Sanat hakkında eleştirel konuşurken cuyo, el cual ve lo que ile sahipliği, net göndermeyi ve soyut fikri tek akıcı cümlede bağlayabilirsin.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Eleştirel bakışta ilgi cümlesi ne işe yarar?
İlgi cümlesi, adı geçen bir kişiye, nesneye veya fikre yeni bilgi ekler. B2 öğrencisi bir tabloyu, filmi veya şarkıyı anlatırken üç işi aynı anda ister: eserin kime bağlı olduğunu söylemek, hangi ayrıntının önemli olduğunu göstermek ve izleyicide ne kaldığını özetlemek. Bunun için üç araç yeter: sahiplikte cuyo (ku-yo), net göndermede el cual (el kual) ailesi, soyut “şey”de lo que (lo ke).
Dünyada bu konu çoğu kitapta önce que, sonra edat artı el cual, sonra cuyo ve nötr lo que sırasıyla öğretilir. Günlük konuşmada lo que çok sık duyulur; cuyo daha çok yazıda ve özenli sunumda görünür. Resimdeki öğrenciler bir eseri tam bu üç zamirle tarif ederek eleştirel bakışı sesli çalışır.
Kısa bir sınıf konuşması hedefi somutlar. Biri eserin sahibini, biri tekniği, biri de kendi duygusunu bağlar. Böylece dil bilgisi sanat konuşmasının içine girer, ezber listesi olmaktan çıkar.
Örnek
— ¿Viste la exposición? Sergiyi gördün mü? — Sí. El artista, cuyo nombre no recuerdo, habla de la ciudad. Evet. Adını hatırlamadığım sanatçı şehirden söz ediyor. — Lo que me gusta es el color, el cual es muy fuerte. Hoşuma giden şey renk; o da çok güçlü.
Cuyo: kimin eseri, hangi özellik?
Cuyo Türkçedeki “ki onun / -i olan” anlamına yakındır ama kuralı farklıdır: sıfat gibi durur ve uyumu sahip OLUNAN isimle yapar, sahip olanla değil. Biçimler şunlardır: cuyo, cuya, cuyos, cuyas (ku-yo, ku-ya, ku-yos, ku-yas). Sanat kalıpları nettir: un director cuyo estilo es simple (tarzı sade olan bir yönetmen), una pintora cuyas obras son famosas (eserleri ünlü olan bir ressam), un museo cuyos cuadros son antiguos (tabloları eski olan bir müze).
Konuşmada birçok kişi cuyo yerine que tiene der; yine de B2 yazısı ve sözlü sunum cuyo bekler. Somut olay: öğrenci tahtaya Vi una película cuyo final me sorprendió. yazar. Sonu beni şaşırtan bir film izledim. Burada cuyo “final” ile erildir; film dişil olsa bile uyum “son”a bakılır.
Kalıp şudur: isim + cuyo/cuya/cuyos/cuyas + isim + fiil. Cuyo ile düz que aynı yere konmaz çünkü cuyo zaten iyelik taşır. Es un escritor cuyas ideas cambian la crítica. Fikirleri eleştiriyi değiştiren bir yazar.
Örnek
Çözüm: Bestesi ünlü olan şarkıcıyı dinledik. Sahip olunan canción dişil tekildir, bu yüzden cuya gerekir. Doğru cümle: Escuchamos a un cantante cuya canción es famosa. Telaffuz: ku-ya kan-si-on. cuyo canción yanlış olur çünkü uyum şarkıya aittir, şarkıcıya değil.
El cual: net ve daha resmi gönderme
El cual, la cual, los cuales, las cuales (el kual, la kual, los kua-les, las kua-les) çoğu zaman que ile aynı kapıyı açar. B2'de asıl değeri iki yerdedir: edattan sonra ve gönderme karışmasın diye. Kalıplar: el cuadro en el cual (içinde ... olan tablo), la película de la cual hablamos (hakkında konuştuğumuz film), los artistas con los cuales trabajó (birlikte çalıştığı sanatçılar).
Yazılı eleştiride ve sunumda el cual cümleyi daha resmi yapar. Arkadaş sohbetinde çoğu kişi que der; sen ikisini de tanımalısın. Öğretmen tahtaya şunu yazar: El museo, el cual está cerrado, tiene una obra importante. Kapalı olan müzenin önemli bir eseri var. Virgülle ayrılan açıklayıcı cümlede bu zamir sık seçilir.
Edat düşmez. Türkçede “hakkında ki” derken edatı unutmak kolaydır; İspanyolcada de la cual durmak zorundadır. El cual insandan sonra da nesneden sonra da gelir. Bu ünitede quien ana hedef değildir.
Örnek
Kısa diyalog: — ¿Cuál es la escena de la cual hablas? Sözünü ettiğin sahne hangisi? — Aquella en la cual el héroe calla. Kahramanın sustuğu o sahne. Çözümlü yazı cümlesi: Es una crítica en la cual el autor explica el color. Yazarın rengi açıkladığı bir eleştiridir. “Eleştiri” dişil olduğu için la cual seçilir.
Lo que: gördüğümüz, hissettiğimiz, bütün olan
Lo que (lo ke) nötrdür: belirli bir erkek veya dişil isme değil, bir duruma, bir cümleye, “şey”e gider. Türkçede “-dığı şey / ne ise o” karşılığıdır. Sanatta eleştirel bakışın kalbi buradadır çünkü yorum çoğu zaman soyuttur. Sık kalıplar: lo que me gusta (hoşuma giden şey), lo que el artista quiere decir (sanatçının söylemek istediği), lo que vimos ayer (dün gördüğümüz), lo que es importante (önemli olan).
Cümle başında da gelir: Lo que no entiendo es el título. Anlamadığım şey başlık. Bu yapı B2'de görüş belirtmek için çok işe yarar. Günlük hayatta dizi, şarkı ve reklam yorumlarında sürekli geçer. Önünde bir isim yoksa ve “şey” kastediliyorsa que yetmez, lo que gerekir.
İnsan için lo que kullanılmaz. Somut diyalog şöyle işler. — ¿Qué piensas del cuadro? Tablo hakkında ne düşünüyorsun? — Lo que me llama la atención es la luz. Dikkatimi çeken şey ışık. — Sí, lo que el pintor busca es paz. Evet, ressamın aradığı şey huzur.
Örnek
Sinemada beni şaşırtan şey müzikti. İsim yok, soyut “şey” var, bu yüzden Lo que me sorprendió en el cine fue la música. Telaffuz: lo ke me so-pren-di-o. Que me sorprendió fue la música B2 yazısında zayıf ve çoğu zaman yanlış sayılır.
Sözlü tarif: üç zamiri aynı eserde birleştirmek
Eleştirel bakış tek zamirle bitmez. B2 can-do şudur: bir eseri kısa bir sözlü metinde tarif ederken sahiplik, ayrıntı ve yorumu yan yana getirebilirim. İşe yarayan sıra şudur: önce cuyo ile sanatçıyı veya temayı bağla, sonra el cual ile bir sahneyi veya tekniği işaret et, en sonda lo que ile kendi fikrini söyle. Birçok dil kitabında “bir sanat eserini tarif et” görevi tam bu sırayı ister.
Model metin: Es una película cuyo director es español, en la cual la ciudad parece un personaje. Lo que yo siento es tristeza, pero también esperanza. Yönetmeni İspanyol olan bir film; şehir adeta bir karakter gibi görünür. Benim hissettiğim şey hüzün, ama aynı zamanda umut. Telaffuz köprüsü: ku-yo di-rek-tor, en la kual, lo ke yo si-en-to.
Resmi sunumda el cual ve cuyo daha çok duyulur; arkadaş sohbetinde lo que ve que öne çıkar. İkisi de B2 içindedir. Bir sonraki adımda öğrenci kendi seçtiği bir klibi aynı üç kalıpla kırk saniyede anlatır.
Örnek
— Describe el cuadro. Tabloyu tarif et. — Es un cuadro cuyo tema es el mar, el cual está vacío. Lo que no entiendo es el barco pequeño. Teması deniz olan bir tablo; deniz boş. Anlamadığım şey küçük tekne.
Türkçe konuşanların sık düştüğü tuzaklar
Türkçedeki “ki” ve “-en / -an” yapısı bu üç araca bire bir denk gelmez. Bu yüzden cümleyi önce Türkçe kurup sonra çevirmek en büyük tuzaktır. B2 yazılılarında puan kaybı çoğu zaman buradan gelir. Aşağıdaki noktalar sınıfta en çok duyulanlardır.
Birinci tuzak cuyo uyumudur. Türkçe “onun filmi” derken “o”ya bakarsın; İspanyolca sahip olunan isme bakar. Una artista cuyo película yanlıştır: película dişil olduğu için cuya película denir. İkinci tuzak edatsız el cual cümlesidir. Hakkında konuştuğumuz eser la obra de la cual hablamos olur, la obra la cual hablamos olmaz. Üçüncü tuzak her “şey”e que demektir. Cümle başında veya isimsiz soyutta Lo que quiero decir es esto gerekir.
Dördüncü tuzak insan için lo que kullanmaktır; insan için quien veya el que daha doğrudur. Beşinci tuzak cuyoyu “hangi” diye kullanmaktır; cuyo sahiplik ister. Telaffuz da kayar: cual kualdır, kuale değil; cuyo ku-yodur, ku-jo değil.
Örnek
Yanlış: El director cuyo las películas son largas. Doğru: El director cuyas películas son largas. Sahip olunan películas dişil çoğuldur. Türkçe “yönetmen ki onun filmleri” uyumu yönetmene bağlatır; İspanyolca bağlamaz.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Cuyo sahip olana (sanatçıya, yönetmene) uyar. Doğrusu: Uyumu sahip olunan isim yapar: el director cuya película, la artista cuyos cuadros.
- Yanlış: El cual her yerde que yerine, edatsız konabilir. Doğrusu: Edat varsa edat durur: de la cual, en el cual, con los cuales.
- Yanlış: Lo que insanı da karşılar, çünkü Türkçede “ki o” vardır. Doğrusu: Lo que soyut durum ve “şey” içindir; insan için quien veya el que kullanılır.
- Yanlış: Cuyo “hangi” demektir. Doğrusu: Cuyo yalnızca iyelik ilgisidir. “Hangi tablo” için qué cuadro veya cuál vardır.
- Yanlış: Cümle başında Que me gusta es el final yeter. Doğrusu: İsimsiz soyut fikirde Lo que me gusta es el final denir.
Bir adım ileri
Bir üst basamakta ilgi cümlesine dilek kipi girer: henüz net olmayan eseri ararken busco una película que sea corta gibi cümleler gelir. El que ve quien ile insan göndermesi incelir, cuyo daha uzun resmi metinlerde artar. Sanat eleştirisi yazılarında edatlı el cual zincirleri uzar. C1'de öğrenci bir sergi yazısında bu yapıları neredeyse hatasız ve doğal kullanır.
Özet
Cuyo sahipliği bağlar ve uyumu sahip olunan isimle yapar. El cual özellikle edattan sonra net ve daha resmi gönderme sağlar; lo que ise soyut fikri ve “şeyi” taşır. Türkçe “ki” kalıbını bire bir çevirmek yerine bu üç kuralı sanat tarifinde yan yana kullanmak B2 eleştirel bakışı kurar.