Sağlıklı yaşam tavsiyesi vermek ve anlamak için İspanyolcada olumlu ve olumsuz emir kipini B1 düzeyinde doğru kullanmayı öğrenirsin.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Can-do hedefi: sağlıkta kısa tavsiye vermek
B1 düzeyinde şunu yapabilirsin: sağlıklı yaşam hakkında kısa olumlu ve olumsuz tavsiyeler verebilir, basit sağlık tabelalarını anlayabilirsin. İspanyolcada bu kipe el imperativo denir; telaffuzu yaklaşık 'el im-pe-ra-ti-vo'dur. Dünya genelinde konu çoğu zaman şimdiki zamandan sonra, yemek tarifi, spor yönergesi ve sağlık öğütleriyle öğretilir çünkü emir cümlesi ne yapılacağını net söyler. Emir, bütün dillerde 'yap' ve 'yapma' ihtiyacından doğar; İspanyolcada ise olumlu ve olumsuz biçimler farklı köklere dayanır.
Günlük hayatta bir doktor Come más fruta (ko-me mas fru-ta) 'Daha çok meyve ye' diyebilir. Bir beden eğitimi öğretmeni Corre diez minutos (ko-rre di-es mi-nu-tos) 'On dakika koş' diye yönlendirebilir. Aynı cümle ses tonuna göre nazik öğüt veya kesin talimat gibi duyulur. Ortaöğretimde senin görevin bu kısa cümleleri kurmak ve duyunca doğru tepki vermektir. Sağlık ünitesinde emir kipi ezber listesi değil, gerçek hayatta işe yarayan bir araçtır.
Örnek
Sınıfta doktor rolündeki öğretmen der: Come verduras todos los días. (ko-me ber-du-ras to-dos los di-as) 'Her gün sebze ye.' Öğrenci yanıtlar: Vale, como verduras. (ba-le, ko-mo ber-du-ras) 'Tamam, sebze yerim.'
Olumlu emir: tú, usted ve spor komutları
Tekil sen (tú) için düzenli fiillerde olumlu emir, şimdiki zamanın o/ella biçimiyle aynıdır. -ar fiillerinde habla (ab-la) 'konuş', camina (ka-mi-na) 'yürü'; -er fiillerinde come (ko-me) 'ye'; -ir fiillerinde vive (bi-be) çıkar. Sağlıkta sık kalıplar şunlardır: Bebe agua (be-be a-gua) 'Su iç'; Haz deporte (as de-por-te) 'Spor yap'; Duerme ocho horas (du-er-me o-ço o-ras) 'Sekiz saat uyu'. Düzenli üç tipi bir tablo gibi değil, bu hazır cümlelerle tutmak B1 için yeterlidir.
Çok kullanılan sekiz düzensiz fiili ezberlemek gerekir: di (di) 'söyle', haz (as) 'yap', ve (be) 'git', pon (pon) 'koy', sal (sal) 'çık', sé (se) 'ol', ten (ten) 'tut', ven (ben) 'gel'. Spor salonunda öğretmen Ven aquí (ben a-ki) 'Buraya gel' ve Haz este ejercicio (as es-te e-her-si-si-yo) 'Bu hareketi yap' der. Nazik hitapta usted (us-ted) kullanılır; biçim dilek-şartın aynı kişisidir: Beba agua, por favor (be-ba a-gua por fa-bor) 'Lütfen su için'. İspanya çoğulunda vosotros olumlusu mastarın -r harfi atılıp -d eklenerek yapılır: comed (ko-med) 'yiyin'. Latin Amerika'da günlük dilde ustedes vardır: coman (ko-man).
Örnek
Öğretmen adım adım yaptırır: Ponte de pie. (pon-te de pye) 'Ayağa kalk.' Estira los brazos. (es-ti-ra los bra-sos) 'Kollarını ger.' Toca tus pies. (to-ka tus pyes) 'Ayaklarına dokun.' Respira hondo. (res-pi-ra on-do) 'Derin nefes al.' Yanlışta Otra vez (o-tra bes) 'Bir daha' der.
Olumsuz emir: yapma demenin İspanyolca yolu
Olumsuz emir bütün kişilerde no artı şimdiki dilek-şart ile kurulur. tú için no hables (no ab-les) 'konuşma', no comas (no ko-mas) 'yeme', no vivas (no bi-bas) düzenli üç örnektir. Sağlıkta sık duyulanlar: No comas comida basura (no ko-mas ko-mi-da ba-su-ra) 'Abur cubur yeme'; No bebas refrescos (no be-bas re-fres-kos) 'Gazlı içecek içme'; No fumes (no fu-mes) 'Sigara içme'. Türkçe 'yeme, içme, yapma' tek olumsuz ekle biter; İspanyolca ise olumludaki kökü bırakıp başka köke geçer.
Bu yüzden come 'ye' iken olumsuz no come değil, no comas olmak zorundadır. usted için No coma tanto azúcar (no ko-ma tan-to a-su-kar) 'O kadar şeker yemeyin' denir. İspanya çoğulu No comáis (no ko-mais); Latin Amerika No coman (no ko-man). Sınıfta arkadaş çantadan cips çıkarır; sen No comas eso ahora (no ko-mas e-so a-o-ra) 'Şimdi onu yeme' dersin. Kırmızı çarpı işareti çoğu zaman tam bu cümle tipini taşır. Olumsuzu her cümleye yapıştırmak kaba durabilir; bazen olumlu alternatif daha doğaldır.
Örnek
No comas patatas fritas todos los días. (no ko-mas pa-ta-tas fri-tas to-dos los di-as) 'Her gün kızarmış patates yeme.' ¿Por qué no? (por ke no) 'Neden olmasın?' Porque no es sano. (por-ke no es sa-no) 'Çünkü sağlıklı değil.' Vale, como fruta. (ba-le, ko-mo fru-ta) 'Tamam, meyve yerim.'
Sigara yasağı ve kamu sağlığı emirleri
İspanyolca konuşulan birçok yerde paket ve durak yazısı kısa yasak taşır. Tabelada sık görülen No fumar (no fu-mar) 'Sigara içilmez' mastar biçimidir; kişiye konuşurken No fumes kullanılır. B1 öğrencisi tabela mastarı ile kişiye dönük olumsuz emri ayırt edebilir. Öğretmen görseli gösterip No fumes, por favor (no fu-mes por fa-bor) dediğinde dil ve sağlık mesajı birleşir. Öğrencilerin öksürerek tepki vermesi, yasağın sebebini beden diliyle pekiştirir.
Başka kalıplar aynı şablona biner: No bebas alcohol (no be-bas al-ko-ol) 'Alkol içme'. Az uyumayı yasaklamak yerine doğal olan çoğu zaman olumludur: Duerme más (du-er-me mas) 'Daha çok uyu'. No te quedes en el sofá (no te ke-des en el so-fa) 'Kanepede kalma' yerine Sal a caminar (sal a ka-mi-nar) 'Yürüyüşe çık' daha yapıcıdır. Düzensiz kök olumsuzda da değişir: No empieces a fumar (no em-pye-ses a fu-mar) 'Sigaraya başlama'. Öğretmen sorar: ¿Fumas? (fu-mas) 'Sigara içer misin?' Yanıt: No, no fumo (no, no fu-mo) 'Hayır, içmem'.
Örnek
Duvar yazısı: Prohibido fumar (pro-i-bi-do fu-mar) 'Sigara içmek yasaktır.' Öğretmene dönük cümle: No fumes en el colegio. (no fu-mes en el ko-le-hyo) 'Okulda sigara içme.' Öğrenci: De acuerdo, no fumo. (de a-kuer-do, no fu-mo) 'Peki, içmem.'
Şekerli içecekler ve beslenme emirleri
Şekerli içecekler B1 sağlık ünitesinin klasik parçasıdır. Öğretmen kırmızı yasakla No bebas bebidas azucaradas (no be-bas be-bi-das a-su-ka-ra-das) 'Şekerli içecek içme' diyebilir. Daha kısa günlük biçim No bebas refresco veya No tomes cola (no to-mes ko-la) 'Kola içme' şeklindedir. tomar (to-mar) 'almak / içmek' anlamında çok yaygındır ve beber ile yan yana kullanılır. Avrupa ve Latin Amerika kitapları yasağın hemen yanına olumlu alternatif koyar.
Olumlu çiftler şunlardır: Bebe agua, Toma zumo natural (to-ma su-mo na-tu-ral) 'Doğal meyve suyu iç', Come fruta (ko-me fru-ta) 'Meyve ye'. Arkadaşın kola açınca hem yasağı hem seçeneği birlikte söyleyebilirsin: No bebas eso. Bebe agua. Dönüşlü fiiller sağlıkta sıktır: Lávate las manos (la-ba-te las ma-nos) 'Ellerini yıka'. Olumluda zamir fiile bitişir; olumsuzda no ile fiil arasına girer: no te laves (no te la-bes). Bu yer değişimi Türkçede yoktur, ayrı tutulur.
Örnek
Market kuyruğu: No tomes esa bebida. (no to-mes e-sa be-bi-da) 'O içeceği içme.' ¿Por qué? (por ke) 'Neden?' Tiene mucho azúcar. Toma agua. (tye-ne mu-ço a-su-kar. to-ma a-gua) 'Çok şekeri var. Su iç.' Está bien. (es-ta byen) 'Tamam.'
Zamirler, nazik emir ve Türkçe kaynaklı tuzaklar
Olumlu emirde nesne ve dönüşlülük zamirleri fiilin sonuna eklenir: Come la manzana cümlesi Cómela (ko-me-la) 'Onu ye' olur. İki zamir olursa sıra dolaylı artı doğrudandır: dámelo (da-me-lo) 'Onu bana ver'. Olumsuzda zamirler fiilden önce durur: No la comas (no la ko-mas) 'Onu yeme'; No me lo des (no me lo des) 'Onu bana verme'. Vurgu işareti hece sayısı değişince eklenir; B1'de come ile cómela farkını tanıman yeter. Nazikleştirmek için por favor ve bazen si puedes (si pwe-des) 'yapabilirsen' eklenir.
Türkçe konuşan öğrencilerin ilk tuzağı olumsuzu aynı köke no eklemektir: no come yanlıştır, doğrusu no comas. İkinci tuzak, kişiye tabela mastarı söylemektir; No fumar duvar içindir, konuşma No fumes ister. Üçüncü tuzak tú ile usted karıştırmaktır; doktora come fazla samimi, coma usted daha uygundur. Dördüncü tuzak, İspanya şarkılarındaki comed gibi -d bitişini yazım hatası sanmaktır; kurala uygundur. Beşinci tuzak, her yasağın yanına alternatif koymayı unutmaktır; dinleyen ne yapacağını da duymak ister.
Örnek
Revir: Siéntate, por favor. (syen-ta-te por fa-bor) 'Lütfen otur.' Abre la boca. (ab-re la bo-ka) 'Ağzını aç.' No fumes y bebe agua. (no fu-mes i be-be a-gua) 'Sigara içme ve su iç.' Toma esta medicina. (to-ma es-ta me-di-si-na) 'Bu ilacı al.' Gracias, doctor. (gra-syas dok-tor) 'Teşekkürler, doktor.'
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Olumsuz emri no come gibi 'no + olumlu emir' sanmak. Doğrusu: Olumsuzda dilek-şart gerekir: doğrusu no comas, no bebas, no fumes biçimleridir.
- Yanlış: Türkçedeki gibi olumlu ve olumsuzu aynı kökten tek ekle türetmek. Doğrusu: İspanyolcada iki ayrı sistem vardır; olumluda çoğu fiil şimdiki zamanın o/ella biçimine benzer, olumsuzda kök değişir.
- Yanlış: Tabeladaki No fumar cümlesini kişiye söylemek. Doğrusu: Tabela çoğu zaman mastar kullanır; kişiye konuşurken No fumes demek gerekir.
- Yanlış: Zamiri her zaman fiilden önce koymak. Doğrusu: Olumlu emirde zamir fiile bitişir (cómela, lávate); olumsuzda no ile fiil arasına girer (no la comas, no te laves).
- Yanlış: comed, bebed gibi vosotros emirlerini hata sanmak veya her yerde tú kullanmak. Doğrusu: İspanya çoğul kuralı -d ekler; Latin Amerika'da ustedes tercih edilir. Doktora ve yabancı yetişkine usted daha uygundur.
Bir adım ileri
Bir sonraki adımda nazik rica ve dolaylı emir gelir: başkasına iletilen Que descanse gibi yapılar B2 kapısını açar. Koşul cümleli ricada ¿Podrías...? ile emir yumuşatılır. Tıbbi kelime dağarcığı ve recete dili genişler. Çoğul biz emri comamos 'yiyelim' ortak karar cümlelerinde kullanılır.
Özet
Olumlu emirde tú çoğu zaman şimdiki zamanın o/ella biçimidir; olumsuzda no artı dilek-şart vardır. Sağlıkta Bebe agua, Haz deporte, No fumes, No bebas refresco gibi kısa cümleler hem tavsiye hem tabela dilidir. Zamir yeri, tú/usted seçimi ve Türkçe köklü no come yanlışı B1'de bilinçli çalışılmalıdır.