C2 Fransızcasında felsefi söylem, soyut bir kavramı sınırlarıyla tanımlayıp aynı incelikle itiraz edebilmeyi gerektirir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Neden önce kavramı tanımlarız?
C2 düzeyinde Fransızca yalnızca akıcı konuşmak değil, soyut bir fikri başkalarının da üzerinde durabileceği bir zemine oturtmaktır. CEFR can-do hedefiyle öğrenci, karmaşık konularda incelikli anlam farklarını ayırt ederek kendini ifade edebilir. Felsefi söylemde bu, tartışmanın başında kavramın alanını çizmek demektir. Dünya genelinde bu beceri Fransız lisesindeki felsefe dersi, analitik felsefe seminerleri ve hukuktaki olguları niteleme alıştırması yoluyla öğretilir.
Tarihçe açısından tanım arayışı Sokrates'in nedir sorusundan Descartes'ın açık ve seçik fikir talebine, oradan yirminci yüzyıl Fransız düşüncesindeki notion (nosyon) ile concept (konsept) ayrımına uzanır. Telaffuz: nosyon ve konsept, Türkçedeki gibi değil, son heceye yaslanarak söylenir. Günlük hayatta bir tartışmada sécurité (se-kü-ri-te) denildiğinde her konuşmacı başka bir şeyi kastediyorsa iletişim çöker. Bu yüzden C2 öğrencisi sözcüğü kullanmadan önce onu konumlandırmayı öğrenir.
Örnek
Örnek cümle: Par responsabilité, on n'entend pas ici la faute juridique, mais l'obligation morale de répondre de ses actes. Türkçesi: Sorumluluk derken burada hukuki suçu değil, eylemlerinden hesap verme ahlaki yükümlülüğünü kastediyoruz. Telaffuz ipucu: on n'entend pas yaklaşık on nan-tan pa gibi okunur.
Tanımlama kalıpları ve yapı iskelesi
Soyut bir kavramı C2'de tanımlamak sözlük maddesini kopyalamak değildir. Kalıplar kapsamı açar, daraltır ve komşu kavramlardan ayırır. Temel iskele şöyledir: On entend par X... (on an-tan par iks: X derken ... anlaşılır), X se définit comme... (iks sö de-fi-ni kom: X şöyle tanımlanır), Au sens strict / au sens large (o sans strikt / o sans larj: dar / geniş anlamda), Il s'agit de ne pas confondre X avec Y. (il sa-ji dö nö pa kon-fondr: X ile Y'yi karıştırmamak gerekir). Bu yapılar dinleyicinin zihninde iki küre çizer: kavramın içi ve dışı.
Bir üst bağlaç katmanı da gerekir: dans la mesure où (dan la mö-zür u: ... olduğu ölçüde), pour autant que (pur o-tan kö), en tant que (an tan kö: olarak). Türkçe düşünen öğrenci çoğu kez tek bir yani ile geçiştirir; Fransızca ise tanımın hangi bakımdan geçerli olduğunu söylemeyi ister. Böylece tanım, itiraz gelmeden önce kendi sınırını ilan etmiş olur ve tartışma kişiselleşmez.
Örnek
Çözümlü örnek, kavram égalité (e-ga-li-te). Zayıf tanım: herkes aynıdır. C2 tanımı: L'égalité, au sens politique, désigne moins l'identité des conditions que l'égale dignité des personnes devant la loi. Türkçesi: Siyasal anlamda eşitlik, koşulların özdeşliğinden çok kişilerin yasa önünde eşit onurunu belirtir. Burada moins ... que yapısı tanımı hem açar hem daraltır.
Sınır çizmek: karşı örnek ve kısıtlama
İyi bir tanım kendi karşı örneğini davet eder. Öğretmen tahtaya La culture, c'est ce qui reste quand on a tout oublié. (la kül-tür se sö ki rest kan on a tu u-bli-ye: Kültür, her şeyi unuttuktan sonra kalan şeydir) yazdığında öğrenci itiraz noktasını gösterir: bu özdeyiş şiirseldir ama işlemsel değildir. C2 can-do burada devreye girer: öğrenci tanımın fazla geniş, fazla dar veya döngüsel olduğunu gerekçelendirir ve bunu kişisel saldırıya çevirmez.
Kullanılacak yapılar: Cette définition pèche par trop grande généralité. (set de-fi-nis-yon peş par tro grand je-ne-ra-li-te: Bu tanım aşırı genellikten kusurludur.) Elle laisse hors champ... (el les or şan: ... alanın dışında bırakır.) Elle suppose ce qu'il faudrait démontrer. (el sü-poz sö kil fo-dre de-mons-tre: Kanıtlanması gerekeni varsayar.) Sınıfta bu ezber cümle değil düşünce hareketidir: tanım durağan bir etiket değil, tartışmaya açık bir hipotezdir.
Örnek
Somut olay: Bir öğrenci L'art se définit par la beauté. (l'ar sö de-fi-ni par la bo-te) der. İtiraz: çağdaş enstalasyonlar bu ölçütü çürütür. Düzeltme: À moins de réduire l'art à l'esthétique traditionnelle, il faut y inclure l'intention et le contexte institutionnel. Türkçesi: Sanatı geleneksel estetiğe indirgememek koşuluyla, niyeti ve kurumsal bağlamı da katmak gerekir.
Nazik ve kesin itiraz kalıpları
Fransızca akademik nezaket itirazı kişiden ayırır. Je ne suis pas d'accord (jö nö süi pa da-kor) C2'de fazla çıplaktır. Yerine şunlar gelir: On pourrait objecter que... (on pu-re ob-jek-te kö: İtiraz edilebilir ki...), Il n'en demeure pas moins que... (il nan dö-mör pa muen kö: yine de şu var ki), Loin de rejeter cette vue, je voudrais la restreindre. (luan dö rö-jte set vü, jö vu-dre la res-tren-dr: Bu görüşü reddetmek bir yana, onu daraltmak isterim.), Encore faudrait-il s'entendre sur le terme même. (an-kor fo-dre-til san-tan-dr sür lö term mem: Üstelik asıl terim üzerinde anlaşmak gerekir).
Kısa diyalog. A: La liberté consiste à faire ce que l'on veut. Türkçesi: Özgürlük isteneni yapmaktır. B: Permettez-moi d'y voir une définition trop psychologique; la liberté politique suppose des garanties collectives. Türkçesi: İzin verin, bunda fazla psikolojik bir tanım göreyim; siyasal özgürlük kolektif güvenceler varsayar. A: J'en conviens: il y a lieu de distinguer liberté intérieure et liberté civile. Türkçesi: Katılıyorum: iç özgürlük ile yurttaşlık özgürlüğünü ayırmak gerekir. Bu üçleme tanım, itiraz ve düzeltmedir.
Örnek
Kalıp bankası: Cette thèse, pour séduisante qu'elle soit, néglige... Türkçesi: Bu tez, ne kadar çekici olsa da, ... ihmal eder. Telaffuz: pour séduisante qu'elle soit pur se-dü-izant kel sua — ödünleyici yapı artı subjonctif, C2'nin imzasıdır.
Aynı kavram, farklı lensler
Öğretmen liberté (li-ber-te) sözcüğünü renkli lenslerle gösterir: metafizik lens istençtir, hukuk lensi haklar bildirgesidir, ahlak lensi sorumluluktur, ekonomi lensi piyasadır. C2 öğrencisi hangi lensin takılı olduğunu söylemeden kavramı kullanmaz. Türkçede tek sözcük özgürlük çoğu bağlamı yutar; hedef dil bakış açısını belirtmeyi zorunlu kılar. liberté de yapma özgürlüğü ile bir şeyden bağımsızlık aynı cümlede karışırsa itiraz kaçınılmaz olur.
İtiraz kalıbı burada lens değiştirmektir: Si l'on se place du point de vue juridique, votre définition tient; du point de vue existentiel, elle s'avère insuffisante. Türkçesi: Hukuk açısından bakılırsa tanımınız ayakta durur; varoluşsal açıdan yetersiz kalır. Dünya genelinde bu, kavramsal çözümleme adıyla öğretilir; Fransız geleneği bunu üsluba, yani cümlenin ritmine de yedirir. Böylece itiraz, hakaret değil çerçeve değişikliği olur.
Örnek
Metin örneği: On célèbre la liberté d'expression, non sans omettre qu'elle se heurte à la dignité des personnes. Türkçesi: İfade özgürlüğü kutlanır, kişilerin onuruna çarptığı çoğu kez atlanarak. Bu cümle kutlama ile itirazı tek nefeste birleştirir. Telaffuz: se heurte à sö ört a.
Türkçe kaynaklı tuzaklar ve bütünleşik alıştırma
Türkçe konuşurların sık düştüğü tuzakların ilki her yargıya selon moi (sö-lon mua) eklemektir; akademik Fransızca kişiseli azaltır, il est loisible de penser que (il e lua-zibl dö pan-se kö) veya tout porte à croire que (tu port a kruar kö) tercih eder. İkincisi itirazı çıplak mais (me) ile bağlamaktır; C2 or (or: oysa), toutefois (tut-fua), cependant (sö-pan-dan), n'empêche que (nam-peş kö) ister. Üçüncüsü concept, notion ve idée sözcüklerini eşanlamlı sanmaktır: idée daha öznel, notion daha belirsiz, concept daha işlenmiştir.
Dördüncü tuzak tanımı Türkçe sözdizimiyle kurup kelime kelime çevirmektir; Fransızca tanım çoğu kez ce que veya isimleştirme ile gider. Beşincisi itirazı ses tonuyla yapmak, kalıbı unutmaktır. Alıştırma: Bir arkadaşınız Le bonheur, c'est d'avoir ce que l'on désire. desin. Siz önce tanımı kendi cümlenizle tekrar edin, sonra nazikçe itiraz edin, sonra ortak bir daraltma önerin. Bu üç adım bir sonraki düzeydeki diyalektik denemenin tohumudur.
Örnek
Bütünleşik mini diyalog. A: J'appelle progrès le seul avancement technique. Türkçesi: İlerleme diye yalnızca teknik ilerlemeyi kastediyorum. B: Cette équivalence me paraît abusive; le progrès moral ne s'y réduit pas. Türkçesi: Bu eşitleme bana aşırı geliyor; ahlaki ilerleme buna indirgenmez. A: Soit. Restreignons alors le terme à l'ordre matériel, quitte à en forger un autre pour l'éthique. Türkçesi: Peki. Terimi maddi düzene daraltalım, etik için başka birini türetmek pahasına.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: İtiraz etmek için je ne suis pas d'accord yeter ve doğrudandır. Doğrusu: Bu ifade C2'de kaba ve yetersiz kalır. On objectera que, loin de ve ödünleyici yapılar itirazı incelik katar.
- Yanlış: Tanım vermek, sözlükteki ilk anlamı yazmaktır. Doğrusu: Felsefi tanım kapsamı, karşıt kavramı ve bakış açısını belirtir. Sözlük yalnızca başlangıç noktasıdır.
- Yanlış: selon moi akademik yazının doğal ve yeterli parçasıdır. Doğrusu: Aşırı kişiselleştirme C2 söylemini zayıflatır. Kişisiz veya temkinli yapılar tercih edilir.
- Yanlış: liberté her bağlamda özgürlük diye çevrilir ve tartışma biter. Doğrusu: Hangi özgürlük türünün kastedildiği belirtilmeden hem çeviri hem tartışma eksik kalır.
- Yanlış: Fransızca itiraz, Türkçedeki ama bağlacının bire bir karşılığıdır. Doğrusu: mais tek başına yetmez. toutefois, or ve n'empêche que itirazın mantıksal yerini gösterir.
Bir adım ileri
Bir üst basamakta bu konu tez-antitez-sentez iskeletine, metin açıklamasına ve sözlü jürideki ders sunumuna gider. Öğrenci artık tek kalıp değil, bir sayfalık argüman içinde tanımı evrimleştirir. Sonraki adım, bir kavramın tarihsel kaymasını anlatırken itirazları metne yedirmektir. C2'nin ötesi, üslubu görünmez kılıp düşünceyi öne çıkarmaktır.
Özet
C2 felsefi söyleminde önce kavram sınırlarıyla tanımlanır, sonra nazik kalıplarla itiraz edilir. Tanım ile itiraz birbirinin düşmanı değil, aynı düşünce hareketinin iki yüzüdür. Türkçe kaynaklı tuzaklar aşıldığında öğrenci hem net hem incelikli konuşur.