Basit bir Japonca menüyü okuyup anahtar kelimeleri dinleyerek tanımak ve uygun sipariş kalıplarıyla yiyecek-içecek istemek, günlük iletişimin temel adımlarındandır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Resimli menüyü tanıma
Japonca A1 düzeyinde kısa bir menüde önce resimlerden yararlanmak, sonra yazıları okumak yararlıdır. İlk ünitelerde hiragana ve katakana öğrenildiği için menüdeki sözcükleri bu iki yazı sistemiyle tanımaya çalışırız. Katakana, özellikle yabancı kökenli yiyecek ve içecek adlarında sık görülür.
Menü okurken her sözcüğü hemen Türkçeye çevirmek yerine önce kategori belirlemek gerekir: yiyecek mi, içecek mi, yoksa fiyat mı? Örneğin カレー (karee) köri, パン (pan) ekmek, サラダ (sarada) salata, みず (mizu) su ve ジュース (juusu) meyve suyu anlamında kullanılabilir. Telaffuzda uzun ünlülere dikkat edilir; ジュース (juusu) sözcüğündeki uzun u sesi Türkçedeki kısa u gibi söylenmez, biraz uzatılır.
Örnek
Resimde bir tabak köri ve bir bardak su olduğunu düşünelim. Menüde カレー (karee) ve みず (mizu) yazıyorsa öğrenci iki sözcüğü resimlerle eşleştirir. Ardından カレーです。 (Karee desu.) ifadesini Bu köri. şeklinde anlayabilir.
2. Menüde yiyecek ve içecek adlarını okuma
Menü okuma çalışmasında amaç bütün Japoncayı çözmek değil, sipariş için gerekli bilgiyi bulmaktır. Öğrenci önce bildiği sözcükleri işaretleyebilir ve sözcükleri sesli okuyabilir. Hiragana ile yazılan おちゃ (ocha) yeşil çay ve ごはん (gohan) pilav anlamına gelir. Katakana ile yazılan ケーキ (keeki) ise kek anlamına gelir.
Bu düzeyde sözcüklerin okunuşu çoğunlukla yazıdaki temel hecelerden hareketle tahmin edilebilir; ancak bazı sesler Türkçe konuşanlar için farklıdır. おちゃ (ocha) sözcüğündeki ちゃ (cha) hecesi çay sözcüğündeki ç sesine yakındır. ケーキ (keeki) sözcüğünde uzun e sesi vardır; bu nedenle ke-ki değil, kee-kiye yakın bir söyleyiş hedeflenir.
Örnek
Kısa bir menü şöyle olabilir: カレー (karee), サラダ (sarada), みず (mizu), おちゃ (ocha). Öğrenci resimdeki yiyecekleri ve içecekleri iki gruba ayırır: yiyecekler カレー (karee) ve サラダ (sarada); içecekler みず (mizu) ve おちゃ (ocha).
3. Sipariş isteme kalıpları
Sipariş verirken en temel kalıplardan biri ___をください。 (___ o kudasai.) ifadesidir. Bu kalıp, ___ lütfen. anlamında kullanılabilir. Buradaki を (o) hecesi yazıda wo biçiminde görünse de bu temel kullanımda o diye telaffuz edilir.
Bir başka nazik kalıp ___をおねがいします。 (___ o onegai shimasu.) ifadesidir. Bu da ___ lütfen veya ___ rica ediyorum anlamı verir. ください (kudasai) sözcüğünde ku-da-say, おねがいします (onegai shimasu) ifadesinde o-ne-gay-şimass biçimine yakın bir Türkçe telaffuz kullanılabilir; son u sesi çok belirgin olmayabilir.
Örnek
Öğrenci su istemek isterse みずをください。 (Mizu o kudasai.) der. Köri ve çay isterse iki kısa ifade kullanılabilir: カレーをください。 (Karee o kudasai.) ve おちゃをください。 (Ocha o kudasai.). Daha nazik bir seçenek ise おちゃをおねがいします。 (Ocha o onegai shimasu.) olur.
4. Kısa sipariş diyaloğunu okuma ve dinleme
Kısa bir sipariş diyaloğunu dinlerken her sözcüğü yazmaya çalışmak yerine anahtar kelimeleri yakalamak gerekir. Özellikle menüdeki yiyecek ve içecek adları, ください (kudasai) ve ありがとうございます (arigatou gozaimasu) gibi ifadeler önemlidir. İlk dinlemede genel anlam, ikinci dinlemede sipariş edilen ürün, üçüncü dinlemede nezaket ifadesi bulunabilir.
Japoncada müşteri ile görevli arasındaki konuşma kısa olabilir. Görevli müşteriye いらっしゃいませ。 (Irasshaimase.) diyerek hoş geldiniz anlamında seslenebilir. Müşteri siparişini söyler, görevli de はい。 (Hai.) diyerek evet veya peki anlamında karşılık verebilir; müşteri sonunda ありがとうございます。 (Arigatou gozaimasu.) diyebilir.
Örnek
Örnek diyalog: いらっしゃいませ。 (Irasshaimase.) — Hoş geldiniz. みずをください。 (Mizu o kudasai.) — Su lütfen. はい。 (Hai.) — Peki. ありがとうございます。 (Arigatou gozaimasu.) — Teşekkür ederim. Dinleme sorusu şu olabilir: Müşteri ne istedi? Doğru cevap: みず (mizu), yani su.
5. Rol yapma ve anlamı kontrol etme
Diyaloğu sınıfta canlandırırken bir öğrenci müşteri, bir öğrenci görevli olur. Müşteri menüden bir veya iki ürün seçer; görevli selamlar ve siparişi dinler. Daha sonra roller değiştirilir. Bu çalışma hem doğru telaffuzu hem de konuşma sırasını öğrenmeye yardım eder.
Anlam kontrolü için öğrenci önce Türkçe açıklamaya bakmadan diyaloğu okuyabilir. Daha sonra kim konuşuyor, hangi ürün isteniyor ve hangi nezaket sözcüğü kullanılıyor soruları cevaplanır. Cümleleri ezberlemekten çok kalıbı farklı menü sözcükleriyle kullanmak önemlidir.
Örnek
Rol yapma metni: Görevli: いらっしゃいませ。 (Irasshaimase.) Müşteri: サラダをください。 (Sarada o kudasai.) Görevli: はい。 (Hai.) Müşteri: ありがとうございます。 (Arigatou gozaimasu.) Türkçesi: Hoş geldiniz. Salata lütfen. Peki. Teşekkür ederim. Sonra サラダ (sarada) yerine パン (pan) veya ジュース (juusu) konularak yeni diyalog oluşturulur.
6. Menü ve siparişte nezaket
Japoncada sipariş verirken doğrudan tek başına yiyecek adını söylemek mümkün olsa da A1 düzeyinde をください (o kudasai) veya をおねがいします (o onegai shimasu) kalıbını kullanmak daha uygundur. Bu kalıplar isteği anlaşılır ve nazik hâle getirir. Konuşmanın sonunda teşekkür etmek de günlük iletişimde doğal bir adımdır.
Menüde bulunmayan bir ürünü istemek yerine öğrencinin menüde gerçekten görülen bir sözcüğü seçmesi gerekir. Böylece okuma ile konuşma arasında doğrudan bağlantı kurulur. Öğretmen, dinleme sırasında ürünün resmini kaldırarak öğrencinin yalnızca sesi ve yazıyı kullanmasını da sağlayabilir.
Örnek
Menüde yalnızca パン (pan) ve おちゃ (ocha) varsa uygun sipariş パンとおちゃをください。 (Pan to ocha o kudasai.) olabilir. Buradaki と (to) ve anlamına gelir. Cümlenin Türkçesi: Ekmek ve çay lütfen. Öğrenci siparişten sonra ありがとうございます。 (Arigatou gozaimasu.) diyebilir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Katakana yalnızca özel isimlerde kullanılır. Doğrusu: Katakana yabancı kökenli sözcüklerde, bazı yiyecek ve içecek adlarında da kullanılır. Örneğin パン (pan), サラダ (sarada) ve ジュース (juusu) menülerde görülebilir.
- Yanlış: を (wo) her zaman wo diye okunur. Doğrusu: Bu temel kullanımda を (o) genellikle o diye telaffuz edilir. Örneğin みずをください。 (Mizu o kudasai.) cümlesinde anlamı su lütfen şeklindedir.
- Yanlış: ください (kudasai) yalnızca emir vermek için kullanılır. Doğrusu: Sipariş bağlamında ください (kudasai) nazik bir istek oluşturur ve lütfen anlamı verir. Yine de ses tonu sakin olmalı ve sözcük tek başına sert biçimde söylenmemelidir.
- Yanlış: Her uzun ünlü Türkçedeki gibi kısa okunabilir. Doğrusu: ジュース (juusu) ve ケーキ (keeki) gibi sözcüklerde ünlü uzatılır. Uzunluğu tamamen yok saymak, sözcüğün doğal duyulmamasına veya başka bir sözcükle karışmasına yol açabilir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta öğrenciler menüye fiyat, miktar ve seçenek bilgisi ekleyebilir. Örneğin bir ürünün sıcak mı soğuk mu olduğunu sormak ve kaç tane istediğini belirtmek üzerine çalışılabilir. Ayrıca restoran görevlisinin siparişi tekrar ettiği daha uzun diyaloglar okunup dinlenebilir. Yazı çalışmalarında hiragana ve katakana daha akıcı hâle getirilirken temel kanji sözcükleri de yavaş yavaş tanıtılabilir.
Özet
Kısa bir Japonca menüde resim, hiragana ve katakana birlikte kullanılarak yiyecek ve içecek adları bulunabilir. ___をください。 (___ o kudasai.) ve ___をおねがいします。 (___ o onegai shimasu.) kalıpları temel sipariş vermeyi sağlar. Dinleme ve rol yapma çalışmaları, menü okuma becerisini gerçek bir iletişim durumuna dönüştürür.