Japoncada bir kişinin şu anda ne yaptığını sormak ve günlük alışkanlıklarını anlatmak için şu anda devam eden eylemler ile rutin anlatımını ayırt ederiz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Şu anda ne yapıyorsun?
Japoncada bir kişinin o anda yaptığı işi sormak için 今、何をしていますか。 (Ima, nani o shite imasu ka.) denir. Bu cümlenin anlamı “Şu anda ne yapıyorsun?” veya kibar biçimde “Şu anda ne yapıyorsunuz?” demektir. 今 (ima) “şimdi”, 何 (nani) “ne”, を (o) nesneyi, していますか (shite imasu ka) ise “yapıyor musun?” anlamını verir.
Bu soru özellikle bir eylem devam ederken kullanılır. Örneğin öğretmen sınıfta bir etkinlik yapıyorsa öğrenci şöyle cevap verebilir: 日本語を勉強しています。 (Nihongo o benkyou shite imasu.) “Japonca çalışıyorum.” Burada eylemin tam konuşma anında sürmesi önemlidir.
Örnek
Çözümlü örnek: Bir arkadaşınız telefonda ders çalışıyor. Soru: 今、何をしていますか。 (Ima, nani o shite imasu ka.) Cevap: 宿題をしています。 (Shukudai o shite imasu.) Anlamı: “Şu anda ne yapıyorsun?” — “Ödev yapıyorum.”
2. ています yapısı: devam eden eylemler
Devam eden eylemleri anlatmak için fiilin て biçimine います (imasu) eklenir. Bu derste temel kalıp ～ています (～te imasu) biçimidir. Örneğin 食べます (tabemasu) “yerim” fiili, devam eden eylem anlatılırken 食べています (tabete imasu) “yiyorum” olur.
Bazı fiillerde て biçimini öğrenmek gerekir. 飲みます (nomimasu) “içmek” fiili 飲んでいます (nonde imasu), 見ます (mimasu) “bakmak veya izlemek” fiili 見ています (mite imasu) olur. Şimdilik en sık kullanılan kalıpları cümle içinde öğrenmek daha yararlıdır. Kibar soru yapmak için cümlenin sonuna か (ka) getirilir.
Örnek
Çözümlü örnek: Kahvaltı hazırlayan bir öğrenci için uygun cümle 朝ごはんを作っています。 (Asagohan o tsukutte imasu.) olur. 作っています (tsukutte imasu) “hazırlıyor” veya “yapıyor” demektir. Soru biçimi ise 朝ごはんを作っていますか。 (Asagohan o tsukutte imasu ka.) — “Kahvaltı hazırlıyor musun?” şeklindedir.
3. Şimdiki eylem ve günlük alışkanlık
Japoncada ています (te imasu) çoğunlukla konuşma anında devam eden bir işi anlatır. Buna karşılık günlük alışkanlıklar ve düzenli yapılan işler için fiilin kibar ～ます (～masu) biçimi kullanılır. Örneğin 毎朝、朝ごはんを食べます。 (Maiasa, asagohan o tabemasu.) “Her sabah kahvaltı yaparım.” anlamına gelir.
Aynı fiil, farklı zaman ifadesiyle farklı anlam kazanabilir. 今、公園で日記を書いています。 (Ima, kouen de nikki o kaite imasu.) “Şimdi parkta günlük yazıyorum.” der. 毎日、日記を書きます。 (Mainichi, nikki o kakimasu.) ise “Her gün günlük yazarım.” anlamındadır. 今 (ima) ve 毎日 (mainichi) gibi zaman sözleri anlamı anlamamıza yardım eder.
Örnek
Somut olay: Ayşe parkta oturup şu anda not yazıyor. Ona 今、何をしていますか。 (Ima, nani o shite imasu ka.) diye sorulursa 日記を書いています。 (Nikki o kaite imasu.) diyebilir. Ayşe’nin bunu her gün yaptığını anlatmak istersek 毎日、日記を書きます。 (Mainichi, nikki o kakimasu.) deriz.
4. Günlük yaşamda soru ve cevaplar
Günlük konuşmada soru cümlesi çoğu zaman kısa tutulur. Bir arkadaşınız otomatın önündeyse 何を買っていますか。 (Nani o katte imasu ka.) diye sorabilirsiniz. Cevap olarak 飲み物を買っています。 (Nomimono o katte imasu.) “İçecek alıyorum.” denir.
Yer belirtmek için で (de) kullanılır. 自動販売機で飲み物を買っています。 (Jidouhanbaiki de nomimono o katte imasu.) cümlesi “Otomattan içecek alıyorum.” anlamına gelir. で (de) eylemin yapıldığı yeri gösterir; bu nedenle okul, park veya ev gibi yerlerle birlikte kullanılabilir.
Örnek
Kısa diyalog: A: 今、何をしていますか。 (A: Ima, nani o shite imasu ka.) — “Şu anda ne yapıyorsun?” B: 自動販売機でお茶を買っています。 (B: Jidouhanbaiki de ocha o katte imasu.) — “Otomattan çay alıyorum.” A: そうですか。 (A: Sou desu ka.) — “Öyle mi?”
5. Rutinleri anlatma ve konuşmayı sürdürme
Günlük rutinlerden söz ederken zaman ifadeleri cümleye açıklık katar. 毎朝 (maiasa) “her sabah”, 毎日 (mainichi) “her gün”, よく (yoku) “sık sık” ve ときどき (tokidoki) “bazen” demektir. Örneğin 毎日、洗濯物をたたみます。 (Mainichi, sentakumono o tatamimasu.) “Her gün çamaşırları katlarım.” anlamındadır.
Konuşmayı sürdürmek için cevaptan sonra basit bir karşı soru sorabiliriz. 私は今、家で勉強しています。あなたは？ (Watashi wa ima, ie de benkyou shite imasu. Anata wa?) “Ben şu anda evde ders çalışıyorum. Ya sen?” demektir. Kısa cevaplarda özne bazen söylenmez; çünkü konuşmanın bağlamı kimin yaptığını zaten gösterebilir.
Örnek
Somut konuşma: A: 今、何をしていますか。 (A: Ima, nani o shite imasu ka.) — “Şu anda ne yapıyorsun?” B: 家で洗濯物をたたんでいます。 (B: Ie de sentakumono o tatande imasu.) — “Evde çamaşırları katlıyorum.” A: 毎日しますか。 (A: Mainichi shimasu ka.) — “Bunu her gün yapar mısın?” B: はい、毎日します。 (B: Hai, mainichi shimasu.) — “Evet, her gün yaparım.”
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçedeki “-yor” ekinin Japoncada her durumda aynı şekilde kullanıldığı sanılır. Doğrusu: Japoncada konuşma anında devam eden eylem için ～ています (～te imasu), genel alışkanlık için çoğunlukla ～ます (～masu) kullanılır. 今 (ima) ve 毎日 (mainichi) gibi zaman sözleri seçimi kolaylaştırır.
- Yanlış: 今、何をしますか。 (Ima, nani o shimasu ka.) cümlesinin “Şu anda ne yapıyorsun?” anlamında her zaman doğru olduğu düşünülür. Doğrusu: Devam eden eylemi sormak için 今、何をしていますか。 (Ima, nani o shite imasu ka.) daha uygundur. します (shimasu) genel, planlanan veya yapılacak bir eylemi anlatabilir.
- Yanlış: Türkçe konuşan öğrenciler nesne belirtecini cümleden çıkarır veya を (o) yerine は (wa) kullanır. Doğrusu: Fiilin doğrudan nesnesi çoğu temel cümlede を (o) ile gösterilir: 水を飲んでいます。 (Mizu o nonde imasu.) — “Su içiyorum.” は (wa) ise çoğunlukla konu belirtir.
- Yanlış: を (wo) işaretinin “wo” diye okunması gerektiği sanılır. Doğrusu: Belirteç olarak kullanılan を (o) genellikle Türkçedeki kısa “o” sesine yakın okunur. Romajiyle o olarak gösterilir.
- Yanlış: Japoncada öznenin her cümlede mutlaka söylenmesi gerektiği düşünülür. Doğrusu: Bağlam açıksa özne atlanabilir. 勉強しています。 (Benkyou shite imasu.) hem “Ders çalışıyorum” hem de uygun bağlama göre “Ders çalışıyor” anlamına gelebilir; konuşmanın konusu anlamı belirler.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, geçmişte devam eden eylemleri ve daha uzun günlük konuşmaları anlatmaya doğru ilerler. Öğrenciler 昨日、何をしていましたか。 (Kinou, nani o shite imashita ka.) gibi “Dün ne yapıyordun?” sorularını öğrenebilir. Ayrıca planlardan söz etmek, neden belirtmek ve iki eylemi bağlamak için yeni kalıplar eklenir. Böylece yalnızca o anı değil, günün akışını ve geçmiş deneyimleri de kısa metinlerle anlatmak mümkün olur.
Özet
Şu anda devam eden eylemleri sormak ve anlatmak için ～ています (～te imasu) yapısı kullanılır. Günlük alışkanlıklar için çoğunlukla ～ます (～masu) biçimi ve 毎日 (mainichi) gibi zaman ifadeleri kullanılır. 今、何をしていますか。 (Ima, nani o shite imasu ka.) kalıbı, günlük iletişimde “Şu anda ne yapıyorsun?” sorusunu kibarca sormamızı sağlar.