Japoncada konu eki は (wa) hakkında konuşulan kişiyi ya da şeyi gösterir, です (desu) ise bu kişi veya şey hakkında nazik bir tanıtma ya da bilgi verme yolu sunar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Konu eki は (wa): Cümlenin konusu
Japoncada は (wa), cümlenin konusunu gösteren bir ektir. Yazılışı は olsa da bu görevde wa diye okunur. Türkçedeki konu belirtme biçimine tam olarak benzemez; çoğu zaman cümlenin başındaki kişi veya şey hakkında konuşacağımızı bildirir.
Başlangıçta en kullanışlı kalıp şöyledir: わたしは … (watashi wa …). Burada わたし (watashi) ben, は (wa) ise ben hakkında konuşulduğunu gösterir. Örneğin わたしは がくせいです (watashi wa gakusei desu) cümlesi Ben öğrenciyim anlamına gelir.
Örnek
Örnek çözüm: わたしは がくせいです (watashi wa gakusei desu) cümlesinde わたし (watashi) konu, は (wa) konu eki, がくせい (gakusei) öğrenci ve です (desu) nazik cümle sonudur. Cümlenin doğal Türkçe karşılığı Ben öğrenciyim şeklindedir.
2. Nazik です (desu): İsim cümlesinin sonu
です (desu), bir kişiyi veya şeyi tanımlarken kullanılan nazik bir cümle sonudur. Başlangıç düzeyinde bunu Türkçedeki -dır, -dir ekleriyle veya cümledeki olmak fiiliyle yaklaşık olarak ilişkilendirebilirsiniz. Ancak です (desu) her durumda Türkçeye ayrı bir kelime olarak çevrilmez.
İsimlerle kurulan temel yapı şöyledir: konu + は (wa) + isim veya meslek + です (desu). Örneğin わたしは せんせいです (watashi wa sensei desu) Ben öğretmenim, わたしは がくせいです (watashi wa gakusei desu) ise Ben öğrenciyim demektir. です (desu) nazik bir ton verir; bu nedenle ilk tanışmalarda uygundur.
Örnek
Somut olay: Bir öğrenci Japonca kulübüne ilk kez katılır ve şöyle söyler: わたしは がくせいです (watashi wa gakusei desu). Öğrenci kendisinin öğrenci olduğunu nazikçe bildirmiş olur. Burada cümle, soru sormadan yalnızca bilgi verir.
3. Adla tanışma: わたしは … です
Bir kişinin adını söylemek için de aynı temel yapı kullanılır. Adın ardından です (desu) gelir: わたしは たなかです (watashi wa Tanaka desu). Bunun anlamı Ben Tanaka'yım veya Benim adım Tanaka'dır.
Japoncada soyadıyla tanışmak yaygındır ve nazik ortamlarda uygun kabul edilir. İlk ünitelerde isimleri hiragana ile okuyup söylemek yeterlidir. Daha sonra aynı ad kanji ile 私は田中です (watashi wa Tanaka desu) biçiminde görülebilir; burada 私 (わたし) ve 田中 (たなか) karakterlerini başlangıçta yalnızca tanımanız beklenebilir.
Örnek
Kısa tanışma metni: わたしは たなかです (watashi wa Tanaka desu) — Ben Tanaka'yım. よろしく おねがいします (yoroshiku onegai shimasu) — Tanıştığımıza memnun oldum; bundan sonra da iyi ilişkiler kurmayı dilerim. İkinci ifade kalıp bir nezaket sözüdür ve kelime kelime çevrilmez.
4. は (wa) ile です (desu) arasındaki görev farkı
は (wa) ve です (desu) aynı işi yapmaz. は (wa), hakkında konuşulan konuyu gösterir; です (desu) ise cümleyi nazikçe tamamlar ve konu hakkında bir tanım verir. Bu yüzden わたしは がくせいです (watashi wa gakusei desu) cümlesinde は (wa) ben bölümünden sonra, です (desu) ise öğrenci bölümünün sonunda bulunur.
Türkçede eklerin görevleri çoğu zaman kelimenin içine girer: öğrenciyim, öğretmenim gibi. Japoncada ise temel kalıp daha açık görünür: わたしは せんせいです (watashi wa sensei desu). Boşluklar Japonca yazımda her zaman kullanılmaz; burada öğrenmeyi kolaylaştırmak için gösterilmiştir.
Örnek
Karşılaştırma: わたしは がくせいです (watashi wa gakusei desu) cümlesinde わたしは (watashi wa) Ben, yani konu; がくせいです (gakusei desu) ise öğrenciyim, yani nazik tanımdır. Bu nedenle は (wa) yerine です (desu), です (desu) yerine de は (wa) koymak doğru olmaz.
5. Tanışma diyaloğunda kullanım
İlk tanışmada kişi önce kendi adını söyleyebilir. Basit ve nazik bir diyalogda şu kalıp kullanılabilir: わたしは さとうです (watashi wa Sato desu). Karşıdaki kişi de kendi adını aynı yapıyla söyleyebilir.
Bu cümleler kısa olsa da Japonca iletişimde önemli bir nezaket görevi taşır. Konuşurken selam vermek, uygun bir ses tonu kullanmak ve karşıdaki kişiyi dinlemek de önemlidir. こんにちは (konnichiwa) gündüz kullanılan merhaba sözüdür; burada は (wa) sözcüğün yazımının parçasıdır ve konu eki olarak kullanılmaz.
Örnek
Kısa diyalog: A: こんにちは (Konnichiwa). — A: Merhaba. B: こんにちは。わたしは たなかです (Konnichiwa. Watashi wa Tanaka desu). — B: Merhaba. Ben Tanaka'yım. A: わたしは さとうです (Watashi wa Sato desu). — A: Ben Sato'yum.
6. Yazım, telaffuz ve sonraki kullanım
は, konu eki olduğunda wa okunur; bu, başlangıçta özellikle dikkat edilmesi gereken bir yazım özelliğidir. です (desu) yazıda desu biçimindedir, fakat doğal konuşmada son hecedeki u çok zayıf duyulabilir; Türkçe telaffuz ipucu yaklaşık olarak des şeklindedir. Yine de öğrenciler yazarken ve dikkatli konuşurken desu biçimini öğrenmelidir.
İlk aşamada cümleleri hiragana ile okumak uygundur: わたしは がくせいです (watashi wa gakusei desu). Kanjiyle karşılaşınca aynı cümleyi 私は学生です (watashi wa gakusei desu) olarak görebilirsiniz. İlerleyen düzeylerde soru biçimi, olumsuz biçim ve farklı konu sözcükleri öğrenilir.
Örnek
Okuma alıştırması: わたしは せんせいです (watashi wa sensei desu) cümlesini yaklaşık olarak wa-ta-şi wa sen-sey des şeklinde okuyabilirsiniz. Anlamı Ben öğretmenim. Buradaki は, ha değil wa okunur; です ise yazıldığı hâliyle öğrenilir, konuşmada son u sesi zayıflayabilir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: は her zaman ha okunur. Doğrusu: Konu eki olarak kullanıldığında は, wa okunur. Örneğin わたしは がくせいです (watashi wa gakusei desu) cümlesinde okunuş wa'dır.
- Yanlış: です (desu) her zaman Türkçedeki ayrı bir olmak kelimesidir. Doğrusu: です (desu), nazik bir cümle sonudur ve Türkçeye çoğu zaman -im, -sin veya -dir gibi eklerle çevrilir. わたしは たなかです (watashi wa Tanaka desu) cümlesi Ben Tanaka'yım anlamındadır.
- Yanlış: は (wa) ile です (desu) aynı görevi görür. Doğrusu: は (wa) konuyu gösterir, です (desu) ise tanımı nazikçe tamamlar. Bu nedenle ikisi kalıpta farklı yerlere gelir.
- Yanlış: Japonca cümlelerde Türkçedeki gibi özne mutlaka yazılmalıdır. Doğrusu: Japoncada konu, bağlamdan anlaşılıyorsa söylenmeyebilir. Ancak başlangıçta yapıyı görmek için わたしは … です (watashi wa … desu) kalıbını açıkça kullanmak yararlıdır.
- Yanlış: です (desu) her ortamda kullanılabilecek tek tanışma biçimidir. Doğrusu: です (desu) başlangıç ve nazik konuşma için uygundur. İleride samimi konuşmada kullanılan daha kısa biçimleri ve soru kalıplarını da öğreneceksiniz.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta です (desu) yapısının soru ve olumsuz biçimleri öğrenilir; örneğin がくせいですか (gakusei desu ka) Öğrenci misin? anlamına gelir. Konu eki は (wa), yalnızca kendini tanıtırken değil, aile, ülke, okul ve günlük etkinlikler hakkında konuşurken de kullanılacaktır. Ayrıca は (wa) ile が (ga) arasındaki temel farklara giriş yapılabilir. Kanji bilgisi de kademeli olarak artar; 私 (watashi), 学生 (gakusei) ve 先生 (sensei) gibi karakterler daha sık görülür.
Özet
は (wa), cümlenin konusunu gösterir; です (desu) ise isim veya meslek bildiren cümleyi nazikçe tamamlar. Temel tanışma kalıbı わたしは … です (watashi wa … desu) biçimindedir. は'nın wa okunmasına ve です'nin konuşmada des'e yaklaşabilmesine dikkat ederek kısa tanışma cümleleri kurabilirsiniz.