İtalyancada geçmişte tamamlanmış seyahat ve tatil olaylarını anlatmak için yardımcı fiil ile geçmiş zaman ortacı birlikte kullanılır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Geçmişte tamamlanmış olayları anlatma
İtalyancada geçmişte tamamlanmış olayları anlatmak için passato prossimo kullanılır. Bu yapı Türkçedeki “aldım”, “gittim” veya “seyahat ettim” gibi anlamlara gelebilir. Yapı iki parçadan oluşur: şimdiki zamanda çekilmiş bir yardımcı fiil ve fiilin geçmiş zaman ortacı.
Yardımcı fiil genellikle avere ya da essere olur. Düzenli fiillerde geçmiş zaman ortacı -are fiillerinde çoğunlukla -ato, -ere fiillerinde -uto ve -ire fiillerinde -ito biçiminde yapılır. Örneğin comprare fiilinin geçmiş zaman ortacı comprato, partire fiilinin geçmiş zaman ortacı partito olur.
Örnek
Ho comprato il biglietto. Türkçesi: Bileti aldım. Bu cümlede ho yardımcı fiildir, comprato ise geçmiş zaman ortacıdır. Siamo partiti alle otto. Türkçesi: Saat sekizde yola çıktık. Burada siamo yardımcı fiil, partiti geçmiş zaman ortacıdır.
2. Avere ile kurulan cümleler
Birçok geçişli fiil, yani bir nesne alan fiil, avere ile kullanılır. Seyahatte bilet almak, kahve içmek, fotoğraf çekmek ve bir otel ayarlamak bu gruba girer. Yardımcı fiil özneye göre değişir: io için ho, tu için hai, lui/lei için ha, noi için abbiamo, voi için avete ve loro için hanno kullanılır.
Bu cümlelerde geçmiş zaman ortacı çoğunlukla özneye göre değişmez. Örneğin kadın konuşmacı da erkek konuşmacı da “kahve içtim” anlamında Ho bevuto un caffè. diyebilir. Olumsuzluk için yardımcı fiilden önce non getirilir; soru cümlesinde ise çoğu zaman ses tonu ve soru sözcüğü yeterlidir.
Örnek
Ho bevuto un caffè al bar. Türkçesi: Kafede bir kahve içtim. Non ho scritto una cartolina. Türkçesi: Bir kartpostal yazmadım. Hai prenotato l’albergo? Türkçesi: Oteli ayırttın mı? Sì, ho prenotato una camera. Türkçesi: Evet, bir oda ayırttım.
3. Essere ile hareket ve durum değişikliği
Bazı hareket ve durum değişikliği fiilleri essere ile kullanılır. Gitmek, gelmek, varmak ve ayrılmak gibi fiiller bu gruptadır: andare, venire, arrivare ve partire. Essere ile yardımcı fiil özneye göre sono, sei, è, siamo, siete veya sono biçimlerinden biri olur.
Önemli fark, essere ile kullanılan geçmiş zaman ortacının özneyle uyum göstermesidir. Erkek tekil için genellikle -o, kadın tekil için -a, erkeklerden veya karışık gruptan oluşan çoğul için -i, yalnız kadınlardan oluşan çoğul için -e kullanılır. Bu nedenle konuşanın veya grubun kim olduğu cümle biçimini etkiler.
Örnek
Marco è arrivato a Roma. Türkçesi: Marco Roma’ya vardı. Anna è arrivata a Roma. Türkçesi: Anna Roma’ya vardı. Marco e Luca sono partiti presto. Türkçesi: Marco ve Luca erken yola çıktılar. Anna e Giulia sono partite presto. Türkçesi: Anna ve Giulia erken yola çıktılar.
4. Otelde geçmiş zamanı kullanma
Otel konuşmalarında hem avere hem de essere içeren cümleler kullanılabilir. Oda ayırtmak ve fiş istemek için genellikle avere ile kurulan cümleler, otelden ayrılmayı anlatmak için ise essere ile kurulan cümleler görülür. Böylece kişi yaptığı işlemleri ve hareketini aynı kısa konuşmada anlatabilir.
Geçmiş olayların sırasını belirtmek için prima “önce”, poi “sonra” ve dopo “daha sonra” anlamına gelir. Ieri “dün”, stamattina “bu sabah” ve la settimana scorsa “geçen hafta” gibi zaman ifadeleri de cümleyi tamamlar. Bu ifadeler, dinleyenin olayların ne zaman gerçekleştiğini anlamasına yardım eder.
Örnek
Prima ho pagato la camera, poi ho ricevuto la ricevuta. Türkçesi: Önce odanın ücretini ödedim, sonra fişi aldım. Dopo sono partito dall’albergo. Türkçesi: Daha sonra otelden ayrıldım. Kısa diyalog: Ha ricevuto la ricevuta? Türkçesi: Fişi aldınız mı? Sì, grazie. Sono partito poco fa. Türkçesi: Evet, teşekkürler. Az önce ayrıldım.
5. Kısa bir seyahat anlatısı kurma
Bir seyahat anlatısında olayları mantıklı bir sıraya koymak önemlidir. Önce bilet alma, sonra trenle gitme, ardından otele varma ve son olarak otelden ayrılma anlatılabilir. Her fiilin hangi yardımcı fiille kullanıldığını kontrol etmek, anlatının temel doğruluğunu sağlar.
A2 düzeyinde uzun ve karmaşık cümlelere gerek yoktur. Kısa cümleleri e, ma, poi veya perché gibi bağlayıcılarla birleştirmek yeterlidir. Seyahat günlüğü, kısa mesaj veya arkadaşla yapılan konuşma bu zamanı kullanmak için uygun ortamlardır.
Örnek
Sabato ho comprato il biglietto del treno. Sono partito alle nove e sono arrivato a Firenze alle undici. Ho preso un caffè e poi sono andato in albergo. La sera ho ricevuto la ricevuta e sono tornato a casa. Türkçesi: Cumartesi tren biletini aldım. Saat dokuzda yola çıktım ve saat on birde Floransa’ya vardım. Bir kahve içtim ve sonra otele gittim. Akşam fişi aldım ve eve döndüm.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Bütün geçmiş zaman cümlelerinde yardımcı fiil olarak avere kullanılır. Doğrusu: Doğrusu, birçok fiil avere ile kurulsa da hareket ve durum değişikliği bildiren birçok fiil essere ile kullanılır. Örneğin Ho comprato il biglietto ama Sono arrivato a Roma denir.
- Yanlış: Essere ile kullanılan geçmiş zaman ortacı hiçbir zaman değişmez. Doğrusu: Doğrusu, essere ile geçmiş zaman ortacı özneyle uyum gösterir. Anna è arrivata ve Marco è arrivato cümlelerinde son ek farklıdır.
- Yanlış: Türkçedeki “gitmek” gibi bütün hareket fiilleri avere ile çekilir. Doğrusu: İtalyancada temel hareket fiillerinin çoğu essere ile kullanılır. Bu yüzden “Gittim” anlamında Sono andato veya konuşanın kadın olması durumunda Sono andata denir.
- Yanlış: Geçmiş zaman ortacı her fiilde aynı ekle yapılır. Doğrusu: Düzenli fiillerde -are fiilleri çoğunlukla -ato, -ere fiilleri -uto, -ire fiilleri -ito alır. Ancak bazı fiiller düzensizdir; örneğin fare fiilinin ortacı fatto, vedere fiilinin ortacı visto olur.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta passato prossimo daha fazla düzensiz fiille ve daha uzun anlatılarla kullanılacaktır. Ayrıca tamamlanmış tek olaylarla arka plan bilgisi veren geçmiş zamanlar arasındaki fark öğrenilecektir. Öğrenciler günlük, e-posta ve seyahat anısı gibi metinlerde zaman seçimi yapacaktır. Daha sonra geçmişte devam eden alışkanlıkları anlatmak için imperfetto ile karşılaştırma yapılır.
Özet
Passato prossimo, geçmişte tamamlanmış olayları anlatmak için yardımcı fiil ve geçmiş zaman ortacından oluşur. Avere birçok eylem fiiliyle, essere ise birçok hareket ve durum değişikliği fiiliyle kullanılır; essere ile geçmiş zaman ortacı özneyle uyum gösterir. Seyahat anlatırken olayları prima, poi ve dopo gibi ifadelerle sıraya koymak anlatımı açıklaştırır.