbı “tsi”ye yakın tanınır; doğrudan “çi” yapmak doğru değildir. Bazı kelimelerde и sesi ц harfinden sonra ı sesine yakın duyulabilir.
- Yanlış: ща ile ша aynı hecedir. Doğrusu: ща (şça) içinde щ, ша (şa) içinde ise ш bulunur. Bu iki harf yazıda ve telaffuzda aynı değildir; щ sesi yumuşak ve uzun bir ş sesine yaklaşık olarak benzer.
- Yanlış: Parantez içindeki Türkçe okunuş, Rusça kelimenin kesin ve tek doğru telaffuzudur. Doğrusu: Türkçe okunuşlar başlangıç için yardımcı ipuçlarıdır. Rusça sesleri daha doğru öğrenmek için öğretmenin modelini ve güvenilir ses kayıtlarını dinlemek gerekir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu kalıplar daha uzun kelimeler ve farklı cümleler içinde tekrar ele alınacaktır. Ayrıca чу (çu) ve щу (şçu) gibi benzer yazım kalıplarıyla karşılaştırma yapılabilir. Öğrenciler sözlük kullanarak kelimelerin anlamını, vurgusunu ve ses kaydını birlikte incelemeyi öğrenir. Böylece yalnızca heceyi okumakla kalmayıp kelimeyi cümle içinde anlamlandırmaya geçerler.
Özet
Rusçada жи (ji) ve ши (şi) kalıplarında и, ча (ça) ve ща (şça) kalıplarında а bulunur. ци (tsi) kalıbında ц ve и birlikte yazılır; ц sert olduğu için и sesi bazı kelimelerde ı sesine yakın duyulabilir. Yazılış ile yaklaşık Türkçe telaffuzu birlikte çalışmak, bu kalıpları kelime içinde hızlı tanımamıza yardımcı olur.