Üslup kaydı, aynı anlamı bağlama, ilişkiye ve amaca uygun sözcüklerle ifade ederek iletişimin etkisini belirler.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Üç temel kayıt: resmî, gayri resmî ve edebî
Resmî kayıt, kamu kurumları, akademik çalışmalar, iş yazışmaları ve ciddi sunumlar için kullanılır. Bu kayıtta daha ölçülü, açık ve çoğu zaman daha dolaylı ifadeler tercih edilir: Could you provide further information? (kud yu provayd fırdır informeyşın?) ifadesi, doğrudan Tell me more. (tel mi mor) cümlesinden daha resmîdir. Gayri resmî kayıt ise arkadaşlar, aile üyeleri ve yakın çalışma arkadaşları arasındaki doğal iletişimde görülür.
Edebî kayıt, şiir, roman, öykü ve bazı etkileyici konuşmalarda kullanılır. Bu kayıt resmî olmak zorunda değildir; asıl amacı imge, ritim, duygu veya özel bir atmosfer yaratmaktır. Örneğin The wind whispered through the empty street. (dı wind wispırd tru dhi empti strit) cümlesinde rüzgâra insan özelliği verilerek sıradan bir bilgi, edebî bir görüntüye dönüştürülür. Aynı olayın üç kaydı farklı olabilir: The meeting commenced at nine. (dı miiting kımensd et nayn), The meeting started at nine. (dı miiting startıd et nayn), At nine, the hall stirred to life. (et nayn, dı hol störd tu layf).
Örnek
Durum: Bir öğrencinin öğretmeninden süre istemesi. Resmî: I would be grateful if you could grant me an extension. (ay vud bi greytfıl if yu kud grant mi en ekstınşın.) Türkçesi: Ek süre verirseniz minnettar olurum. Daha az resmî: Could I have a bit more time? (kud ay hev ı bit mor taym?) Türkçesi: Biraz daha zaman alabilir miyim? Edebî bir anlatımda ise süre istemek yerine zamanın daralması betimlenebilir: Time was slipping through my fingers. (taym vız sliping tru may fingırz.) Türkçesi: Zaman parmaklarımın arasından kayıp gidiyordu.
Aynı anlamın farklı sözcük setleri
Bazı sözcük çiftleri temel anlam bakımından birbirine yakındır; ancak kullanım alanları farklıdır. Ask (ask) daha genel ve günlük bir sözcüktür; enquire (inkvayır), özellikle Britanya İngilizcesinde, bazı bağlamlarda daha resmî bir seçenek olabilir. Amerikan İngilizcesinde aynı anlamda inquire yazımı da yaygındır. Help (help) günlük iletişimde yaygındır; assist (ısist) ise resmî duyurularda ve meslekî bağlamlarda daha sık görülür. Buy (bay) yerine purchase (pörçıs), start (start) yerine commence (kımens), about (ıbaut) yerine regarding (rigarding) kullanılabilir.
Ancak her resmî seçenek her cümlede daha iyi değildir. Çok resmî bir sözcüğü arkadaş sohbetine taşımak mesafeli, yapay veya komik görünebilir. Ayrıca bazı sözcüklerin anlamları tam olarak örtüşmez; bu nedenle yalnızca sözlükteki ilk karşılığa bakmak yeterli değildir. Require (rikvayır) genellikle bir şeyin gerekli olduğunu belirtir; want (vont) ise istemeyi anlatır. Bağlamı incelemek, sözcük seçiminin temelidir.
Üslup değiştirirken yalnızca tek bir sözcüğü değil, bütün ifadeyi düşünmek gerekir. We need to fix this problem. (vi nid tu fiks dhis problem) daha doğrudan ve günlük bir cümledir. This matter requires immediate attention. (dhis matır rikvayır imidiyet ıtenşın) ise daha resmî ve kurumsal bir etki yaratır. İkinci cümlede hem sözcük seçimi hem de cümle yapısı değişmiştir.
Örnek
Bir okul kulübü duyurusu için günlük cümle: We want to get your ideas about the event. (vi vont tu get yor aydiyız ıbaut dhi ivent.) Türkçesi: Etkinlik hakkındaki fikirlerinizi almak istiyoruz. Daha resmî biçim: We would welcome your views regarding the event. (vi vud welkom yor vyuz rigarding dhi ivent.) Türkçesi: Etkinlikle ilgili görüşlerinizi memnuniyetle karşılarız. Burada want yerine would welcome, ideas yerine views ve about yerine regarding kullanılmıştır.
Kayıtlar arasında geçiş yapma
Başarılı bir konuşur, kaydı karşısındaki kişiye, ortama ve amaca göre ayarlar. Yakın bir arkadaşımıza Can you send me the file? (ken yu send mi dı fayl?) diyebiliriz. Bir yöneticimize ise Could you please send me the file at your convenience? (kud yu pliz send mi dı fayl et yor kınvinyıns?) demek daha uygun olabilir. İkinci cümle, isteği yumuşatır ve karşı tarafa zaman seçme alanı bırakır.
Resmî kayda geçerken nazik rica kalıpları, edilgen yapılar ve daha soyut isimler kullanılabilir. Örneğin We have changed the schedule. (vi hev çeync(d) dı skedjul) yerine The schedule has been revised. (dı skedjul hez bin rivayzd) denebilir. Bununla birlikte aşırı dolaylılık açıklığı azaltmamalıdır. C2 düzeyinde hedef, her zaman en resmî cümleyi kurmak değil, amaca en uygun cümleyi seçmektir.
Bir metni başka bir kayda aktarırken önce temel anlamı, sonra konuşanın tutumunu belirleyin. Şikâyet, teşekkür, öneri veya özür gibi iletişim amaçları farklı kalıplar gerektirir. Ayrıca alay, samimiyet, mesafe ve aciliyet gibi anlam tonlarını da korumak gerekir. Bu nedenle kelime kelime çeviri, kayıt değişiminde çoğu zaman yeterli olmaz.
Örnek
Somut olay: Bir öğrenci, grup çalışmasında arkadaşının gecikmesini eleştirecek. Gayri resmî: You still haven't sent your part. (yu stil hevınt sent yor part.) Türkçesi: Hâlâ kendi bölümünü göndermedin. Daha ölçülü: I am afraid that your section has not yet been submitted. (ay em ıfreyd dhat yor sekşın hez not yet bin səbmitıd.) Türkçesi: Ne yazık ki bölümünüz henüz teslim edilmemiş görünüyor. İkinci ifade daha resmîdir; fakat sorun çözmek için sonuna Could you send it by this evening? (kud yu send it bay dhis ivning?) eklemek gerekir.
Edebî sözcüklerin çağrışımı ve tonu
Edebî dil, yalnızca eski veya anlaşılması zor sözcüklerden oluşmaz. Edebî etki; benzetme, kişileştirme, ritim, tekrar, ses uyumu ve güçlü çağrışımlarla kurulabilir. She was very sad. (şi vız veri sed) doğrudan bilgi verirken Grief settled over her like winter fog. (grif setıld ouvır hör layk vinter fog) cümlesi üzüntüyü yoğun bir görüntüyle anlatır. İkinci cümledeki amaç, yalnızca duyguyu bildirmek değil, okuyucunun o duyguyu hissetmesini sağlamaktır.
Edebî sözcükler günlük konuşmada her zaman uygun değildir. Behold (bihold), henceforth (hensforth) veya thou (dhau) gibi sözcükler belirli tarihî ya da şiirsel bağlamlarda görülebilir; fakat sıradan bir e-postada yapay durabilir. Günümüz edebî metinleri de tamamen eski sözcüklere dayanmaz. Önemli olan sözcüğün çağrışımı, ses değeri ve metnin genel havasıyla uyumudur.
Bir sözcüğün edebî olması, mutlaka daha üstün veya daha doğru olduğu anlamına gelmez. Home (hom) sözcüğü çoğu bağlamda tarafsızdır; hearth (harth) ise ocak, aile ve sıcaklık gibi daha özel çağrışımlar taşıyabilir. Bu tür seçimler, anlatıcının bakış açısını ve metnin atmosferini etkiler.
Örnek
Kısa metin karşılaştırması: The town was quiet at night. (dı taun vız kuayət et nayt.) Türkçesi: Kasaba geceleyin sessizdi. Edebî biçim: At night, silence wrapped the town in a pale, watchful embrace. (et nayt, saylıns rept dı taun in ı peyl, voçfıl embreys.) Türkçesi: Geceleyin sessizlik kasabayı solgun, tetikte bir kucaklamayla sardı. İkinci cümlede wrapped ve embrace sözcükleri kişileştirme ve atmosfer oluşturur.
Sık yapılan Türkçe kaynaklı hatalar
Türkçe konuşan öğrenciler bazen her resmî cümleyi uzun ve dolaylı kurmanın doğru olduğunu düşünür. Oysa İngilizcede resmiyet; açıklık, uygun nezaket ve doğru sözcük seçimiyle sağlanır. I am writing this email in order to inform you that... (ay em rayting dhis imeyl in ordır tu inform yu dhat) gibi gereksiz uzatmalar yerine, bağlama göre I am writing to inform you that... (ay em rayting tu inform yu dhat) yeterli olabilir.
Bir başka hata, Türkçedeki kalıpları kelime kelime aktarmaktır. I am looking forward to hear from you. (ay em luking forvırd tu hir from yu) yanlıştır; I am looking forward to hearing from you. (ay em luking forvırd tu hirıng from yu) doğrudur. Çünkü look forward to (luk forvırd tu) kalıbındaki to burada mastar işareti değil, edattır ve ardından isim ya da -ing biçimi gelir.
Türkçede resmî görünen bazı sözcükler İngilizcede doğal olmayabilir. Örneğin kindly (kayndli) her rica cümlesinde otomatik olarak daha nazik değildir; bazen sert veya buyurgan algılanabilir. Ayrıca actual (ekçüıl) sözcüğü genellikle gerçek veya fiilî anlamına gelir, Türkçedeki aktüel anlamına gelmez. Kayıt seçerken sözlükteki anlamın yanında örnek kullanımları da incelemek gerekir.
Örnek
Doğal olmayan ve daha uygun kullanım karşılaştırması: Daha az doğal: According to me, this plan is more useful. (ıkording tu mi, dhis plen iz mor yusfıl.) Türkçedeki bana göre ifadesinin doğrudan aktarımı, özellikle resmî İngilizcede daha az doğal olabilir. Daha doğal ve resmî: In my view, this plan would be more effective. (in may vyu, dhis plen vud bi mor efektif.) Türkçesi: Bana göre bu plan daha etkili olacaktır. Burada hem kalıp hem de sözcük seçimi bağlama daha uygundur.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Resmî dil her zaman daha iyi ve daha ileri düzeydedir. Doğrusu: Resmî dil yalnızca belirli bağlamlarda uygundur. Arkadaşlar arasındaki konuşmada gereksiz resmiyet iletişimi soğuklaştırabilir; önemli olan bağlama uygunluktur.
- Yanlış: Edebî dil, eski ve anlaşılması zor sözcükleri mümkün olduğunca çok kullanmaktır. Doğrusu: Edebî dilin amacı çağrışım ve estetik etki yaratmaktır. Açık ve modern sözcüklerle de güçlü edebî anlatım kurulabilir.
- Yanlış: Aynı anlamdaki bütün sözcükler her bağlamda birbirinin yerine kullanılabilir. Doğrusu: Yakın anlamlı sözcüklerin resmiyet, duygu, nezaket ve kullanım sıklığı bakımından farkları vardır. Ask ile enquire her durumda aynı etkiyi yaratmaz.
- Yanlış: Resmî olmak için cümleyi mümkün olduğunca uzun ve dolaylı kurmak gerekir. Doğrusu: İyi resmî İngilizce açık, ölçülü ve amaca yöneliktir. Gereksiz uzunluk, anlamı güçlendirmek yerine belirsizleştirebilir.
- Yanlış: Türkçedeki resmî kalıplar İngilizceye kelime kelime çevrilebilir. Doğrusu: Kalıplar diller arasında bire bir örtüşmeyebilir. Doğal İngilizce için kalıbın gerçek kullanımını ve ardından gelen dilbilgisi yapısını kontrol etmek gerekir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, yalnızca resmî ve gayri resmî sözcükleri ayırt etmekten çıkarak söylem türlerine ve konuşanın tutumuna doğru ilerler. Akademik yazı, iş yazışması, tartışma, röportaj ve yaratıcı yazı için farklı söz varlığı ve cümle düzenleri incelenir. Ayrıca nezaket, mesafe, kesinlik, kuşku ve ima gibi anlam tonlarının nasıl oluşturulduğu karşılaştırılır. Bir sonraki adım, aynı içeriği farklı hedef kitlelere göre yeniden yazmak ve yapılan değişikliklerin etkisini açıklamaktır.
Özet
Resmî, gayri resmî ve edebî kayıtlar; sözcük seçimi, cümle yapısı, nezaket ve çağrışım bakımından birbirinden ayrılır. Başarılı iletişimde amaç en resmî ifadeyi seçmek değil, kişi, ortam ve iletişim amacına en uygun kaydı kullanmaktır. Kayıt değiştirirken kelime kelime çeviri yerine anlamı, tonu ve metnin genel etkisini birlikte değerlendirmek gerekir.