Bilimsel İspanyolcada pasiva refleja ve kişisiz se yapıları, faili metinden çekerek sürecin, verinin ve sonucun öne çıkmasını sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Bilimsel metinde özneyi gizlemenin nedeni
CEFR C2 can-do hedefi şudur: öğrenci karmaşık akademik konularda net, iyi örgütlenmiş ve ayrıntılı metin üretebilir; uzmanlık söyleminde kişisiz ve edilgen yapıları yerinde kullanır. Bilim dili kişiyi değil işlemi merkeze alır; çünkü tekrarlanabilirlik, ölçüm ve kanıt, araştırmacının kimliğinden bağımsız tutulmak istenir. İspanyolcada bu etkiyi sağlayan başlıca araç, se (okunuşu: se) ile kurulan pasiva refleja (pasiva refleha) ve kişisiz yapıdır.
İngilizce bilimsel yazıda birinci çoğul özne artmış olsa da İspanyolca akademik gelenek hâlâ se midieron las variables (se midyeron las baryables) kalıbını yeğler. Eylem, nesneyle uyum içinde çekilir ve fail metnin dışında kalır. Laboratuvar sahnesindeki boşluk tam da budur: deney birileri tarafından değil, yapılmış olarak anlatılır. Kısa diyalog kaydı somutlaştırır. —¿Quién analizó las muestras? (kyen analiso las muestras) Kim örnekleri analiz etti? —En el informe no se indica; se analizaron según el protocolo. (en el informe no se indika; se analiSAron segün el protokolo) Raporda belirtilmiyor; protokole göre analiz edildiler.
Örnek
Ham cümle: Araştırmacılar verileri inceledi. Bilimsel İspanyolca: Se analizaron los datos. (se analiSAron los datos) Çözüm: Fail silindi; fiil çoğul nesne los datos ile uyumlu üçüncü çoğul oldu. Anlam veriler analiz edildi biçimindedir, kendilerini analiz ettiler biçiminde değildir.
Dünyada öğretimi, tarihçe ve günlük yer
Se yapısının hem dönüşlü hem edilgen hem kişisiz işlevler taşıması, İspanyolcanın tarihsel gelişiminin bir parçasıdır; Latin kökenli dönüşlü zamir zamanla faili belirsizleştiren bir dilbilgisel araca dönüşmüştür. Günümüzde DELE C1 ve C2, üniversite español académico (espanol akademiko) dersleri ve bilimsel yazma atölyelerinde bu üç işlev bilinçli olarak ayrıştırılır. Öğretimde önce pasiva perifrástica (pasiva perifrastika) yani ser artı ortaç gösterilir; ardından bilimsel metinlerde asıl yükü taşıyan se yapılarına geçilir.
Sınıfta sık kullanılan karşılaştırma şudur. Los resultados fueron publicados en 2020. (los resultadOs fveron publikadOs en dos mil veinte) Sonuçlar 2020’de yayımlandı. Aynı içerik bilimsel dergide çoğu kez Los resultados se publicaron en 2020. (los resultadOs se publikaron en dos mil veinte) biçimini alır; ikinci cümle daha akıcı ve daha makale dilidir. Boş derslikteki formül ekranı, yapının soyut bir kural değil akademik türün parçası olduğunu hatırlatır. Günlük hayatta da yapı laboratuvarın dışına taşar: Se prohíbe fotografiar (se proibe fotografyar) fotoğraf çekmek yasaktır; Se recomienda consultar al médico (se rekomeNDa konsultar al mediko) hekime danışılması önerilir; Se esperan lluvias (se esperan yuvyas) yağış beklenir. C2 öğrencisi bu sürekliliği görür: bilimsel edilgen, kamusal kişisizliğin uzmanlaşmış biçimidir.
Örnek
Kişisel anlatım: Medimos la temperatura cada hora. (medimos la temperatura kada ora) Sıcaklığı her saat ölçtük. Bilimsel anlatım: Se midió la temperatura cada hora. (se midyo la temperatura kada ora) Sıcaklık her saat ölçüldü. Çözüm: Birinci çoğul kalktı; fiil tekil nesneyle uyumlu üçüncü tekil oldu ve tekrarlanabilir bir yöntem cümlesi elde edildi.
Pasiva refleja ile kişisiz se ayrımı
İki yapı yüzeyde aynı se ile başlar; C2’de ayrım zorunludur. Pasiva reflejade fiil, eylemi üzerinde gören ad öbeğiyle kişi ve sayıda uyum sağlar: Se publicó el artículo. (se publikó el artikulo) Makale yayımlandı. Se publicaron los artículos. (se publikaron los artikulos) Makaleler yayımlandı. Nesne canlı insan olup a ile belirtiliyorsa yapı genellikle kişisizdir ve fiil tekil kalır: Se entrevistó a los pacientes. (se enterbistó a los pasyentes) Hastalarla görüşüldü.
Kişisiz se her zaman üçüncü tekildir; çoğu kez que yan cümlesi, mastar veya ilgeç öbeği izler. Se sabe que el virus muta. (se sabe ke el birus muta) Virüsün mutasyona uğradığı bilinir. Se procede a la titulación. (se prosedé a la titulasyon) Titrasyona geçilir. Se trabaja con un corpus de mil textos. (se trabaha kon un korpus de mil tekstos) Bin metinlik bir derlemle çalışılır. Kütüphanedeki dergi satırı se analizaron los datos (se analiSAron los datos) tam bir pasiva reflejadir: los datos çoğul olduğu için fiil çoğuldur. Telaffuz ipucu: vurgu çekimli fiilin vurgulu hecesindedir, se her zaman zayıf ve bitişik okunur, se a-na-li-SA-ron, se pu-bli-KÓ, se SA-be. Türk öğrencinin seyi uzatarak okuması akademik tonu bozar.
Örnek
Çözümlü seçim. Veriler toplandı: Se recogieron los datos. (se rekohieron los datos) Uyum çoğuldur. Hastalarla görüşüldü: Se entrevistó a los pacientes. (se enterbistó a los pasyentes) Kişisiz, tekil ve a vardır. Bu yöntemin güvenilir olduğu bilinir: Se sabe que este método es fiable. (se sabe ke este metodo es fyable) Kişisiz artı que. Yanlış olurdu: Se saben que... çünkü que yan cümlesi uyum nesnesi değildir.
Metodoloji bölümünde kalıplar
Bilimsel makalenin metodología (metodolohia) bölümü neredeyse bir se dizisidir. Tipik zincir şöyledir: Se seleccionó una muestra de 120 participantes. (se seleksiyonó una muestra de siento beinte partisibantes) Yüz yirmi katılımcılık bir örneklem seçildi. Se aplicó un cuestionario validado. (se aplikó un kvestyonaryo balidado) Geçerliği sınanmış bir anket uygulandı. Se analizaron los datos con el programa indicado. (se analiSAron los datos kon el programa indikado) Veriler belirtilen programla analiz edildi. Failin adı gerekmez; başka bir laboratuvar aynı adımları tekrarlayabilmelidir.
C2 yazarı yalnızca geçmiş zamanla yetinmez; şimdiki zaman kalıcı yöntem için kullanılır: Las muestras se conservan a baja temperatura. (las muestrAs se konsérban a baha temperatura) Örnekler düşük sıcaklıkta saklanır. Sonuç ve tartışmada ise se observa que (se obsérba ke) gözlenir ki, se demuestra que (se demuéstra ke) gösterilir ki, se sugiere que (se suhiére ke) öne sürülür ki gibi yorum kalıpları belirir. Öğretmenin gösterdiği makale sayfası tam da bu cümleleri işaretler. Danışman-öğrenci diyaloğu düzeltmeyi somutlar. —Escribí: Analizamos los espectros. (eskribi: analisamos los espektros) Spektrumları analiz ettik yazdım. —En la metodología suena demasiado personal. Mejor: Se analizaron los espectros. (en la metodolohia suena demasyado personal. mehor: se analiSAron los espektros) Metodolojide fazla kişisel duruyor. Daha iyisi: Spektrumlar analiz edildi.
Örnek
Mini metodoloji paragrafı: Se recolectaron veinte muestras de suelo. Se secaron y se tamizaron. Posteriormente se determinó el pH. (se rekolektaron beinte muestrAs de suelo. se seKAron i se tamisaron. posteryormente se determino el pe açe) Topraktan yirmi örnek toplandı. Kurutulup elendi. Ardından pH belirlendi. Çözüm notu: üç eylem de faili gizler; ilk iki fiil çoğul nesneyle, üçüncü tekil el pH ile uyumludur.
Sunum, özet ve grafik dili
Sözlü bilimde de aynı yapılar işler. Konuşmacı slaytta şunu okur: En la figura 2 se muestran las curvas de crecimiento. (en la figüra dos se muestrán las kurvas de kresimyento) Şekil 2’de büyüme eğrileri gösterilmektedir. Como se puede apreciar, se observa un aumento significativo. (komo se pvede apresyar, se obsérba un amento signifikativo) Görülebileceği gibi anlamlı bir artış gözlenir. Boş salon ve yansıyan grafik, failin sahnede bile ikinci planda kaldığını gösterir: önemli olan eğridir.
Özet, yani resumen (resumen), C2’nin en yoğun türüdür ve birkaç cümlede se kalıplarını istifler: Se investigó el efecto de esta variable. Se halló una correlación. Se concluyó que el modelo es adecuado. (se investigó el efekto de esta baryable. se ayó una korelasyon. se konkluyó ke el modelo es adekvado) Bu değişkenin etkisi araştırıldı. Bir bağıntı bulundu. Modelin yeterli olduğu sonucuna varıldı. Dinleyiciye hitap ederken nazik kişisizlik de devreye girer: Se ruega silenciar los teléfonos. (se rruega silensyar los telefonos) Telefonların sessize alınması rica olunur. Bilimsel nezaket ile bilimsel edilgen aynı biçimbilgisine yaslanır. Telaffuz: se muestran (se MUEStran), se ruega (se RRUEga; çift r titreşimli). Türkçe tek vuruşlu r, akademik tonu zayıflatır.
Örnek
Yanlış kişisel sunum: Aquí os enseño mis resultados. (aki os enseño mis resultadOs) İşte size sonuçlarımı gösteriyorum. C2 bilimsel sunum: A continuación se presentan los resultados principales. (a kontinuasyon se prezentan los resultadOs prinsipales) Şimdi başlıca sonuçlar sunulmaktadır. Çözüm: hitap zamiri ve benim iyelik kalktı; fiil çoğul sonuçlarla uyumlu çekildi.
Türkçe kaynaklı sık hatalar
Türkçe bilim dilinde –lIr, –nIl, –Il edilgenini çok serbest kullanır: incelendi, uygulandı, görüldü. Öğrenci bunu bire bir fue analizado (fue analiSAdo) dizisine çevirince metin İspanyolca akademik kulağa ağır ve çeviri gibi gelir. Doğru yön çoğu kez se analizó veya se analizarondır. İkinci tuzak, Türkçede özne düşürmenin kişisiz sayılmasıdır. İspanyolcada faili gizlemek için ya se ya da gerçek edilgen gerekir; yalın üçüncü çoğul analizaron los datos (analizaron los datos) verileri analiz ettiler hâlâ gizli bir onlar taşır.
Üçüncü hata uyumdur. Türkçe fiil nesneyle çoğul uyum yapmak zorunda değildir; pasiva reflejade ise los datos se analizó yanlıştır, se analizaron zorunludur. Dördüncü hata dönüşlülükle karıştırmaktır: buradaki se kendi kendini demez. Beşinci hata, insan nesneli cümlede a koymadan çoğul çekim yapmaktır. Se entrevistaron los pacientes kimi bağlamda hastalar birbirini görüştü gibi okunabilir; bilimsel rapor Se entrevistó a los pacientes der. Düzeltme diyaloğu: —¿Está bien Los datos fueron analizados por nosotros? (esta byen los datos fveron analiSAdos por nosotros) Veriler bizim tarafımızdan analiz edildi doğru mu? —Gramaticalmente sí, pero en un artículo científico suena forzado. Prefiere Se analizaron los datos. (gramatikalmente si, pero en un artikulo sientifiko suena forsado. prefyere se analiSAron los datos) Dilbilgisel olarak evet, ama bilimsel makalede zorlama durur; Se analizaron los datos yeğlenir.
Örnek
Hata-düzeltme listesi. Yanlış: Se analizó los resultados. Doğru: Se analizaron los resultados. (se analiSAron los resultadOs) Yanlış: Se saben que hay un error. Doğru: Se sabe que hay un error. (se sabe ke ay un error) Yanlış ve ağır: Fue hecho el experimento por los técnicos. Doğru ve yalın: Se realizó el experimento. (se realisó el eksperimento) Deney gerçekleştirildi.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Se her zaman dönüşlüdür; özne işi kendine yapar. Doğrusu: Bilimsel metinde se çoğu kez faili gizleyen edilgen veya kişisiz işarettir. Se analizaron los datos veriler kendini analiz etti demez.
- Yanlış: Bilimsel edilgen mutlaka ser artı ortaçtır. Doğrusu: İspanyolca akademik gelenek pasiva reflejayi yeğler. Fue analizado doğrudur ama sıklık ve doğallık se analizó dadadır.
- Yanlış: Fiil her zaman tekil kalır çünkü se kişisizdir. Doğrusu: Pasiva reflejade fiil ad öbeğiyle uyum sağlar; kişisiz se ise tekildir. Ayrım C2’de zorunludur.
- Yanlış: Türkçedeki öznesiz incelendi, yalın üçüncü çoğulla analizaron verilebilir. Doğrusu: Yalın üçüncü çoğul gizli onlar taşır. Kişisizlik için se gerekir.
- Yanlış: İnsan nesneli cümlede de fiil çoğul çekilir ve a gerekmez. Doğrusu: Se entrevistó a los pacientes kişisiz kalıptır; a ve tekil fiil bilimsel netliği korur.
Bir adım ileri
Bir üst adımda öğrenci yalnızca doğru kurmakla kalmaz, üslup seçer. Se podría afirmar que (se podria afirmar ke) ileri sürülebilir ki, cabría esperar que (kabria esperar ke) beklemek yerinde olur ki, se ha sugerido que (se a suherido ke) öne sürülmüştür ki gibi ihtiyat kalıpları, bildirme kipinden dilek-şart kipine geçiş ve alıntı kişisizliği C2’nin üzerine biner. Deneysel metodoloji se geçmişini yığarken kuramsal deneme bazen birinci çoğulu bilinçli kullanır. Öğrenci bundan sonra hangi türde hangi kişisizlik derecesinin hem dilbilgisel hem de bilimsel bakımdan dürüst kaçtığını birlikte okumayı öğrenir.
Özet
Bilimsel İspanyolcanın C2’deki omurgası, faili geri çeken pasiva refleja ve kişisiz se yapılarıdır. Fiilin nesneyle uyumu, a artı insan ayrımı ve Türkçeden gelen ser artı ortaç ile yalın üçüncü çoğul tuzakları bilinçle yönetilmelidir. Metodoloji, özet ve sunum cümlelerinde bu kalıplar hem doğruluk hem akademik kimlik demektir.