İtalyancada kim olduğunu, nereli olduğunu ve ne olduğunu söylemenin kapısı şimdiki zamanda essere fiilidir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Neden önce essere öğrenilir?
Dünyada İtalyanca öğreten hemen her program ilk fiil olarak essere fiilini verir. İngilizcedeki to be veya İspanyolcadaki ser gibi bu fiil kimlik, milliyet ve basit durum bildirmenin temelidir. Kökeni Latince esse fiiline dayanır; İtalyanca konuşulan her yerde günlük hayatın ilk cümlelerinde karşımıza çıkar. CEFR A1 can-do hedefi şudur: Kendimi ve başkasını çok basit cümlelerle tanıtabilirim.
Türkçede Ben öğrenciyim derken ayrı bir fiil kullanmazsın; işi ekle görürsün. İtalyancada ise özne ile bilgi arasına mutlaka essere gelir. Bu yüzden tahtada önce çekim tablosu görülür: io sono, tu sei, lui/lei è, noi siamo, voi siete, loro sono. Öğretmen her şahsı örnek cümleyle seslendirir; sen de aynı sırayı yüksek sesle tekrarlarsın.
Telaffuzu Türkçe harflerle aklında tut: io i-yo, sono so-no, sei sey, è açık ve kısa e, siamo si-ya-mo, siete si-ye-te, loro lo-ro. è harfinin üstündeki vurgu, ve anlamına gelen e bağlacından ayırır. Bu ayrımı ilk günden duymak sonraki yazım hatalarını azaltır.
Örnek
Çekim sırasını sesli oku. Io sono. Benim. Tu sei. Sen’sin. Lui è. O (erkek)dır. Lei è. O (kadın)dır. Noi siamo. Biziz. Voi siete. Sizsiniz. Loro sono. Onlardır. Şimdi boşluğu kendi adınla doldur: Io sono …
Io sono ile kendimi tanıtıyorum
A1 düzeyinde en sık kuracağın cümle şudur: Io sono artı adın. Io ben demektir; sono ise so-no okunur. İtalyancada özne zamiri bazen düşer ama tanışmada Io sono Ayşe. demek net ve kibardır. Türkçesi: Ben Ayşe’yim. Aynı kalıba milliyet veya okul rolü de eklenir: Io sono turco. Ben Türk’üm. Io sono studente. Ben (erkek) öğrenciyim. Io sono studentessa. Ben (kız) öğrenciyim.
Cinsiyet A1’de bile görünür. Erkek konuşucu turco, italiano, studente der; kadın konuşucu turca, italiana, studentessa der. Öğretmenin sono öğrettiği diyalog anında önce kalıbı duyarsın, sonra kendi bilgine uygularsın. Can-do hedefi: Adımı, milliyetimi ve öğrenci olduğumu essere ile söyleyebilirim.
Kısa bir sınıf diyaloğu şöyle işler. Öğretmen: Ciao! Io sono Marta. E tu? Merhaba! Ben Marta’yım. Ya sen? Öğrenci: Ciao! Io sono Can. Merhaba! Ben Can’ım. Öğretmen: Piacere! Memnun oldum! Öğrenci: Piacere! Memnun oldum! Ciao çao, piacere pi-a-çe-re okunur. E tu? kalıbı ve sen? anlamındadır; bağlaç e kapalı ve kısadır, fiil è ile karıştırılmaz.
Örnek
Somut olay: Dönemin ilk İtalyanca dersinde öğretmen elini uzatır. Ciao! Io sono Marta. Io sono l'insegnante. Merhaba! Ben Marta’yım. Ben öğretmenim. Sen cevap verirsin: Io sono Deniz. Io sono studente. Ben Deniz’im. Ben öğrenciyim. İki cümlede de fiil sono dur ve sözcükler A1 dışına çıkmaz.
Kartlarla Io sono … sunumu
Birçok ülkede A1 İtalyanca sınıflarında öğrenciler adını, şehrini veya milliyetini kocaman kartlara yazar ve ayakta okur. Kalıp sabittir: Io sono … Kartın ön yüzünde yalnızca hedef dildeki cümle vardır; Türkçe karşılık kartın arkasında veya öğretmenin ağzındadır. Bu tekrar, kulağın sono ritmini bedene yerleştirir ve can-do hedefini görünür kılar: Basit bir tanıtım cümlesini sınıfta anlaşılır biçimde söyleyebilirim.
Örnek sunumlar şunlar olabilir. Birinci öğrenci: Ciao! Io sono Elif. Io sono turca. Io sono di Istanbul. Merhaba! Ben Elif’im. Ben Türk’üm. Ben İstanbul’luyum. İkinci öğrenci: Ciao! Io sono Luca. Io sono italiano. Io sono di Roma. Merhaba! Ben Luca’yım. Ben İtalyan’ım. Ben Roma’lıyım. Burada di -lı/-li anlamını taşır ve di (ince i) okunur. Şehir adı çekim istemez.
Dikkat et: Io sono di Ankara. doğrudur; Io sono Ankara yanlıştır çünkü şehir adının önüne di gelir. Milliyette ise di yoktur: Io sono turco. Bu iki yapıyı kart çalışmasında yan yana görmek karışıklığı azaltır. Koro tekrarı da işe yarar: sınıf her kartı bir kez dinler, bir kez birlikte söyler.
Örnek
Üç kartlık mini metin. Kart 1: Io sono Selin. Ben Selin’im. Kart 2: Io sono studentessa. Ben öğrenciyim. Kart 3: Io sono turca. Ben Türk’üm. Öğrenci kartları sırayla kaldırır. Telaffuz: studentessa stu-den-tes-sa; çift s belirgin tutulur.
Bayrak önünde kimlik: ad ve milliyet
Tanışma yalnızca ad değildir; insanlar sık sık nereli olduklarını da söyler. A1’de milliyet sıfatları essere ile gelir. Io sono turco. Ben Türk’üm (erkek). Io sono turca. Ben Türk’üm (kadın). Lui è italiano. O İtalyan’dır (erkek). Lei è italiana. O İtalyan’dır (kadın). Bayrakla yapılan sınıf sahnesi bu cümleyi görsel belleğe bağlar.
Günlük hayatta bu kalıp havaalanında, yurt kaydında ve uluslararası kamplarda işe yarar. Biri Di dove sei? Nerelisin? diye sorabilir. A1 cevabı kısa tutulur: Sono turco. Sono di Izmir. Türk’üm. İzmir’liyim. Sorudaki sei sen’sin anlamındaki çekimdir ve sey okunur. dove do-ve, nerede/nereli demektir. Can-do: Kökenimi çok basit biçimde söyleyebilirim.
Özne zamirini bazen düşürürsün: Sono Mert. de doğrudur, Io sono Mert. de. Yeni başlayanlar için Io yu söylemek cümleyi daha net kılar. Türkçe kaynaklı bir tuzak burada başlar: Türkçede Ben Mert yeter gibi gelir; İtalyancada fiilsiz Io Mert cümle değildir. Mutlaka sono gerekir.
Örnek
Sınıf önü konuşması: Ciao a tutti! Io sono Zeynep. Io sono turca. Io sono di Antalya. Piacere! Herkese merhaba! Ben Zeynep’im. Ben Türk’üm. Ben Antalya’lıyım. Memnun oldum! Ciao a tutti çao a tut-ti okunur. Bu dört cümle A1 sözcük dağarcığının dışına çıkmaz.
Lei è Maria ve üçüncü şahıs
Kendini tanıttıktan sonra başkasını da tanıtman gerekir. Üçüncü tekil şahısta fiil è olur. Lui è Ali. O (erkek) Ali’dir. Lei è Maria. O (kadın) Maria’dır. è tek hecedir, açık e’dir; yazarken mutlaka vurgulu è kullanılır. Tablodaki Lei è Maria örneği hem adı hem fiil çekimini aynı anda gösterir.
A1’de lei iki işe yarar: o (kadın) ve resmi siz. Resmi hitapta da fiil yine è dir: Lei è l'insegnante? Siz öğretmen misiniz? Bu ikinci anlamı şimdilik tanıman yeter; derin nezaket kuralları bir sonraki basamaktadır. Çoğulda loro sono kullanılır: Loro sono studenti. Onlar öğrencidir. sono hem ben hem onlar için aynıdır; özne zamiri veya bağlam ayırır.
Kısa diyalog. A: Chi è lei? O kim? B: Lei è Maria. Lei è italiana. Lei è studentessa. O Maria’dır. O İtalyan’dır. O öğrencidir. Chi ki, kim demektir. A: E lui? Ya o? B: Lui è Marco. Lui è italiano. Lui è studente. O Marco’dur. O İtalyan’dır. O öğrencidir. Can-do: Başka birinin adını ve milliyetini basit cümleyle söyleyebilirim.
Örnek
Sınıf panosu metni. Lei è Maria. Lei è di Milano. Lei è studentessa. O Maria’dır. O Milano’ludur. O öğrencidir. Yanındaki fotoğrafta: Lui è Paolo. Lui è italiano. Lui è studente. O Paolo’dur. O İtalyan’dır. O öğrencidir. İki metin de aynı iskeleti kullanır: zamir + è + bilgi.
Türkçe konuşanların sık tuzakları
Türkçede isim cümlesi çoğu zaman fiilsiz durur: Ben öğretmen, o öğrenci. İtalyancaya bire bir aktarınca Io insegnante gibi yarım kalmış diziler çıkar. Doğrusu her zaman bir essere çekimidir: Io sono insegnante. Ben öğretmenim. Bu alışkanlığı kırmak için her tanıtım cümlesinde fiili parmakla saymak işe yarar. Can-do burada bozulur: Fiilsiz dizi, dinleyici için cümle değildir.
İkinci tuzak è ile e karışıklığıdır. e ve demektir, vurgusuzdur; è dir/dır demektir, vurguludur. Maria e Anna sono studentesse. Maria ve Anna öğrencidir. Maria è studentessa. Maria öğrencidir. Üçüncü tuzak, İngilizce I gibi io yu her yerde büyük yazmaktır; İtalyancada io cümle başında değilse küçük harfle yazılır.
Dördüncü tuzak milliyet uyumudur. Türkçede Türk’üm cinsiyet göstermez; İtalyancada gösterir. Kız öğrenci Io sono turco derse dinleyici onu erkek sanır. Doğrusu Io sono turca. Beşinci tuzak mi chiamo ile io sono yu aynı sandırmaktır. Mi chiamo adım …dır (çağrılırım) demektir; Io sono ben …yim demektir. Ad sorusu çoğu zaman Come ti chiami? Adın ne? iken kimlik ve milliyet essere ile kurulur.
Örnek
Yanlış: Io Mehmet. Io turco. Doğru: Io sono Mehmet. Io sono turco. Yanlış: Lei e Maria. Doğru: Lei è Maria. Yanlış (kız konuşucu): Io sono italiano. Doğru: Io sono italiana. Bu üç düzeltmeyi defterinin ilk sayfasına yaz.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçedeki gibi Ben Ali demek yeter; fiile gerek yoktur. Doğrusu: İtalyancada tanıtım cümlesi fiilsiz kurulmaz. Doğrusu Io sono Ali. Ben Ali’yim.
- Yanlış: è ile e aynı harftir, ikisi de ve demektir. Doğrusu: e bağlaçtır ve ve anlamına gelir; è ise essere fiilinin üçüncü tekil şahsıdır, dir/dır demektir. Lei è Maria. O Maria’dır.
- Yanlış: sono yalnızca ben içindir. Doğrusu: sono hem io hem loro için kullanılır. Io sono studente. Ben öğrenciyim. Loro sono studenti. Onlar öğrencidir. Ayıran şey özne zamiri veya bağlamdır.
- Yanlış: Milliyet sözcüğü hiç değişmez; turco herkes için yeter. Doğrusu: Milliyet sıfatı cinsiyete uyum ister. Erkek: Io sono turco. Kadın: Io sono turca. Aynı kural italiano / italiana için de geçerlidir.
- Yanlış: Io her zaman büyük harfle yazılır çünkü İngilizcedeki I gibidir. Doğrusu: İtalyancada io yalnızca cümle başında büyük yazılır. Cümle içinde küçük harftir: Oggi io sono a scuola.
Bir adım ileri
Bir sonraki adımda essere yalnızca kimlik için değil, basit sıfatlarla hâl ve duygu için de kullanılır: Io sono stanco. Yorgunum. Lei è felice. O mutludur. A2’ye doğru yer bildiren c'è ve ci sono kalıpları gelir; sonra da geçmiş zamanda yardımcı fiil olarak essere görülür. stare fiili (durmak, bulunmak) ayrı bir kapıdır; şimdilik onu essere ile karıştırma. Sıfatların cinsiyet ve çoğul uyumu da bir üst basamakta sıkılaşır.
Özet
Essere fiilinin şimdiki zamanı A1’de kendini ve başkasını tanıtmanın omurgasıdır. Kalıplar nettir: Io sono …, Tu sei …, Lei è …; milliyet ve şehir için turco/turca ile sono di … eklenir. Türkçeden gelen fiilsiz cümle, è/e karışıklığı ve cinsiyet uyumsuzluğu ilk günden bilinçli düzeltilmelidir.