Festival ve gelenek sohbetinde por neden, süre, fiyat ve geçişi; para ise amacı, alıcıyı ve son tarihi ayırır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Festivalde iki küçük sözcük, iki büyük iş
Dünyanın birçok dil sınıfında por ve para önce uzun kural listesiyle değil, somut bir sahneyle öğretilir: bir festival, bir maske, bir hediye. CEFR B1 can-do hedefi açıktır: kültürel bir etkinliği anlatırken neden, süre, fiyat, amaç, alıcı ve son tarihi kısa cümlelerle ayırabilirsin. Por (okunuşu: por) çoğu zaman neden, boyunca, karşılığında ve içinden anlamlarına gelir. Para (okunuşu: para) ise amacıyla, -e doğru, -e ait ve şu tarihe kadar anlamlarını taşır. İkisi de Türkçede sıkça için diye çevrildiği için kulağa aynı gelir; oysa seçtiğin edat cümlenin yönünü değiştirir.
Tarihçesine kısaca bakarsak por Latince pro ve per köklerinden gelir; para ise eski por a birleşmesinden doğmuştur ve -e doğru hareketini korur. Öğretmen festival maskesini eline aldığında amaç sorusu para ister: Las máscaras son para celebrar la fiesta. Maskeler festivali kutlamak içindir. Aynı sahnede süre ise por ister: Las usamos por la noche. Onları geceleyin kullanırız. Telaffuz ipucu: máscara (maskara), fiesta (fiyesta), noche (noçe). Bu iki cümleyi yan yana koymak, soyut tablodan daha hızlı yerleşir.
Örnek
Öğretmen sorar: ¿Para qué son estas máscaras? Bu maskeler ne için? Öğrenci: Son para la fiesta. Festival için. Sonra ekler: Bailamos por la noche. Geceleyin dans ederiz. Amaç para, gün dilimi por la noche.
Hediye ve davetiye: kimin için, ne için
Hediye ve davetiye, para edatının en görünür yüzüdür. Alıcıyı göstermek için para kullanırsın: Esta invitación es para Ana. Bu davetiye Ana için. Hediyenin kime gittiği de aynı kalıptır: El regalo es para mi madre. Hediye annem için. Amaç bildirmek para artı mastar ister: Compro flores para decorar la mesa. Masayı süslemek için çiçek alıyorum. B1 düzeyinde bu üç kullanım yeter: alıcı, amaç ve bir etkinliğe ya da yere yön.
Kısa diyalog bunu günlük hayata bağlar. ¿Para quién es esta invitación? Bu davetiye kimin için? Es para mi amigo Carlos. Arkadaşım Carlos için. ¿Y el regalo? Peki hediye? El regalo es para su hermana. Lo compro para la fiesta de mañana. Hediye onun kız kardeşi için. Onu yarınki festival için alıyorum. Burada para la fiesta hem amaç hem etkinlik hedefini taşır. Telaffuz: invitación (invitasyon), regalo (rregalo; r hafif titreşimli), quién (kiyen).
Örnek
Kalıp: para artı kişi eşittir alıcı; para artı mastar eşittir amaç. Esta caja es para ti. La abro para ver el regalo. Bu kutu senin için. Hediyeyi görmek için onu açıyorum.
Standda fiyat, değiş tokuş ve geçiş
Festival standında fiyat görmek, por edatının karşılığında anlamını öğretir. Bir şeyin bedelini söylerken por kullanılır: Las entradas cuestan diez euros por persona. Biletler kişi başı on avro. İki etiketi karşılaştırırken öğrenci şunu duyar: Dos máscaras por cinco euros. Beş avroya iki maske. Değiş tokuş ve fiyat her zaman por ister; Türkçedeki karşılığında burada para değildir. Bu, dünya genelinde en sık ezberlenen somut sahnelerden biridir çünkü para görünür, kural görünmez.
Por aynı zamanda neden, araç ve geçiş bildirir. No vamos al parque por la lluvia. Yağmur yüzünden parka gitmiyoruz. Compro las entradas por internet. Biletleri internetten alıyorum. Mekândan geçmek de por ister: Paso por la plaza. Meydanın içinden geçiyorum. Süre vurgusu için Estamos en la feria por tres días. Fuarda üç gün kalıyoruz. Telaffuz: precio (presiyo), entrada (entrada), lluvia (yuvya), plaza (plasa).
Örnek
Stand diyaloğu: ¿Cuánto es por dos entradas? İki bilet kaç eder? Son veinte euros por las dos. İkisi yirmi avro. Las quiero para el sábado. Onları cumartesi için istiyorum. Bedel por, hedef gün para.
Takvimde süre şeridi mi, hedef gün mü
Zaman çizelgesinde iki soru vardır: ne kadar sürdü ve neye yetişmeli. Birincisi por, ikincisi para ister. Gün dilimleri kalıplaşmıştır: Por la mañana hay un desfile. Sabahleyin bir geçit töreni var. Por la tarde hay música. Öğleden sonra müzik var. Por la noche hay baile. Geceleyin dans var. Buna karşılık son tarih ve hedef saat para ister: Tenemos que comprar las entradas para el viernes. Biletleri cuma gününe kadar almalıyız. Preparo todo para las ocho. Her şeyi saat sekize hazırlıyorum.
Öğretmen tahtada üç günlük bir şerit çizer; bu şerit por dur. Tek bir kutu, yani yetişilecek gün, para dur. Birçok ülkede bu süre şeridi ve hedef noktası görseli kullanılır çünkü soyut kuralı göze bağlar. Diyalog: ¿Cuánto tiempo estás en la feria? Fuarda ne kadar kalıyorsun? Por cuatro días. Dört günlüğüne. Entonces llegas para el lunes. O zaman pazartesiye yetişiyorsun. Telaffuz: mañana (manyana), tarde (tarde), desfile (desfile), viernes (viyernes).
Örnek
Takvim cümleleri yan yana: Por la tarde hay música. Preparo todo para las ocho. Öğleden sonra müzik var. Her şeyi saat sekize hazırlıyorum. Dilim por, hedef saat para.
Mihrap ve mum: amaç ile süre aynı sahnede
Kültürel bir gelenek sahnesinde amaç ve zaman sık sık yan yana durur. Mihrap önünde mum yakmak hem bir amaç hem bir süre taşır. Encendemos una vela para recordar a la familia. Aileyi anmak için bir mum yakıyoruz. La vela arde por toda la noche. Mum bütün gece boyunca yanar. Kart yazmak alıcı için para ister: Escribo una tarjeta para mi abuelo. Dedem için bir kart yazıyorum. B1’de uzun tarih bilgisi gerekmez; önemli olan sahneyi doğru edatla anlatmaktır.
Bu kalıplar yalnız büyük şenliklerde değil, okul kermesi, mahalle eğlencesi ve aile yemeğinde de çıkar. Cocino para la familia. Aile için yemek pişiriyorum. ¿Por qué pones la vela aquí? Mumu neden buraya koyuyorsun? Cevap neden ise porque, amaç ise para olur: La pongo para la tradición. Arde por dos horas. Gelenek için koyuyorum. İki saat boyunca yanar. Dikkat: ¿Por qué? sorusu her zaman por içerir. Telaffuz: vela (vela), tarjeta (tarrheta), tradición (tradisyon), porque (porke).
Örnek
¿Para qué es esta tarjeta? Bu kart ne için? Es para mi tía. La escribo por la mañana. Teyzem için. Onu sabahleyin yazıyorum. Amaç ve alıcı para, gün dilimi por.
Türkçe için tuzağı ve sık karıştırmalar
Türkçe için sözcüğü hem amacı hem nedeni hem alıcıyı hem süreyi karşılayabildiği için B1 öğrencisi her yere para koyma eğilimindedir. Estoy aquí para tres días yanlıştır; süre por tres días ister. Fiyat için para cinco euros demek de yanlıştır; doğru kalıp por cinco euros dur. Sabah dilimi para la mañana değil, kalıplaşmış por la mañana dır. Bu üç hata, Türkçeden bire bir çevirinin tipik sonucudur ve festival sohbetinde hemen duyulur.
İkinci tuzak ¿Por qué? ile ¿Para qué? karışımıdır. ¿Por qué no vienes? Neden gelmiyorsun? Porque estoy enfermo. Çünkü hastayım. ¿Para qué es esta caja? Bu kutu ne için? Para los regalos. Hediyeler için. Ayrıca benim için derken görüş bildiriyorsan para mí (okunuşu: para mi) kullanılır: Para mí, la fiesta es perfecta. Bana göre fiesta mükemmel. Yerine por mí dersen anlam benim adıma veya benim yüzümden olur. Bu ayrıma kısa örneklerle hakim olmak, sonraki düzeydeki deyimlere zemin hazırlar.
Örnek
Yanlış: Compro el billete para diez euros. Doğru: Compro el billete por diez euros. Bileti on avroya alıyorum. Yanlış gece boyunca anlamında: Estudio para la noche. Doğru: Estudio por la noche. Geceleyin çalışıyorum.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçedeki her için karşılığı para dır. Doğrusu: Alıcı, amaç ve son tarih para ister; neden, süre, fiyat, araç ve bir yerin içinden geçiş por ister.
- Yanlış: Sabahleyin demek için para la mañana denir. Doğrusu: Gün dilimleri kalıptır: por la mañana, por la tarde, por la noche.
- Yanlış: Fiyat para cinco euros ile söylenir. Doğrusu: Bedel ve değiş tokuş por ile ifade edilir: por cinco euros.
- Yanlış: ¿Por qué? ile ¿Para qué? aynı sorudur. Doğrusu: ¿Por qué? nedeni sorar ve cevap sıkça porque olur; ¿Para qué? amacı sorar.
- Yanlış: para mí ile por mí aynı benim için anlamındadır. Doğrusu: Para mí bana göre demektir; por mí benim adıma veya benim yüzümden demektir.
Bir adım ileri
Bir üst basamakta bu edatlar kural olmaktan çıkıp metnin bakış açısını taşıyan küçük işaretler olur. Por supuesto, por desgracia, para siempre gibi kalıplar festival anlatısında doğal geçer. Por artı mastar nedeni, para artı mastar amacı daha uzun cümlelerde ayırır. Faili göstermek için de por gelir: etkinliğin kim tarafından düzenlendiğini anlatırken. Böylece B1’deki hediye, bilet ve takvim sahneleri, daha zengin kültürel metinleri okumanın kapısı olur.
Özet
Para festivalde amacı, alıcıyı ve yetişilecek tarihi gösterir; por ise nedeni, süreyi, fiyatı ve geçişi gösterir. Türkçe için tuzağı bu iki kapıyı tek anahtarla açmaya zorlar; oysa bilet standı, hediye masası ve takvim şeridi anahtarı ayırır. B1 can-do budur: kısa diyalogda doğru edatı seçerek bir geleneği anlaşılır biçimde anlatmak.